Hành lang logistics Viễn Đông – Việt Nam – ASEAN là gì và vì sao Việt Nam đi trước?
Hành lang logistics Viễn Đông – Việt Nam – ASEAN là đề xuất hình thành một trục vận tải và phân phối đa phương thức kết nối vùng Viễn Đông Nga với Việt Nam và toàn bộ Đông Nam Á, kết hợp tuyến biển, cảng, kho lạnh, trung tâm phân phối và các chuỗi sản xuất để phục vụ thương mại Nga Đông Nam Á và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực. Đề xuất này được Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn nêu ra tại phiên Đối thoại kinh doanh Nga – ASEAN ngày 2/9 trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế phương Đông lần thứ XI ở Vladivostok, vùng Viễn Đông Nga. Việt Nam không nói chung chung về hợp tác, mà chủ động đưa ra một cấu trúc kết nối cụ thể, qua đó tự đặt mình vào vị thế trung tâm của hành lang logistics Nga ASEAN, thay vì chỉ là một điểm dừng trên tuyến thương mại.
Bối cảnh: Nga – ASEAN cần một cầu nối kinh tế rõ hình hài
Thời điểm đề xuất không phải ngẫu nhiên. Năm 2026 sẽ đánh dấu 35 năm thiết lập quan hệ Nga – ASEAN, cùng với việc hai bên đã thông qua Kế hoạch hành động toàn diện Nga – ASEAN giai đoạn 2026–2030 để đưa quan hệ Đối tác chiến lược đi vào chiều sâu và thực chất hơn. Tuy thương mại Nga – ASEAN đã tăng gần 58% trong thập kỷ qua và đạt mức đáng kể vào năm 2025, dư địa phát triển vẫn còn lớn, nhưng nếu chỉ dựa vào các tuyến vận tải rời rạc và giao dịch thương mại đơn lẻ, con số này sẽ khó bứt phá. Khi Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh rằng điều quan trọng là biến Kế hoạch hành động 2026–2030 thành các dự án cụ thể, có đối tác và có thể đo lường kết quả, hành lang logistics Viễn Đông – Việt Nam – ASEAN chính là câu trả lời mang tính cấu trúc: một nền tảng vật chất và tổ chức để các cam kết chính trị không bị treo trên giấy.
Việt Nam tự tin là cầu nối kinh tế: lợi thế FTA và chuỗi cung ứng khu vực
Trong bức tranh thương mại Nga Đông Nam Á, Việt Nam đang giữ một vị trí không thể coi là thứ yếu: kim ngạch thương mại Việt Nam – Nga chiếm khoảng một phần tư tổng thương mại Nga – ASEAN năm 2025. Đồng thời, Việt Nam là nước ASEAN đầu tiên ký hiệp định thương mại tự do với Liên minh Kinh tế Á – Âu, tạo nên mạng lưới FTA đủ rộng để trở thành cửa ngõ cho doanh nghiệp Nga tiếp cận ASEAN và các thị trường quốc tế. Không chỉ dừng ở vai trò thị trường, Việt Nam đã tham gia sâu vào mạng lưới sản xuất và chuỗi cung ứng khu vực, là điểm đến của nhiều tập đoàn quốc tế trong công nghệ, điện tử, công nghiệp chế biến, năng lượng, logistics và dịch vụ. Khi Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định Việt Nam sẵn sàng phát huy hơn nữa vai trò cầu nối kinh tế giữa Nga với ASEAN và giữa EAEU với Đông Nam Á, đó không phải khẩu hiệu ngoại giao, mà là sự tận dụng một lợi thế đã được xây dựng bằng các hiệp định và năng lực công nghiệp cụ thể.
Hành lang logistics Nga ASEAN: từ ý tưởng vận tải đến kiến trúc chuỗi giá trị mới
Nếu chỉ coi hành lang logistics Nga ASEAN là câu chuyện đường tàu và tàu biển, chúng ta sẽ bỏ lỡ phần quan trọng nhất của đề xuất. Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn không chỉ nói về tăng cường kết nối vận tải biển giữa Vladivostok, vùng Viễn Đông với Việt Nam và Đông Nam Á, gắn với các tuyến đường sắt và hành lang Á – Âu, mà còn đề nghị nghiên cứu hình thành hành lang logistics Viễn Đông – Việt Nam – ASEAN kết nối cảng, kho lạnh, trung tâm phân phối và các chuỗi sản xuất. Mục tiêu là tạo ra các chuỗi giá trị mới về thủy sản, nông nghiệp, thực phẩm, nguyên liệu và hàng tiêu dùng, nơi hàng hóa Nga không chỉ xuất sang ASEAN mà còn được chế biến, đóng gói, thậm chí đồng sản xuất ngay tại Việt Nam để tham gia chuỗi cung ứng khu vực. Đó là bước chuyển từ thương mại đơn thuần sang cùng đầu tư, sản xuất và tham gia sâu vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.
Cơ hội và thách thức: Việt Nam phải chứng minh mình là trung tâm chứ không phải điểm trung chuyển
Đề xuất hành lang logistics Viễn Đông – Việt Nam – ASEAN tạo ra một khung hợp tác rộng hơn nhiều so với các hiệp định thương mại truyền thống. Nga có thế mạnh về năng lượng, nguyên liệu, nông nghiệp, công nghiệp và khoa học – công nghệ; ASEAN có gần 700 triệu dân, lực lượng lao động trẻ và mạng lưới sản xuất năng động. Việt Nam đặt mục tiêu bước vào giai đoạn tăng trưởng mới, đẩy mạnh khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, AI và đầu tư hạ tầng chiến lược, nên hành lang logistics Nga ASEAN là sân chơi để kiểm tra năng lực thực thi các tham vọng đó: từ logistics thông minh đến sản xuất thông minh và hợp tác công nghệ như AI, dữ liệu lớn, trung tâm dữ liệu, an ninh mạng hay fintech. Tuy nhiên, khoảng cách địa lý vẫn là rào cản và một hành lang trên giấy sẽ không tự vận hành; Việt Nam phải chủ động kéo doanh nghiệp Nga và ASEAN vào các dự án cụ thể, nếu không muốn bị coi là điểm trung chuyển đơn thuần thay vì một cầu nối kinh tế thực sự.
