Gia hạn để tránh va chạm, không phải để dàn xếp
Đình chiến thương mại là thỏa thuận tạm thời trong đó các bên duy trì hoặc hoãn một số biện pháp gây sức ép kinh tế để ngăn căng thẳng leo thang, trong khi những bất đồng nền tảng vẫn chưa được giải quyết. Mỹ và Trung Quốc đang thực hiện gia hạn thêm hai tháng mà Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình thống nhất hồi tháng 9/2026. Bộ Thương mại Trung Quốc tiếp tục hoãn kiểm soát xuất khẩu đất hiếm và thiết bị liên quan đến giữa tháng 1/2027; phía Mỹ gia hạn miễn thuế bổ sung cho 178 sản phẩm Trung Quốc và dự kiến tiếp tục tạm dừng thu phí cảng đối với tàu Trung Quốc đến cùng thời điểm. Đây là khoảng lặng có ích, nhưng không nên nhầm với một thỏa thuận thương mại bền vững. Việc đình chiến sắp hết hạn trong tuần này khiến gia hạn trở thành cách tránh cú sốc tức thời, chứ chưa phải dấu hiệu hai bên đã tìm được tiếng nói chung.
Thuế và nông sản vẫn là nút thắt
Khoảng cách giữa việc ngừng leo thang và việc giải quyết tranh chấp thể hiện rõ ở các cam kết còn dang dở. Một quan chức Trung Quốc cho biết Bắc Kinh chỉ thực hiện cam kết mua nông sản Mỹ nếu mỗi bên giảm thuế đối với lượng hàng hóa trị giá 30 tỷ USD. Nhưng phía Mỹ mô tả khuôn khổ Hội đồng Thương mại song phương là danh sách mặt hàng có thể được loại trừ khỏi các biện pháp thuế trong tương lai và được xem xét giảm thuế, chứ chưa phải cam kết giảm thuế rộng rãi. Trong khi đó, cuộc điều tra của Washington về công suất dư thừa trong các ngành công nghiệp vẫn có thể dẫn đến thuế mới. Vì vậy, đình chiến thương mại hiện giống một cơ chế quản lý rủi ro hơn là con đường tháo gỡ bất đồng. Cuộc trao đổi trực tuyến ngày 7/11 giữa Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer và Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong cho thấy đối thoại tiếp tục, nhưng chưa bảo đảm thực thi cam kết.
Khoảng cách giá phơi bày sức ép nguồn cung
Việc tạm hoãn kiểm soát đất hiếm không xóa được quyền lực mà Trung Quốc có trong chuỗi khai thác và chế biến, cũng không khiến nguồn cung quốc tế lập tức bình thường trở lại. Theo dữ liệu Argus Media, giá yttri ở châu Âu cao gấp khoảng 125 lần giá tại Trung Quốc; khoảng cách này cũng xuất hiện ở dysprosium, terbi và gali. Đây không chỉ là tín hiệu thị trường: nhà sản xuất từ Mỹ đến Nhật Bản phải đối mặt với chi phí nguyên liệu cao, khó dự báo lượng hàng và nguy cơ gián đoạn. Từ khi kiểm soát xuất khẩu có hiệu lực vào tháng 4/2025, lượng yttri oxit Trung Quốc xuất khẩu chỉ còn khoảng hai phần năm mức trung bình giai đoạn 2023–2024; lượng hàng sang Mỹ năm nay thấp hơn khoảng 70% so với giai đoạn trước năm 2025, còn gần như không có sản lượng sang Nhật Bản. Chừng nào năng lực ngoài Trung Quốc chưa đủ bù thiếu hụt, nguồn cung đất hiếm vẫn dễ bị chi phối bởi quyết định chính sách.
Cuộc gặp sắp tới chỉ là phép thử
Căng thẳng Mỹ Trung sẽ còn phụ thuộc vào việc hai bên biến các tuyên bố thành giao hàng và điều chỉnh chính sách cụ thể. Trump dự kiến gặp Tập Cận Bình bên lề Hội nghị APEC tại Thâm Quyến vào tuần tới; Chủ tịch Trung Quốc cũng được dự kiến dự Hội nghị Thượng đỉnh G20 ở Miami vào tháng 12/2026. Những cuộc gặp này tạo cơ hội để bàn về khoáng sản chiến lược, nhưng không thể thay thế năng lực cung ứng mới. Lynas Rare Earths của Australia dự kiến bắt đầu sản xuất tại nhà máy đang mở rộng ở Malaysia vào năm 2028, một mốc cho thấy việc đa dạng hóa nguồn cung cần thời gian. Bởi vậy, gia hạn đến giữa tháng 1/2027 giúp doanh nghiệp có thêm khoảng đệm, chứ chưa loại bỏ rủi ro phụ thuộc. Kết luận đáng lưu ý là đình chiến có thể ngăn căng thẳng bùng lên trong ngắn hạn, nhưng khi thuế, nông sản và khoáng sản chiến lược vẫn chưa được giải quyết, thế cân bằng này vẫn mong manh.
