Từ hẻm nhỏ Việt Nam đến newsfeed toàn cầu
Làn sóng creator nước ngoài khám phá món ăn đường phố Việt là hiện tượng trong đó những video trải nghiệm đời thường như trái cây chấm muối, bánh tráng trộn hay lẩu mắm được quay bằng điện thoại, đăng lên nền tảng toàn cầu và bất ngờ viral trên mạng xã hội, đưa ẩm thực Việt quốc tế chú ý không phải bằng nhà hàng sang trọng mà bằng hàng quán bình dân quanh góc phố.
Điểm đáng nói là xu hướng này không xuất phát từ chiến dịch quảng bá chính thống, mà từ những creator nước ngoài “tự phát” kể câu chuyện vị giác của họ. Cuối tháng 7, Sam – một nhà sáng tạo nội dung người Nga sống tại Việt Nam – đăng khoảnh khắc lần đầu ăn trái cây chấm muối theo kiểu người Việt, từ ngạc nhiên đến thích thú. Trong khi đó, Elliott – một creator người Mỹ – ngồi trong ô tô, ăn bánh tráng trộn và các món ăn vặt bình dân, thu hút hàng triệu lượt xem. Còn Jongrak, vlogger Hàn Quốc, công khai thừa nhận từng “coi thường” món Việt rồi quay ngoắt làm fan cứng sau lần thử ba món mắm. Đây không chỉ là vài video lẻ, mà là dấu hiệu cho thấy quyền kể chuyện về ẩm thực Việt đang dịch chuyển sang tay những người ngoại quốc tò mò và thành thật.
Trái cây chấm muối và cú sốc vị giác của người Nga
Câu chuyện của Sam cho thấy ẩm thực Việt quốc tế đang được kể lại từ những chi tiết nhỏ nhất: gói muối bé xíu đi kèm trái cây. Sau gần bốn năm sống ở Việt Nam, anh nhận ra người Việt có thói quen ăn xoài, ổi, roi với các loại muối bán trong cửa hàng tiện lợi, nhưng ban đầu anh… không dám thử vì thấy quá lạ.
Ở quê hương anh, xoài phải chín ngọt mới được ăn; việc cắn miếng xoài xanh chua rồi chấm muối là điều khó hiểu. Anh kể rằng lần đầu kết hợp vị chua của xoài với vị mặn của muối, anh chưa thấy ngon ngay, phải qua vài lần mới “ngộ” ra cái hay của kiểu ăn này. Những phản ứng chân thật như câu hỏi “Tại sao mọi người lại ăn xoài chưa chín?” hay sự kinh ngạc khi nhận ra muối làm vị chua nổi bật hơn, chính là nội dung khiến người xem quốc tế tò mò. Trong bối cảnh lượng khách Nga đến Việt Nam tăng mạnh, với khoảng 742.700 lượt trong 6 tháng đầu năm và mức tăng 185,8% so với cùng kỳ, mỗi video kiểu Sam trở thành chiếc cầu nhỏ nối văn hóa ăn uống đường phố Việt với du khách Nga nói riêng và người xem toàn cầu nói chung.
Bánh tráng trộn viral và sự thăng hạng của món ăn vặt bình dân
Nếu cần tìm một ví dụ điển hình cho cụm từ “bánh tráng trộn viral”, câu chuyện của Elliott là minh chứng rõ nhất. Thay vì bám vào phở hay bánh mì, anh chọn ngồi trong ô tô, mở hộp bánh tráng trộn to, trộn đều từng sợi bánh, xoài, mực khô, mộc nhĩ rồi giới thiệu kỹ từng thành phần. Video ăn bánh tráng trộn của anh thu hút tới hàng triệu lượt xem, đủ biến một món ăn đường phố thân thuộc với học sinh Việt thành hiện tượng mới trong mắt khán giả quốc tế.
