Hành lang logistics Viễn Đông: ý tưởng kết nối địa kinh tế Nga – ASEAN qua Việt Nam
Hành lang logistics Viễn Đông - Việt Nam - ASEAN là đề xuất xây dựng một tuyến kết nối hạ tầng vận tải biển, cảng, kho lạnh, trung tâm phân phối và chuỗi sản xuất giữa vùng Viễn Đông Nga, Việt Nam và các nước Đông Nam Á, qua đó hình thành những chuỗi cung ứng và giá trị mới, tăng cường thương mại, đầu tư và hợp tác công nghệ trong không gian Nga – ASEAN. Việc hình thành hành lang logistics Viễn Đông không chỉ là một dự án hạ tầng vận tải biển đơn thuần mà là bước đi mang tính chiến lược nhằm tái cấu trúc bản đồ chuỗi cung ứng Việt Nam trong khu vực. Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã đưa ra đề xuất này tại phiên Đối thoại kinh doanh Nga - ASEAN trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế phương Đông lần thứ XI tổ chức chiều 2/9 tại Vladivostok, vùng Viễn Đông, Liên bang Nga. Ông Tuấn nhìn nhận Vladivostok là cửa ngõ kết nối Nga với châu Á - Thái Bình Dương, trong đó có Việt Nam, và cho rằng điều quan trọng hiện nay là chuyển các định hướng hợp tác thành những dự án cụ thể, có thể đo lường được kết quả.
Bối cảnh: 35 năm Nga – ASEAN và nhu cầu những "hành lang" hữu hình
Đề xuất hành lang logistics Viễn Đông xuất hiện đúng lúc quan hệ Nga – ASEAN bước vào giai đoạn cần những bước đột phá hữu hình hơn là các tuyên bố chính trị. Năm 2026 sẽ đánh dấu 35 năm thiết lập quan hệ Nga - ASEAN, và Hội nghị Cấp cao tại Kazan đã thông qua Kế hoạch hành động toàn diện giai đoạn 2026 - 2030 để đưa Đối tác chiến lược đi vào chiều sâu, thực chất hơn. Trong thập kỷ qua, thương mại Nga - ASEAN tăng gần 58%, nhưng con số này vẫn cho thấy dư địa hợp tác còn rất lớn. Nếu không có các hành lang logistics, chuỗi cung ứng và dự án đầu tư cụ thể, kế hoạch hợp tác sẽ khó chuyển thành lợi ích kinh tế rõ ràng. Mục tiêu được Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh là làm cho quan hệ Nga - ASEAN trở nên thực chất và cân bằng hơn, hình thành các chuỗi cung ứng, dự án đầu tư và hành lang logistics tiêu biểu, đồng thời mở rộng hợp tác trong kinh tế số, tài chính và năng lượng sạch. Trong bức tranh này, hành lang logistics Viễn Đông là một mắt xích cứng, là nơi các dòng hàng hóa, công nghệ, năng lượng và vốn đầu tư có thể chảy qua thay vì chỉ dừng ở các văn kiện hợp tác.
Cấu trúc hành lang: từ cảng vận tải biển tới kho lạnh và chuỗi sản xuất
Điểm đáng giá của đề xuất nằm ở chỗ hành lang logistics Viễn Đông được thiết kế như một hệ sinh thái hạ tầng, chứ không phải một tuyến vận tải biển rời rạc. Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nêu rõ yêu cầu kết nối vận tải biển giữa Vladivostok và Việt Nam, mở rộng ra Đông Nam Á, đồng thời gắn kết với các tuyến đường sắt và hành lang vận tải Á - Âu để giảm bớt rào cản về khoảng cách địa lý trong thương mại Nga - ASEAN. Hành lang này dự kiến bao gồm các cảng vận tải biển, hệ thống kho lạnh, trung tâm phân phối và các chuỗi sản xuất gắn với hàng hóa từ thủy sản, nông nghiệp đến thực phẩm, nguyên liệu và hàng tiêu dùng. Nếu được triển khai đúng cách, đây sẽ là xương sống cho những chuỗi cung ứng Việt Nam mới, kết nối các nhà sản xuất trong nước với nguồn nguyên liệu, năng lượng và thị trường Nga, đồng thời đưa hàng hóa Nga vào mạng lưới sản xuất năng động của ASEAN. Cấu trúc đó cũng mở không gian cho ứng dụng logistics thông minh, quản trị dữ liệu và trí tuệ nhân tạo trong tối ưu vận hành, đúng với định hướng đưa khoa học - công nghệ và chuyển đổi số trở thành động lực hợp tác mới giữa hai bên.
