Dân chơi dân ca: Khi dân ca truyền thống bước vào đường cao tốc âm nhạc đương đại
“Dân chơi dân ca” là album phòng thu thứ hai của Phương Mỹ Chi hợp tác cùng nhóm sản xuất DTAP, gồm 10 ca khúc lấy chất liệu dân ca truyền thống từ ba miền nhưng được cấu trúc, hoà âm và kể chuyện bằng ngôn ngữ âm nhạc đương đại mà khán giả trẻ đang nghe, biến dân ca thành một trải nghiệm nghe nhìn mới thay vì chỉ là hoài niệm lễ hội. Đây không phải một sản phẩm giới thiệu di sản kiểu bảo tàng, mà là tuyên ngôn rằng dân ca có thể sống khỏe trong bối cảnh pop, hip-hop, R&B, điện tử. Sau “Vũ trụ cò bay”, việc Phương Mỹ Chi tiếp tục ra mắt album mới với DTAP cho thấy cô không dừng ở một cú thử nghiệm mà đang chủ ý dẫn dắt một phong trào: kéo dân ca ra khỏi vùng an toàn, đặt nó thẳng vào dòng chảy âm nhạc chính lưu.
Văn hóa ba miền trong 10 ca khúc: Không còn là trích dẫn cho có
Điểm quan trọng nhất của “Dân chơi dân ca” là cách album đối xử với văn hóa ba miền: không lấy dân ca làm phông nền trang trí, mà biến nó thành khung xương cho từng bài hát. Album gồm 10 ca khúc như “Dân chơi dân ca”, “Chọn mặt gửi vàng”, “Thử lòng quân tử”, “Ưng cái bụng”, “Nữ công gia chánh”, “Liễu yếu đào tơ”, “Thiên đường với người thương”, “Dắt anh chơi hội”, “Có nhau”, “Xây xẩm”. Trong đó, ê-kíp khai thác 8 loại hình văn hóa: từ chèo Dương Xuân, hát xoan Phú Thọ, xòe Thái, dân ca Nam bộ, dân ca Ê-đê, nhạc cung đình Huế, cải lương – tuồng cổ, hát xẩm, hò Bả Trạo đến yếu tố âm nhạc Khmer Nam bộ. Đây là cách “văn hóa ba miền” được tái hiện: không gom lại thành medley hoài niệm, mà mỗi vùng đất có tiếng nói riêng, tiết tấu riêng, nhạc cụ riêng trong tổng thể album.
Từ cô bé dân ca đến “dân chơi” sáng tạo: Một bước nhảy nghề nghiệp
Sau ba năm kể từ “Vũ trụ cò bay”, Phương Mỹ Chi buộc phải trả lời câu hỏi khó: nếu từng kết hợp dân gian với âm nhạc hiện đại rồi, lý do gì để người nghe quan tâm đến lần thứ hai? Câu trả lời nằm ở vai trò mới của cô. Lần này, Phương Mỹ Chi không chỉ là người hát dân ca; cô tham gia xuyên suốt quá trình sáng tác và tự tay viết một số phân đoạn mang âm hưởng truyền thống, dịch chuyển từ người thể hiện sang vị trí đồng sáng tạo. Nói theo nghĩa nghề nghiệp, đây là bước trưởng thành: cô dám chịu trách nhiệm với lựa chọn thẩm mỹ của mình, chứ không chỉ dựa vào ký ức “cô bé dân ca”. Chính tinh thần “dân chơi” – hiểu chất liệu, biết cách chơi với nó – giúp dự án không trở thành bản sao mở rộng của album trước mà là một nấc thang mới.
Sáng tạo trên di sản: Ranh giới mong manh giữa tôn trọng và phá hỏng
Khi đưa cùng lúc nhiều loại hình dân ca truyền thống vào một album âm nhạc đương đại, sai khác nhỏ cũng có thể trở thành tranh cãi. Chính vì vậy, ê-kíp đã chọn con đường khó: làm việc với một đội ngũ cố vấn chuyên môn cho từng loại hình – từ NSND Bạch Tuyết (cải lương – tuồng cổ), NNND Nguyễn Thị Lịch (hát xoan), NSND Thanh Ngoan (hát xẩm) đến các chuyên gia dân ca Huế, xòe Thái, văn hóa Khmer Nam bộ. Họ còn tới tận địa phương, gặp các cộng đồng đang thực hành những loại hình này trước khi đưa chất liệu vào album. Đó là lựa chọn đáng khen: thay vì mượn dân ca như “sample” rẻ tiền, họ xây sáng tạo trên nền tảng hiểu biết. Rủi ro vẫn còn – album có thể bị coi là nặng tính giới thiệu nếu người nghe không có kiến thức nền. Nhưng ít nhất, ranh giới giữa tôn trọng và phá hỏng đã được cân nhắc nghiêm túc.
Từ album tới phong trào: Khi người trẻ “chơi” với dân ca
“Dân chơi dân ca” không dừng ở việc ra mắt một Phương Mỹ Chi album mới; nó đặt tham vọng tạo ra một thói quen nghe mới. Album được xây dựng như một phần trong hành trình dài hơi để đưa chất liệu văn hóa Việt Nam đến gần hơn với khán giả trẻ bằng chính ngôn ngữ âm nhạc thế hệ này đang nghe. Các ca khúc được thổi hơi thở đương đại, song hành cùng những thể loại thịnh hành trên thế giới, biến dân ca từ ký ức lễ hội thành chất liệu để mọi người cùng tiếp cận, thưởng thức, sáng tạo. Phương Mỹ Chi chủ đích không đặt mục tiêu “nghe xong phải hiểu hết”, mà muốn âm nhạc trở thành điểm khởi đầu cho sự tò mò của người trẻ. Nếu cách làm này tiếp tục được khán giả ủng hộ, “dân chơi dân ca” có thể trở thành tên gọi cho cả một thế hệ nghệ sĩ dám coi dân ca như đường cao tốc, không phải đường làng chậm bước.
