Thu gọn mạng lưới, nhưng không được thu hẹp cơ hội học nghề
Sắp xếp trường nghề là quá trình tổ chức lại cơ sở, chức năng đào tạo và đầu mối quản lý của các trường công lập nhằm duy trì mạng lưới giáo dục nghề nghiệp, đồng thời nâng chất lượng và gắn đào tạo với nhu cầu nhân lực. Đây là thay đổi về cấu trúc, không nên bị hiểu thành mục tiêu đóng cửa càng nhiều trường càng tốt.
Tính đến ngày 1.7.2025, cả nước có 344 trường cao đẳng và trung cấp công lập, gồm 251 trường cao đẳng và 93 trường trung cấp. Đến ngày 31.10.2026, số cơ sở dự kiến còn 234, gồm 190 trường cao đẳng và 44 trường trung cấp: giảm 110 trường, gần 32%, vượt mức giảm tối thiểu 30% đặt ra trong kế hoạch của Bộ Chính trị. Con số này cho thấy quy mô thay đổi lớn, nhưng không tự chứng minh chất lượng đào tạo sẽ tăng. Thành công phải được đo bằng việc người học tiếp tục tiếp cận ngành nghề phù hợp, còn đội ngũ và cơ sở vật chất được sử dụng hiệu quả.
Vì vậy, tinh giản đầu mối chỉ là bước đầu. Nếu trường sau sáp nhập xa nơi tuyển sinh, chương trình không còn sát nhu cầu hoặc quy mô đào tạo quá lớn để quản lý, người học sẽ gánh hệ quả của một cuộc cải tổ thiên về chỉ tiêu hành chính.
Tám trường chuyển về địa phương: cơ hội đi kèm trách nhiệm
Ngày 30.9.2026, theo các quyết định của Thủ tướng, tám cơ sở giáo dục nghề nghiệp được chuyển giao cho địa phương quản lý. Trường Cao đẳng nghề số 1 Việt Nam–Liên Xô về Phú Thọ; Cao đẳng Xây dựng Nam Định về Ninh Bình; Cao đẳng Cơ giới Xây dựng về Hải Phòng; bốn trường gồm Cao đẳng Xây dựng số 1, Cao đẳng Công nghệ và Kỹ thuật đô thị, Cao đẳng Kỹ thuật và Nghiệp vụ Hà Nội và Trường Trung cấp nghề Cơ khí xây dựng về Hà Nội; Cao đẳng Công nghệ Quốc tế Lilama 2 về Đồng Nai.
Chuyển giao trường nghề có thể giúp địa phương kết nối đào tạo với nhu cầu tuyển dụng, quy hoạch ngành nghề và đầu tư trong vùng. Nhưng đổi cơ quan chủ quản không tự tạo ra hướng phát triển. Các địa phương cần tiếp nhận trường với kế hoạch rõ ràng, còn cơ sở đào tạo phải xác định ngành ưu tiên, mục tiêu tuyển sinh và nguồn lực cần thiết cho giai đoạn 2026–2031. Lãnh đạo các địa phương tiếp nhận đã thống nhất nhận trường theo hiện trạng và tạo điều kiện để ổn định, phát triển.
Điều cần theo dõi là liệu trường có được duy trì đúng vai trò hay nhanh chóng bị giải thể sau khi bàn giao. Mục tiêu được nêu là để mạng lưới tiếp tục phát triển, tăng cả quy mô lẫn chất lượng. Muốn đạt điều đó, việc chuyển quyền quản lý phải đi cùng bảo đảm quyền lợi của giáo viên, nhân viên, học sinh và các đối tác.
Hưng Yên cho thấy tái cơ cấu phải tính đến từng chức năng
Kế hoạch tại Hưng Yên cho thấy sắp xếp trường nghề công lập không chỉ là gộp tên trường. Tỉnh đặt yêu cầu giảm tối thiểu 30% số cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập, đồng thời phân lại nhiệm vụ giữa các cơ sở và cơ quan quản lý. Cách làm này có thể tránh duy trì những đầu mối trùng lặp, nhưng chỉ thuyết phục nếu từng chức năng đào tạo vẫn có nơi tiếp nhận và người học biết rõ mình sẽ học ở đâu.
Theo phương án, Trường Cao đẳng Cộng đồng Hưng Yên được sáp nhập vào Đại học Thái Bình, còn Trường Cao đẳng Sư phạm Thái Bình cũng nhập vào trường đại học này đối với chức năng đào tạo sư phạm và bồi dưỡng thường xuyên. Chức năng giáo dục nghề nghiệp của trường sư phạm được chuyển sang Cao đẳng Hưng Yên; chức năng đào tạo trung cấp của Trường Trung cấp cho người khuyết tật Thái Bình cũng được chuyển về đây.
Phương án còn chuyển trường phổ thông, mầm non trực thuộc sang chính quyền phường hoặc Sở Giáo dục và Đào tạo quản lý. Đây là dấu hiệu cho thấy sắp xếp đang được triển khai theo chức năng, không chỉ theo sơ đồ tổ chức. Tuy nhiên, việc chuyển nhiệm vụ đào tạo cần đi kèm thông tin minh bạch về địa điểm, chương trình và quyền lợi học viên để tránh xáo trộn.
Thước đo phải là chất lượng và sự liên tục của đào tạo
Rủi ro lớn nhất của đợt tái cơ cấu là sáp nhập cơ học: trụ sở và điểm đào tạo cách xa nhau, quy mô tuyển sinh dồn quá lớn, còn bộ máy bên trong chưa được tinh gọn đồng bộ. Những bất cập ấy có thể biến mục tiêu tiết kiệm đầu mối thành trở ngại cho quản lý và việc học. Vì thế, các phương án cần xét khoảng cách đi lại, ngành nghề địa phương cần và khả năng tận dụng xưởng thực hành, thay vì chỉ đếm số đơn vị được giảm.
Trong giai đoạn tới, Bộ Giáo dục và Đào tạo dự kiến tiếp tục rà soát mạng lưới, tinh gọn bên trong, điều chỉnh chương trình và khai thác hiệu quả cơ sở vật chất. Đến năm 2030, ngành giáo dục hướng tới ưu tiên đầu tư cho 18 trường cao đẳng làm trung tâm cấp quốc gia, cấp vùng, cùng khoảng 30 trường đào tạo nhân lực cho các ngành nghề trọng điểm. Các trường chưa có phương án phát triển được yêu cầu xây dựng kế hoạch 2026–2031, nêu rõ định hướng và lĩnh vực cần ưu tiên đầu tư.
Kết luận, giảm 110 cơ sở và chuyển giao trường về địa phương chỉ là kết quả trên giấy nếu tuyển sinh bị gián đoạn, người học mất quyền lợi hoặc năng lực đào tạo suy giảm. Cuộc sắp xếp chỉ đáng giá khi trường sau tái cơ cấu phục vụ tốt hơn nhu cầu nhân lực và mở rộng cơ hội học nghề, thay vì chạy theo chỉ tiêu giảm đầu mối.
