Phòng chống thuốc lá phải bắt đầu từ nơi người trẻ học tập
Phòng chống thuốc lá là việc trang bị kiến thức, kỹ năng và sự hỗ trợ để mỗi người nhận diện nguy cơ, tránh sử dụng sản phẩm thuốc lá và góp phần bảo vệ người xung quanh khỏi khói thuốc. Muốn thông điệp có sức nặng, trường học cần biến nó thành kỹ năng ứng xử hằng ngày, thay vì chỉ dừng ở một buổi phổ biến quy định.
Tại xã Chân Mây, 40 giáo viên tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông được tập huấn về tác hại thuốc lá, tư vấn cai thuốc cho học sinh và quy định xây dựng trường học không khói thuốc. Cách làm này có giá trị vì giáo viên vừa truyền đạt kiến thức, vừa có thể nhận ra khó khăn của học sinh và lựa chọn cách trao đổi phù hợp. Ở Bắc Ninh, hội nghị tại trường đại học cũng cung cấp thông tin về thuốc lá điếu, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và hút thuốc thụ động, đồng thời trang bị kỹ năng từ chối.
Nhu cầu ấy càng cấp thiết khi việc sử dụng thuốc lá điện tử và các chất gây nghiện mới có xu hướng trẻ hóa, còn mạng xã hội khiến thông tin và sản phẩm dễ tiếp cận hơn. Hơn 1.000 học sinh dự diễn đàn tại Trường THPT Lê Viết Thuật ở Nghệ An, nơi học sinh, chuyên gia và nhà quản lý cùng nhận diện nguy cơ. Diễn đàn chỉ tạo được thay đổi nếu tiếp nối bằng bài giảng, hoạt động ngoại khóa và sự khuyến khích để học sinh vận động bạn bè xây dựng môi trường học đường không khói thuốc.
Đưa thông điệp ra đường chạy và vào đời sống cộng đồng
Truyền thông về tác hại thuốc lá không nhất thiết phải diễn ra trong hội trường. Một giải chạy có thể gắn lối sống lành mạnh với thông điệp dễ nhớ, để người tham gia trở thành người lan tỏa chứ không chỉ là khán giả. Tại Đắk Lắk, hơn 1.200 vận động viên gồm cán bộ, giảng viên, đoàn viên, học sinh, sinh viên và người yêu chạy bộ tham gia giải Việt dã mang thông điệp “Tắt thuốc lá - Thắp tương lai”. Cuộc đua khởi tranh lúc 6 giờ, kết hợp rèn luyện thân thể với tuyên truyền Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá và lời kêu gọi xây dựng môi trường sống không khói thuốc.
Ý nghĩa của cách làm này nằm ở việc biến thông điệp công cộng thành hành động có thể tiếp tục sau sự kiện. Một học sinh tham gia giải chia sẻ em muốn khuyên bố bỏ thuốc vì lo thuốc lá ảnh hưởng sức khỏe. Đó là minh chứng cụ thể cho sức mạnh của truyền thông gần gũi: lời nhắc về tác hại thuốc lá có thể đi từ đường chạy về tới bàn ăn gia đình. Các tổ chức xã hội cũng có thể dùng diễn đàn, hội thảo và hoạt động tập thể để mở rộng cuộc trò chuyện, miễn là thông điệp gắn với việc làm thực tế.
Ngày 3/11 tại Hà Nội, Kiểm toán nhà nước và Quỹ Phòng bệnh tổ chức hội thảo huy động đoàn viên, thanh niên chung tay phòng chống thuốc lá, hướng tới môi trường công sở văn minh, không khói thuốc. Giải chạy và hội thảo khác nhau về hình thức, nhưng cùng nhấn mạnh một điều: nâng cao nhận thức cần đi đôi với vận động người tham gia chủ động thay đổi thói quen và nhắc nhở cộng đồng.
Gia đình là nơi thông điệp phải thành nếp sống
Nếu trường học giúp người trẻ biết cách nói không, gia đình là nơi quyết định thông điệp ấy có thành thói quen hay không. Cuộc thi tiểu phẩm truyền thông “Phụ nữ với phòng, chống tác hại của thuốc lá” năm 2026 khai thác những tình huống thân thuộc trong nhà và đời sống để nói về sức khỏe, trách nhiệm và không gian sống không khói thuốc. Hơn 150 tác phẩm được gửi dự thi; 30 tác phẩm vào vòng chung khảo và 20 giải thưởng được trao.
Sân khấu hóa khiến kiến thức và quy định bớt khô cứng, nhưng điểm đáng chú ý hơn là vai trò của phụ nữ trong việc vận động người thân thay đổi hành vi. Các mô hình như “Gia đình không khói thuốc” và “Tổ ấm không khói thuốc” đưa phòng chống thuốc lá vào nếp sống gia đình, thay vì coi đây là chiến dịch nhất thời. Khi người thân cùng thống nhất không hút thuốc trong nhà, họ vừa hạn chế phơi nhiễm khói thuốc thụ động, vừa tạo chuẩn mực rõ ràng cho trẻ em.
Thanh niên cũng cần được trao vai trò chủ động, từ vận động bạn bè đến nhắc người thân và đồng nghiệp lựa chọn môi trường không khói thuốc. Quỹ Phòng bệnh cho biết sẽ tiếp tục đồng hành và nhân rộng các mô hình phát huy hiệu quả. Hướng đi này đáng ủng hộ, nhưng thành công không thể chỉ đo bằng số buổi tổ chức hay người dự. Thước đo nên là những gia đình, lớp học và nơi làm việc thực sự duy trì được không gian không khói thuốc.
Từ nhận thức đến hành động bền bỉ
Những hoạt động ở trường học, đường chạy, cơ quan và gia đình cho thấy phòng chống thuốc lá hiệu quả nhất khi nhiều nhóm cùng lên tiếng bằng cách phù hợp với đời sống của mình. Tập huấn giúp giáo viên có công cụ; diễn đàn trao cho học sinh cơ hội nhận diện nguy cơ; giải chạy làm thông điệp hiện diện trong cộng đồng; còn phụ nữ và thanh niên có thể đưa lời kêu gọi về tận nhà.
Tuy vậy, một khẩu hiệu hay không thể thay thế kiến thức chính xác, kỹ năng từ chối và môi trường hỗ trợ. Trước sự lan rộng của thuốc lá điện tử và các sản phẩm mới, nhà trường cần duy trì nội dung giáo dục trong bài giảng và hoạt động ngoại khóa. Các tổ chức xã hội nên tiếp tục tạo cơ hội để người dân trao đổi, còn mỗi gia đình cần thống nhất nguyên tắc không hút thuốc trong nhà.
Kết luận rất rõ: muốn giảm tác hại thuốc lá, thông điệp phải đi xa hơn áp phích và sự kiện, trở thành lựa chọn lặp lại mỗi ngày. Khi giáo viên, học sinh, phụ nữ, thanh niên và gia đình cùng hành động, môi trường không khói thuốc không còn là lời kêu gọi chung chung mà là một cam kết có thể nhìn thấy trong trường học, nơi làm việc và mái nhà.
