Đòn đáp trả mới của Trung Quốc: chiến tranh thương mại chuyển sang mặt trận công nghệ
Đòn đáp trả mới của Trung Quốc đối với các hạn chế từ Mỹ là một gói trừng phạt thương mại và kiểm soát xuất khẩu công nghệ quy mô lớn, tập trung vào máy bay không người lái, thiết bị viễn thông và các thực thể Mỹ, qua đó cho thấy chiến tranh thương mại giữa hai nền kinh tế hàng đầu đang chuyển trọng tâm từ thuế quan sang kiểm soát dòng chảy công nghệ và tuân thủ quy định an ninh quốc gia. Điểm cốt lõi của diễn biến này là: Bắc Kinh không còn chỉ phòng thủ. Bộ Thương mại Trung Quốc công khai tuyên bố cấm các thực thể trong nước giao dịch với bảy công ty và tổ chức Mỹ, đồng thời siết chặt kiểm soát xuất khẩu máy bay không người lái (drone) và các công nghệ liên quan sang Mỹ. Đây là bước đi mang tính "phản công" rõ rệt, nhắm thẳng vào chuỗi cung ứng và năng lực công nghệ của doanh nghiệp Mỹ. Mỹ đã nhiều lần viện dẫn khái niệm an ninh quốc gia để áp đặt các biện pháp hạn chế trong lĩnh vực viễn thông, phòng thí nghiệm thử nghiệm, máy bay không người lái, bộ định tuyến tiêu dùng và cáp quang ngầm dưới biển kể từ sau cuộc gặp Busan giữa hai nhà lãnh đạo. Việc Washington bổ sung hơn 40 thực thể Trung Quốc vào danh sách nhằm ngăn chặn lao động cưỡng bức càng đẩy Bắc Kinh vào thế buộc phải đáp trả. Theo Bộ Thương mại Trung Quốc, thương mại hàng hóa song phương đã đạt 295 tỷ USD (khoảng ₫7.375.000 tỷ) trong nửa đầu năm 2026, chiếm 7,9% tổng kim ngạch ngoại thương, cho thấy chi phí của bất kỳ leo thang nào sẽ rất lớn.
Các biện pháp cụ thể: từ UAV, công nghệ đến danh sách trừng phạt thương mại
Nếu trước đây Trung Quốc chủ yếu phản ứng bằng lời lẽ ngoại giao, thì lần này Bắc Kinh dùng một bộ công cụ thương mại cứng rắn và chi tiết. Trung Quốc đáp trả Mỹ bằng việc tăng cường kiểm soát xuất khẩu máy bay không người lái và các linh kiện, công nghệ chủ chốt liên quan sang Mỹ, khiến các thương vụ UAV và công nghệ lưỡng dụng không còn được cấp phép ưu tiên mà phải xét từng trường hợp. Song song, Bắc Kinh tạm dừng các cuộc kiểm tra giám sát nhà máy do cơ quan chứng nhận của Mỹ thực hiện, đưa các công ty kiểm định tuân thủ của Mỹ vào danh sách trả đũa, và khởi xướng điều tra an ninh quốc gia đối với thiết bị văn phòng in ấn, photo nhập khẩu có phần mềm nước ngoài. Sáu trong bảy thực thể Mỹ bị trừng phạt bị cáo buộc liên quan đến các lệnh cấm vận liên quan đến Tân Cương, đơn vị còn lại là Compliance Testing bị nêu đích danh vì hỗ trợ các biện pháp hạn chế sản phẩm Trung Quốc của FCC. Điểm đáng chú ý là các biện pháp này mang tính có mục tiêu: chúng không đánh vào toàn bộ doanh nghiệp Mỹ, mà nhắm vào những mắt xích đang thực thi các đạo luật về lao động cưỡng bức và an ninh, nhằm tăng chi phí tuân thủ cho phía Mỹ nhưng vẫn để ngỏ khả năng đảo ngược nếu bầu không khí đàm phán thay đổi.
Động cơ chiến lược: ai dùng an ninh quốc gia tốt hơn trong cuộc đối đầu?