Điều khiến người Việt thích thú không chỉ là con số view, mà là cách một creator nước ngoài ăn bánh tráng trộn “rất Việt”: trộn khéo, hít hà, xuýt xoa vì vị ngọt, cay, chua hòa quyện, khen bánh tráng dai vừa phải và khẳng định “nghiện luôn rồi”. Qua loạt video, có thể thấy sức hút của ẩm thực Việt đối với khách nước ngoài không nằm riêng ở những món đã quá nổi tiếng, mà ở chính những món ăn vặt bình dân như bánh tráng trộn, chè bột lọc, bánh khọt hay cơm rượu mà anh cất công săn tìm. Khi những khay bánh tráng vốn gắn với xe đẩy cổng trường trở thành nội dung viral trên mạng xã hội, trật tự ưu tiên trong bản đồ ẩm thực Việt trong mắt thế giới đang âm thầm thay đổi.
“Mắm khó ăn nhưng ăn được là nghiện”: cuộc lội ngược dòng của hương vị nặng mùi
Nếu trái cây chấm muối hay bánh tráng trộn vẫn còn dễ chịu với số đông, thì mắm lại là “cửa ải” thực sự với nhiều người nước ngoài. Jongrak – vlogger Hàn Quốc – thậm chí đặt tựa video: “Ba món khó ăn nhưng ăn được là nghiện luôn!”, và thẳng thắn thừa nhận từng coi thường món Việt vì mùi mắm. Ba món anh chọn thử đều xoay quanh mắm: lẩu mắm, mực khô chiên nước mắm và thịt kho mắm ruốc – những món mà ngay cả nhiều người Việt cũng thấy kén người ăn.
Điều thú vị là thay vì chỉ “ăn cho xong” để quay nội dung, anh lại thể hiện sự hiểu biết chi tiết: phân biệt bún mắm dành cho người mới, lẩu mắm dành cho người “biết ăn”; nhấn mạnh phải nếm nước dùng trước, rồi mới nhúng giá, rau ngổ, bông súng; dùng tay bốc bún, ngón út chấm thử nước mắm để kiểm tra độ cay. Một nồi lẩu mắm anh thưởng thức có giá 300.000 đồng, đi kèm thịt heo, cá, bạch tuộc, mực, tôm và rau củ đầy đặn. Video thử ba món mắm này nhận nhiều phản hồi tích cực từ khán giả Việt, bởi họ thấy một creator nước ngoài chuyển từ e dè sang yêu thích, và hơn hết là tôn trọng trọn vẹn hương vị “nặng mùi” vốn hay bị hiểu nhầm.
Khi creator quốc tế trở thành đại sứ không chính thức của ẩm thực Việt
Điểm chung trong hành trình của Sam, Elliott và Jongrak là đường cong cảm xúc: từ ngạc nhiên, hoài nghi đến tò mò rồi gắn bó với món ăn đường phố Việt. Sam không thích trái cây chấm muối ngay lần đầu, nhưng dần hiểu vì sao người Việt mê kiểu kết hợp này. Elliott vốn là khách Tây nhưng lại rành rọt bánh tráng trộn, chè, rau câu hơn nhiều dân bản địa. Jongrak thì chuyển thẳng từ người “coi thường” sang “fan cứng” chỉ sau một trải nghiệm với mắm.
Quan trọng hơn, những video này làm thay đổi vị thế của ẩm thực Việt quốc tế: thay vì chỉ là vài món “quốc dân” trong sách hướng dẫn du lịch, giờ đây là một thế giới món ăn đường phố đa tầng, đa vị được kể qua lăng kính cá nhân. Sự gia tăng khách Nga tạo điều kiện để trải nghiệm đời thường Việt được chú ý nhiều hơn, còn các video viral trên mạng xã hội về bánh tráng trộn hay mắm thu hút hàng triệu lượt xem cho thấy sức bật của ẩm thực Việt nằm ở tính chân thật, chứ không ở “bề ngoài sang trọng”. Kết luận công bằng là: mỗi creator nước ngoài đang trở thành một đại sứ không chính thức, giúp món ăn bình dân Việt bước ra khỏi hẻm nhỏ, đi thẳng vào trí nhớ vị giác của khán giả toàn cầu – bằng muối ớt, nước mắm và cả sự tò mò không ngại thử.
