Phòng ngừa phải bắt đầu từ hiểu biết và kỹ năng
Giáo dục phòng chống thuốc lá là quá trình trang bị cho học sinh kiến thức về tác hại, khả năng nhận diện nguy cơ và kỹ năng từ chối, đồng thời tạo môi trường học đường giúp các em tránh xa thuốc lá. Đây không thể chỉ là một buổi nhắc nhở hay bài học thuộc lòng: thông điệp cần gắn với những tình huống mà học sinh gặp trong đời sống.
Tại TP.HCM, Trường THPT Lê Quý Đôn tổ chức chương trình với chủ đề “Đừng trở thành ‘nô lệ’ cho công nghiệp thuốc lá”, còn Trường THCS Lý Tự Trọng triển khai hoạt động truyền thông về tác hại của thuốc lá và thuốc lá điện tử. Báo cáo viên và bác sĩ cung cấp thông tin sức khỏe, nhưng điểm có giá trị thiết thực hơn là giúp học sinh nhận diện quảng bá, hiểu nguy cơ lệ thuộc nicotine và tập cách từ chối khi bạn bè rủ rê.
Cách tiếp cận ấy phù hợp với thực tế học sinh và thuốc lá hiện nay: tò mò, muốn khẳng định bản thân nhưng chưa chắc nhận ra rủi ro. Khi thuốc lá điện tử và chất gây nghiện mới len vào trường học, còn mạng xã hội khiến việc tiếp cận thông tin và mua bán dễ dàng hơn, chỉ cung cấp kiến thức chung là chưa đủ.
Diễn đàn mở rộng cuộc trò chuyện đến hơn 1.000 học sinh
Tại Trường THPT Lê Viết Thuật, Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An phối hợp với Báo Tiền Phong tổ chức diễn đàn “Nói không với thuốc lá, thuốc lá điện tử và chất gây nghiện mới”, thu hút hơn 1.000 học sinh. Quy mô đông đảo giúp vấn đề được đặt ra trước cộng đồng học sinh, thay vì giới hạn trong một nhóm tham gia hoạt động riêng.
Diễn đàn có ưu thế ở trao đổi nhiều chiều: học sinh có thể nghe cảnh báo, cùng chuyên gia và nhà quản lý nhận diện nguy cơ, đồng thời thảo luận về môi trường học đường an toàn. Lãnh đạo ngành giáo dục lưu ý tình trạng sử dụng thuốc lá, nhất là thuốc lá điện tử và chất gây nghiện mới, đang có xu hướng trẻ hóa; sản phẩm đã trở thành trào lưu trong một bộ phận học sinh, kể cả nữ sinh.
Nhưng một diễn đàn đông người sẽ chỉ tạo tác động bền nếu phần trao đổi chuyển thành hành động sau chương trình. Học sinh cần được nhắc cách tự bảo vệ, đồng thời được khuyến khích lên tiếng với bạn bè, người thân. Đó là bước nối quan trọng giữa nghe thông điệp và hình thành lựa chọn an toàn.
Hội thi biến kiến thức thành lời tuyên truyền của người trẻ
Ngày 23.10, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Tuyên Quang phối hợp với Đoàn phường Bình Thuận tổ chức hội thi tuyên truyền phòng, chống tác hại thuốc lá năm 2026, với sự tham gia của các đội đến từ Trường THPT Sông Lô 2. Mười đội, mỗi đội sáu thành viên, lần lượt thi chào hỏi - tài năng, kiến thức và hùng biện.
Khác với diễn đàn thiên về trao đổi tập trung, hội thi dùng văn nghệ, tiểu phẩm, hoạt cảnh, trắc nghiệm và hùng biện để kéo học sinh vào vai người truyền tin. Nội dung trải từ quy định pháp luật, ảnh hưởng của khói thuốc đến người hút và người xung quanh, đến tác hại của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và mức xử phạt vi phạm. Cách sân khấu hóa khiến kiến thức có cơ hội được nhớ qua thực hành và sáng tạo.
Hội thi cũng hướng đến kỹ năng vận động cộng đồng và xây dựng nơi không khói thuốc trong trường học, gia đình, nơi làm việc, nơi công cộng. Đây là điểm mạnh đáng kể: đoàn viên, thanh niên và học sinh không chỉ tiếp nhận cảnh báo mà còn tập truyền đạt lại bằng ngôn ngữ gần gũi với bạn bè.
Từ sự kiện đơn lẻ đến nếp phòng ngừa trong trường học
Ba hình thức bổ trợ cho nhau: hoạt động tại trường đưa thông tin và kỹ năng đến gần từng lớp; diễn đàn tạo không gian trao đổi trên quy mô lớn; hội thi biến kiến thức thành trải nghiệm và năng lực tuyên truyền của học sinh. Không hình thức nào đủ sức thay thế hai hình thức còn lại. Muốn phòng chống thuốc lá có hiệu quả, nhà trường cần kết hợp thông tin chính xác, tương tác thực tế và cơ hội để học sinh chủ động tham gia.
Sau diễn đàn ở Nghệ An, ngành giáo dục đề nghị các trường lồng ghép nội dung phòng ngừa vào bài giảng và ngoại khóa, thiết lập môi trường không khói thuốc, tăng kiểm tra và phối hợp với gia đình, lực lượng chức năng để ngăn việc tàng trữ, mua bán, sử dụng thuốc lá điện tử trong trường. Các trường cũng được khuyến nghị dạy kỹ năng từ chối và nghiên cứu nhân rộng câu lạc bộ học sinh không khói thuốc.
Kết luận cần rõ ràng: một buổi truyền thông có thể mở đầu, nhưng phòng ngừa chỉ thành nếp khi kiến thức được nhắc lại, kỹ năng được thực hành và người lớn cùng làm gương. Muốn thông điệp đến gần học sinh, hãy để các em không chỉ nghe “nói không” mà còn biết vì sao, nói thế nào và tìm ai giúp đỡ khi gặp rủ rê.