Vai trò bản lề của Việt Nam trong kết nối Nga – ASEAN
Không phải ngẫu nhiên Việt Nam được kỳ vọng trở thành "bản lề" của hành lang logistics Viễn Đông. Trong quan hệ Nga - ASEAN, Việt Nam hiện chiếm khoảng một phần tư tổng thương mại giữa hai bên, đồng thời là nước ASEAN đầu tiên ký Hiệp định Thương mại Tự do với Liên minh Kinh tế Á - Âu. Việt Nam đã tham gia sâu vào mạng lưới sản xuất và chuỗi cung ứng khu vực, trở thành điểm đến của nhiều tập đoàn quốc tế trong các ngành công nghệ, điện tử, chế biến, chế tạo, năng lượng, logistics và dịch vụ. Trong nước, giai đoạn 2026 – 2030, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế từ 10%/năm trở lên, hướng tới một nền công nghiệp hiện đại và thu nhập trung bình cao vào 2030, rồi thu nhập cao vào 2045. Để đạt được các mục tiêu này, việc mở thêm một tuyến kết nối trực tiếp với thị trường Nga và không gian Á - Âu thông qua vùng Viễn Đông sẽ tạo thêm động lực cho xuất khẩu, đầu tư và chuyển giao công nghệ. Hành lang logistics Viễn Đông vì thế là phép thử quan trọng cho năng lực "đóng vai cầu nối" của Việt Nam: nếu thành công, nó sẽ chứng minh rằng chiến lược mở rộng chuỗi cung ứng không chỉ nằm trên giấy mà có thể biến thành hạ tầng và dòng thương mại cụ thể.
Từ ý tưởng đến dự án: điều kiện để hành lang logistics Viễn Đông thành hình
Dù được chọn là một trong 5 định hướng hợp tác trọng tâm ASEAN - Nga tại Diễn đàn Kinh tế phương Đông, hành lang logistics Viễn Đông mới chỉ là đề xuất và vẫn phải vượt qua nhiều bước để trở thành dự án thật. Thách thức không chỉ nằm ở vốn đầu tư cho cảng vận tải biển, kho lạnh và trung tâm phân phối, mà còn ở sự đồng bộ về quy hoạch, thủ tục hải quan, tiêu chuẩn chất lượng và nền tảng số giữa Nga, Việt Nam và từng nước ASEAN. Điều quan trọng, như chính Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, là biến Kế hoạch hành động Nga - ASEAN 2026 - 2030 thành những dự án có địa chỉ, có đối tác và có thể đo lường kết quả. Điều này đòi hỏi chính phủ và doanh nghiệp hai bên phải cùng tham gia: Nga mang đến thế mạnh về năng lượng, nguyên liệu, nông nghiệp, công nghiệp và khoa học - công nghệ; ASEAN cung cấp thị trường gần 700 triệu dân, lực lượng lao động trẻ và mạng lưới sản xuất năng động. Nếu các bên chấp nhận dịch chuyển từ thương mại thuần túy sang cùng đầu tư, sản xuất và tham gia chuỗi giá trị, hành lang logistics Viễn Đông có thể trở thành biểu tượng mới cho kết nối Nga – ASEAN, đồng thời là bước đi cụ thể giúp Việt Nam tiến gần hơn tới tham vọng phát triển dài hạn.
