Linh kiện máy bay: từ hàng hóa kỹ thuật thành quân bài đàm phán
Xuất khẩu linh kiện máy bay là hoạt động cung cấp phụ tùng, hệ thống và vật liệu chuyên dụng cho đội bay dân dụng và thương mại, nhưng trong bối cảnh căng thẳng Mỹ Trung Quốc thương mại, nhóm hàng hóa kỹ thuật cao này đang bị biến thành công cụ gây sức ép, gắn chặt với cấm vận công nghệ hàng không và rủi ro chuỗi cung ứng dài hạn. Theo các nguồn tin, Bộ Thương mại Mỹ đã chủ động kéo chậm tốc độ cấp phép xuất khẩu phụ tùng hàng không cho các đối tác Trung Quốc trong những tuần gần đây. Việc siết cấp phép diễn ra ngay sau khi Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại đến ngày 10/1/2027, biến linh kiện máy bay thành "mặt trận" mới trong gói thương lượng rộng hơn giữa hai nền kinh tế. Cách tiếp cận này cho thấy Washington không coi đây là biện pháp kỹ thuật thuần túy, mà là đòn mặc cả có tính toán.
Đơn hàng 200 chiếc Boeing: Trung Quốc muốn phụ tùng, Mỹ muốn đòn bẩy
Trọng tâm của cuộc chơi hiện nay là thỏa thuận mua 200 máy bay Boeing mà Trung Quốc đã đồng ý hồi đầu năm. Bắc Kinh không chỉ mua khung máy bay, mà yêu cầu bảo đảm nguồn phụ tùng nhiều năm cho đội bay này, từ động cơ tới linh kiện bảo dưỡng thường xuyên. Tuy nhiên, Mỹ tỏ ra dè dặt, chưa đưa ra bảo đảm chính thức để giữ lợi thế đàm phán cho các vòng thương lượng tiếp theo. Câu chuyện rõ ràng mang màu sắc chính trị hơn là thuần túy thương mại: Washington muốn dùng xuất khẩu linh kiện máy bay như công cụ cân bằng với các nhượng bộ khác về đất hiếm, nông nghiệp hay trí tuệ nhân tạo. Trong khi đó, Trung Quốc hiểu rằng nếu không khóa được cam kết phụ tùng, thì đơn hàng 200 chiếc sẽ biến thành rủi ro vận hành lâu dài, chứ không hẳn là chiến thắng thương mại.
Cấm vận công nghệ hàng không: điểm ma sát mới trong quan hệ Mỹ - Trung
Những động thái siết chặt xuất khẩu càng đáp, dầu thủy lực dùng trong hàng không và các bộ phận máy bay khác cho Trung Quốc cho thấy Mỹ đang xây dựng một lớp cấm vận công nghệ hàng không tinh vi, không tuyên bố ồn ào nhưng hiệu quả. Một dự thảo còn đưa cả dầu thủy lực từ các nhà cung cấp như ExxonMobil vào diện phải xin giấy phép mới. Bộ Thương mại Mỹ đồng thời giới hạn hạn ngạch linh kiện cấp cho COMAC để ngăn doanh nghiệp này tích trữ vật tư. Đây không phải lần đầu tiên, khi mùa Xuân năm 2025 Washington từng tạm dừng cấp phép động cơ phản lực của GE Aerospace, hệ thống dẫn đường của Honeywell và một số linh kiện khác dành cho COMAC. Một câu nói có thể trích dẫn ở đây: "Mỹ khi đó tạm dừng cấp phép xuất khẩu động cơ phản lực của GE Aerospace, hệ thống dẫn đường của Honeywell Aerospace và một số linh kiện khác dành cho COMAC". Những điểm nghẽn này biến phụ tùng hàng không thành tâm điểm mới trong quan hệ thương mại song phương.
Boeing trong chiến lược chuỗi cung ứng: con tin hay người hưởng lợi?
Boeing là nhân vật ở giữa: vừa cần thị trường Trung Quốc, vừa phụ thuộc vào quyết định cấp phép của Washington. Hãng khẳng định vẫn cam kết hỗ trợ phụ tùng cho các hãng hàng không Trung Quốc theo đúng quy định xuất khẩu hiện hành. Tuy nhiên, chính đại diện Boeing thừa nhận hãng gặp khó trong bảo đảm nguồn cung một số bộ phận, như linh kiện động cơ và cửa sổ buồng lái. Đây là điểm yếu của Boeing chuỗi cung ứng, bị kéo căng giữa kiểm soát xuất khẩu của Mỹ và kiểm soát đất hiếm từ phía Trung Quốc, vốn đã gây chậm trễ cho vật liệu phủ chịu nhiệt bảo vệ động cơ phản lực. Nguồn cung nguyên liệu phục vụ công nghệ hàng không vì thế trở thành vũ khí đối ứng của Bắc Kinh. Cả Boeing và các nhà cung cấp Mỹ – Trung đang bị biến thành hạ tầng chiến lược trong cuộc đấu thương mại, nơi mỗi mắt xích chuỗi cung ứng đều có thể bị sử dụng như công cụ mặc cả.
Kịch bản tiếp theo: thương lượng kéo dài và nhu cầu tự chủ công nghệ
Thỏa thuận lớn về máy bay Boeing vẫn đang được hoàn thiện chi tiết và hai bên được tuyên bố sẽ tiếp tục thúc đẩy hợp tác hàng không. Song song, Bộ Thương mại Mỹ vẫn xem xét cách cấp phép với một số sản phẩm hàng không xuất sang Trung Quốc, đồng nghĩa với việc trạng thái "mặc cả bằng phụ tùng" sẽ còn kéo dài. Việc Washington chưa chấp nhận bảo đảm phụ tùng dài hạn cho 200 máy bay trong khi Bắc Kinh liên tục nhấn mạnh yêu cầu này cho thấy không bên nào muốn mất quân bài chiến lược. Về dài hạn, Trung Quốc buộc phải đẩy mạnh tự chủ công nghệ hàng không, từ động cơ tới hệ thống dẫn đường, để giảm phụ thuộc vào xuất khẩu linh kiện máy bay từ Mỹ. Ngược lại, Mỹ và Boeing cần đa dạng hóa nguồn nguyên liệu, giảm rủi ro từ các biện pháp kiểm soát đất hiếm của Trung Quốc. Kết luận khó tránh: đây là đòn mặc cả hơn là chiến tranh thương mại toàn diện, nhưng nó đẩy cả hai bên đến hướng chuyển đổi chuỗi cung ứng sâu rộng.
