Điện mặt trời mái nhà ở TP.HCM: từ khung pháp lý mới đến bước ngoặt thực sự
Điện mặt trời mái nhà là mô hình lắp đặt các tấm quang điện trên phần mái hoặc mặt bao che của công trình để tự sản xuất, tự tiêu thụ điện năng, phần dư có thể hòa lưới và bán cho ngành điện, góp phần giảm chi phí điện sinh hoạt, giảm phụ thuộc vào nguồn điện truyền thống và tăng tỷ trọng năng lượng sạch trong hệ thống điện đô thị. Nghị định 243/2026 không chỉ sửa vài dòng trong văn bản pháp luật; nó đánh dấu sự chuyển hướng sang coi hộ gia đình và doanh nghiệp nhỏ là trung tâm của chính sách năng lượng sạch. Khung pháp lý mới cho phép lắp tấm quang điện cả trên mái lẫn mặt bao che công trình, đồng thời đơn giản hóa thủ tục khi chủ đầu tư chỉ cần thông báo tới UBND cấp tỉnh. Nhìn từ TP.HCM, đây là tín hiệu rõ ràng: rào cản hành chính đang được tháo gỡ để hệ thống điện mặt trời mái nhà bùng nổ trên diện rộng.
Nghị định 243/2026: cởi trói thủ tục, mở rộng không gian lắp đặt
Điểm tiến bộ nhất của Nghị định 243/2026 là đặt người dân và nhà đầu tư nhỏ vào vị trí dễ thở hơn trong thủ tục. Quy định mới cho phép lắp đặt tấm quang điện cả trên mái và mặt bao che công trình, mở thêm quỹ diện tích cho điện mặt trời mái nhà ở đô thị nơi đất chật, nhà cao tầng nhiều. Thay vì xin – cho qua nhiều tầng nấc, chủ đầu tư nay chỉ cần thông báo tới UBND cấp tỉnh, giảm đáng kể thời gian và chi phí hành chính. Đối với hộ gia đình, khi bán điện dư, họ không phải đăng ký là hộ kinh doanh, loại bỏ nỗi lo “vướng” nghĩa vụ thuế và sổ sách phức tạp. Từ nay đến hết năm 2030, các bên còn được thỏa thuận tỷ lệ bán điện dư vượt mức 50%, tạo thêm động lực đầu tư hệ thống có công suất lớn hơn nhu cầu hiện tại của chính mình. Quan điểm ở đây khá rõ: nhà nước khuyến khích mạnh mẽ mô hình tự sản xuất tự tiêu thụ, thay vì giữ tư duy độc quyền cung cấp điện.
TP.HCM vào cuộc: từ hội nghị hướng dẫn đến hạ tầng dịch vụ số
Nghị định tốt nhưng nếu địa phương lúng túng thì cơ hội vẫn bị bỏ lỡ. Sở Công Thương TP.HCM phối hợp với Tổng công ty Điện lực TP.HCM tổ chức hội nghị sáng 9/9 để hướng dẫn triển khai Nghị định 243/2026 về điện mặt trời mái nhà tại cấp phường, xã. Tham dự có đại diện Cục Điện lực, lãnh đạo ngành công thương – điện lực thành phố và 168 UBND phường, xã, đặc khu cùng các công ty điện lực trực thuộc tham dự trực tuyến. Mục tiêu không phải chỉ phổ biến văn bản, mà là thống nhất cách hiểu, quy trình tiếp nhận, xử lý thủ tục phát triển điện mặt trời mái nhà tại cơ sở. Ngay sau khi Nghị định được ban hành, Sở Công Thương đã gửi văn bản triển khai đến tất cả UBND phường, xã, đặc khu. Quan trọng hơn, Sở cam kết sẽ tổng hợp các vướng mắc vượt thẩm quyền để báo cáo UBND TP.HCM và Bộ Công Thương, qua đó tiếp tục hoàn thiện chính sách theo thực tế triển khai. Đây là cách tiếp cận đáng ủng hộ: chính sách năng lượng sạch phải được “điều chỉnh sống” theo phản hồi từ cấp cơ sở, thay vì đóng khung trên giấy.
EVNHCMC và người dùng: from khách hàng thụ động thành nhà sản xuất điện nhỏ
Nếu Nghị định 243/2026 là đường cao tốc pháp lý, thì EVNHCMC đang dựng các “làn dịch vụ số” để người dân và doanh nghiệp nhỏ dễ hòa nhập cuộc chơi. Tổng công ty đã công bố toàn bộ nội dung Nghị định trên website chăm sóc khách hàng, chuyên mục điện mặt trời mái nhà, giúp người dân tiếp cận thông tin chính thống. Quan trọng hơn, EVNHCMC bổ sung tính năng trực tuyến “Đăng ký bán sản lượng điện dư từ nguồn điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ” trên website và ứng dụng, giúp chủ đầu tư gửi hồ sơ và đăng ký bán điện nhanh hơn, ít giấy tờ hơn. Với các hệ thống đấu nối ở cấp điện áp trung áp, tính năng “Nghiệm thu kết nối hệ thống điện mặt trời mái nhà với hệ thống giám sát điều khiển EVN-RMCS” vẫn được duy trì trực tuyến. Theo báo cáo của lãnh đạo Sở Công Thương, đến ngày 5/9, TP.HCM đã có 6.241 hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, với tổng công suất lắp đặt 472 MWp, đóng góp đáng kể cho an ninh năng lượng thành phố. Những con số này cho thấy khách hàng đang dịch chuyển từ vai trò thụ động sang trở thành các “nhà sản xuất điện nhỏ” trong hệ thống.
Dư địa còn lớn: vì sao TP.HCM có thể bùng nổ điện mặt trời mái nhà?
Dù đã có hơn 22.000 hệ thống điện mặt trời mái nhà trên toàn địa bàn, trong đó 6.241 hệ thống là tự sản xuất, tự tiêu thụ với công suất 472 MWp, lãnh đạo Sở Công Thương TP.HCM đánh giá dư địa phát triển còn rất lớn. Với mật độ công trình dày đặc, mái nhà và mặt bao che ở TP.HCM là “mỏ tài nguyên” cho điện mặt trời, trước đây bị chặn bởi thủ tục rườm rà và cơ chế mua bán điện chưa rõ ràng. Nghị định 243/2026 đã gỡ một loạt nút: hợp thức hóa lắp trên mặt bao che, đơn giản hóa thủ tục, không bắt hộ gia đình đăng ký hộ kinh doanh khi bán điện dư, mở trần tỷ lệ điện bán vượt 50% đến hết 2030. Đây là những điều kiện mà nếu không tận dụng, TP.HCM sẽ tự đánh mất lợi thế đi đầu trong chính sách năng lượng sạch. Vấn đề còn lại là tốc độ: thành phố có dám đặt mục tiêu tăng mạnh số hệ thống điện mặt trời mái nhà trong vài năm tới hay không, khi khung pháp lý và công cụ thực thi đã gần như sẵn sàng.