Trung Quốc không giấu sự khó chịu khi Mỹ dùng lý do an ninh quốc gia để siết các mảng nhạy cảm. Từ hạn chế thiết bị robot tiên tiến, bộ biến tần đến việc mở rộng danh sách thực thể liên quan lao động cưỡng bức, Washington tạo một mạng lưới rào cản pháp lý ngày càng dày đặc. Đáp lại, Bắc Kinh bắt đầu "sao chép" cách tiếp cận này: dùng chính công nghệ và tiêu chuẩn an ninh để gây áp lực lên doanh nghiệp Mỹ. Việc khởi động điều tra an ninh quốc gia đầu tiên trong thương mại quốc tế đối với thiết bị in ấn, sao chép nhập khẩu có phần mềm nước ngoài là tín hiệu rõ ràng: Trung Quốc muốn có công cụ tương đương với những gì Mỹ áp lên phần mềm Trung Quốc trong các thiết bị kết nối thông minh. Cuộc chơi không còn là áp thuế, mà là viết lại luật chơi quanh dữ liệu, UAV, hạ tầng số – những lĩnh vực quyết định ưu thế dài hạn trong chiến tranh thương mại. Trong bối cảnh thỏa thuận "đình chiến" giữa hai bên vẫn treo lơ lửng, mỗi biện pháp mới lại trở thành quân bài trên bàn đàm phán. Các lệnh trừng phạt thương mại, danh sách thực thể và quy trình kiểm soát xuất khẩu công nghệ được cả hai bên sử dụng như đòn bẩy chứ không chỉ là công cụ trừng phạt.
Tác động và tính toán đòn bẩy trước thượng đỉnh Mỹ - Trung
Đòn đáp trả lần này không chỉ nhằm "cho có". Theo đánh giá của một công ty tư vấn, đây là lần đầu tiên Bắc Kinh trừng phạt trực tiếp các doanh nghiệp tham gia thực thi Đạo luật Ngăn chặn Lao động Cưỡng bức Người Duy Ngô Nhĩ, và điều này sẽ tạo ra "những tác động đáng kể" đối với doanh nghiệp Mỹ đang hoạt động tại Trung Quốc. Nói cách khác, ai muốn hiện diện tại thị trường Trung Quốc giờ phải cân nhắc giữa tuân thủ luật Mỹ và rủi ro bị Bắc Kinh nhắm tới. Tuy nhiên, Bộ Thương mại Trung Quốc vẫn khẳng định các biện pháp đối phó nhìn chung là kiềm chế và nhấn mạnh tầm quan trọng của sự ổn định trong quan hệ kinh tế, thương mại song phương. Điều này cho thấy mục tiêu không phải cắt đứt mà là gia tăng đòn bẩy trước thượng đỉnh sắp tới. Một chuyên gia nhận định nhiều khả năng phần lớn biện pháp sẽ được tháo gỡ hoặc điều chỉnh trước khi chuyến thăm Washington của lãnh đạo Trung Quốc diễn ra. Vấn đề là: Bắc Kinh đã vạch một lằn ranh mới. Người phát ngôn Bộ Thương mại cảnh báo Trung Quốc sẽ tiếp tục đáp trả nếu Mỹ tiếp tục áp dụng các biện pháp hạn chế mới. Điều đó báo hiệu một chu kỳ trả đũa khó dừng lại trừ khi hai bên chấp nhận đặt giới hạn cho cuộc chiến tranh thương mại này.
Kết luận: kiểm soát công nghệ trở thành "tiền tệ" mới trong quan hệ Mỹ - Trung
Nhìn tổng thể, gói Trung Quốc đáp trả Mỹ lần này đánh dấu một bước chuyển quan trọng: công nghệ, UAV và các quy trình kiểm định trở thành tiền tệ thương lượng mới, thay cho thuế quan đại trà. Từ việc siết kiểm soát xuất khẩu công nghệ, mở điều tra an ninh quốc gia đến trừng phạt thương mại nhắm vào các thực thể Mỹ, Bắc Kinh muốn chứng minh rằng họ cũng có thể làm Washington đau đầu ngay tại những lĩnh vực Mỹ xem là ưu thế. Câu hỏi đặt ra cho doanh nghiệp toàn cầu không còn là "thuế suất bao nhiêu" mà là "chuỗi cung ứng và phần mềm của tôi sẽ bị ai xem là rủi ro an ninh". Nếu Mỹ tiếp tục mở rộng các hạn chế, Trung Quốc đã nói rõ họ sẽ tiếp tục đáp trả. Trong môi trường đó, bất kỳ chiến lược kinh doanh quốc tế nghiêm túc nào cũng phải xem kiểm soát xuất khẩu công nghệ và rủi ro trừng phạt thương mại như biến số trung tâm, chứ không phải yếu tố bên lề.
