“Bán khuôn mặt cho AI” là gì và vì sao nhiều người vỡ mộng?
“Bán khuôn mặt cho AI” là hình thức người dùng cấp phép sử dụng ảnh chân dung và dữ liệu khuôn mặt của mình cho các nền tảng hoặc doanh nghiệp để tạo nhân vật ảo, video ngắn hay nội dung giải trí bằng trí tuệ nhân tạo, đổi lại là lời hứa sẽ nhận được tiền bản quyền mỗi khi hình ảnh đó được sử dụng thương mại trong tương lai. Ở Trung Quốc, mô hình này được quảng bá như cách kiếm tiền từ ảnh cá nhân không cần kỹ năng, chỉ cần tải ảnh, chờ doanh nghiệp chọn rồi nhận tiền. Sự bùng nổ phim siêu ngắn do AI tạo ra – hơn 90% trong tổng số 430.000 bộ phim siêu ngắn ra mắt trong 8 tháng đầu năm 2026 đều do AI sản xuất – càng khiến chiếc bánh vẽ này trông hấp dẫn. Nhưng đằng sau là thực tế: hàng loạt người giao nộp dữ liệu sinh trắc học, đổi lại là… 0 đồng.
Cấu trúc thu nhập: Bảng giá đẹp như mơ, cơ chế trả tiền mù mờ
Từ khoảng tháng 5, các nền tảng trung gian như NCAIGC, Mirafans, ActID mọc lên để kết nối người sở hữu khuôn mặt với xưởng phim và nhà sản xuất nội dung AI. Chúng quảng bá mức thù lao cho người dùng phổ thông từ 100 đến 500 tệ cho mỗi video ngắn, còn diễn viên chuyên nghiệp được hứa hẹn tới 10.000 tệ cho một lần cấp phép. Những con số này được lặp lại trong quảng cáo như bằng chứng “kiếm tiền từ ảnh cá nhân” dễ dàng, nhưng đều chỉ là giá niêm yết, không phải thu nhập được bảo đảm. Người tham gia phải xác thực danh tính, tải ảnh, tự đặt giá, chọn kịch bản cho phép sử dụng, sau đó chờ bên mua và nền tảng thu khoảng 30% phí giao dịch. Nói cách khác, cấu trúc thu nhập được thiết kế để thu hút đăng ký, chứ không cam kết cơ chế trả tiền minh bạch hay chắc chắn.
Thực tế 0 đồng: Vì sao khuôn mặt người thường không ai buồn thuê?
Trái ngược với viễn cảnh “hái ra tiền”, phần lớn người dùng sau nhiều tháng giao nộp dữ liệu khuôn mặt vẫn chưa nhận được bất kỳ đồng thù lao nào. Trường hợp của Wang Jinlin – người mẫu tự do ở Quế Lâm – là ví dụ điển hình: cô đăng ký trên ActID từ tháng 5, kỳ vọng mỗi lần sử dụng hình ảnh sẽ nhận được 500–1.000 tệ, nhưng đến nay chưa có hãng phim nào liên hệ. Một giám đốc sản xuất AI trong ngành truyền hình cho biết các hãng phim ưu tiên gương mặt người nổi tiếng hoặc có sức ảnh hưởng, vì họ đã có sẵn lượng người theo dõi. Nói thẳng, thị trường này không dành cho “người bình thường”, nhưng quảng cáo lại nhắm thẳng vào nhóm đó, đặc biệt là người trẻ đang khát khao kiếm tiền nhanh từ công nghệ.
Đánh đổi dữ liệu sinh trắc học: Rủi ro quyền riêng tư và lừa đảo AI deepfake
Để tham gia, người dùng phải xác thực danh tính thật, tải ảnh chân dung và cho phép nền tảng xử lý dữ liệu khuôn mặt – tức là giao nộp dữ liệu sinh trắc học nhạy cảm. Việc bán khuôn mặt cho AI tiềm ẩn nhiều rủi ro về quyền riêng tư, sự đồng thuận và quyền kiểm soát hình ảnh cá nhân. Một số hợp đồng còn cài điều khoản bất lợi: nếu người dùng tự ý rút hoặc thay đổi quyền cấp phép, họ phải hoàn trả phí đã nhận và chịu phạt 50.000 tệ. Trong khi đó, cơ quan quản lý thị trường Bắc Kinh đã cảnh báo về tình trạng kẻ gian quét trộm ảnh selfie, video và giọng nói trên mạng xã hội để tạo avatar AI phục vụ livestream bán hàng, quảng cáo trái phép mà không cần qua bất kỳ kênh mua bán bản quyền nào. Đây là mảnh đất màu mỡ cho lừa đảo AI deepfake, nhưng phần lớn nền tảng lại không giải thích rõ cách bảo vệ dữ liệu hình ảnh hay xử lý khi dữ liệu bị lạm dụng.
Làn sóng nhắm vào người trẻ châu Á và bài học bảo vệ dữ liệu hình ảnh
Làn sóng phim ngắn do AI tạo ra đang mở ra thị trường mới, nơi người dùng cấp phép hình ảnh cá nhân để nhân vật ảo tái hiện gương mặt của mình. Mô hình này đặc biệt hút giới trẻ, thậm chí cả trẻ vị thành niên, khiến giới chuyên gia pháp lý lo ngại về việc dữ liệu khuôn mặt của nhóm này được đưa lên các nền tảng cấp phép. Khi dữ liệu khuôn mặt bị sao chép hoặc sử dụng sai mục đích, người dùng rất khó truy vết nguồn phát tán và yêu cầu gỡ bỏ. Luật bảo vệ thông tin cá nhân ở Trung Quốc đã coi hình ảnh là dữ liệu được bảo vệ và yêu cầu xử lý dữ liệu trẻ dưới 14 tuổi phải có sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ. Nhưng luật luôn đi sau công nghệ, trong khi mô hình “kiếm tiền từ ảnh cá nhân” này hoàn toàn có thể lan sang các thị trường châu Á khác. Nếu người dùng không tỉnh táo, họ đang bán rẻ quyền kiểm soát danh tính số của chính mình để đổi lấy một lời hứa thu nhập mà khả năng cao là không bao giờ đến.
