Điện mặt trời mái nhà trở thành “nguồn điện thứ hai” của hộ gia đình TP.HCM
Điện mặt trời mái nhà là mô hình hộ gia đình hoặc cơ sở nhỏ lắp đặt tấm quang điện trên không gian mái và kết cấu bao che công trình để tự sản xuất điện cho nhu cầu sử dụng, ưu tiên tự sản xuất tự tiêu thụ, giảm phụ thuộc vào lưới điện, đồng thời góp phần mở rộng nguồn cung năng lượng tái tạo sạch trong khu vực đô thị đông dân như TP.HCM. Điểm đáng nói là, với mật độ dân cư và số lượng công trình lớn, điện mặt trời mái nhà đang dần trở thành “nguồn điện thứ hai” song song với điện lưới ở nhiều khu dân cư. Chính phủ đã ban hành Nghị định 243/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung quy định về điện mặt trời mái nhà, tạo khung pháp lý rõ hơn cho loại hình này. Nếu TP.HCM xử lý khéo, đây là cơ hội bứt tốc.
Nghị định 243/2026: lợi thế cho mô hình tự sản xuất tự tiêu thụ
Nghị định 243/2026 không phải là một văn bản kỹ thuật thuần túy, mà là cú điều chỉnh chính sách nhằm ưu tiên điện mặt trời mái nhà tự sản xuất tự tiêu thụ. Văn bản này sửa đổi, bổ sung Nghị định 57 và 58 để hoàn thiện cơ chế mua bán điện năng lượng tái tạo cũng như phát triển điện năng lượng mới. Dù các chi tiết kỹ thuật còn cần hướng dẫn cụ thể, thông điệp chính sách rất rõ: hộ dân được khuyến khích chủ động tạo ra nguồn điện sạch của riêng mình, không đặt nặng việc bán lại lên lưới mà tập trung giảm hóa đơn và nâng cao an ninh năng lượng hộ gia đình.
Một câu nói đáng chú ý từ hội nghị là: "điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ trên địa bàn Thành phố vẫn còn nhiều dư địa phát triển". Khi nhà nước ghi nhận dư địa này trong một nghị định cấp Chính phủ, đó là tín hiệu mạnh mẽ cho thấy điện mặt trời mái nhà đã bước qua giai đoạn thử nghiệm và đang được coi như trụ cột của chiến lược TP.HCM năng lượng tái tạo.
22.000 hệ thống và sức ép cải cách thủ tục ở từng phường, xã
Đến nay, toàn địa bàn TP.HCM đã có hơn 22.000 hệ thống điện mặt trời mái nhà. Con số này không còn là phong trào nhỏ lẻ; nó tạo ra sức ép thực sự lên bộ máy hành chính. Đáng chú ý, trong số đó có 6.241 hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất tự tiêu thụ với tổng công suất lắp đặt 472 MWp. Nhu cầu phát triển mô hình tự sản xuất tự tiêu thụ được lãnh đạo Sở Công Thương đánh giá là “vẫn còn rất lớn”. Điều này buộc các phường, xã phải chuyển từ tâm thế "giải quyết hồ sơ" sang "tạo điều kiện cho một nguồn điện mới". Nếu còn lúng túng, hộ dân sẽ mất kiên nhẫn và cơ hội chuyển dịch sang điện sạch sẽ chậm lại.
Không phải ngẫu nhiên mà hội nghị triển khai Nghị định 243 được tổ chức trực tuyến đến 15 công ty điện lực và 168 phường, xã, đặc khu. Khi cấp cơ sở – nơi tiếp nhận hồ sơ và xử lý thủ tục – được gọi tên trực tiếp, điều đó cho thấy hàng rào lớn nhất hiện nay không còn nằm ở công nghệ tấm quang điện, mà ở quy trình giấy tờ. Càng nhiều hệ thống được lắp, áp lực cải cách ở tuyến cơ sở càng lớn.
Sở Công Thương và ngành điện: từ “đơn vị bán điện” thành người hỗ trợ lắp đặt
Điểm sáng của đợt triển khai Nghị định 243 ở TP.HCM là sự thay đổi vai trò của ngành điện. Dù là đơn vị bán điện, Tổng công ty Điện lực TP.HCM đã chủ động phối hợp với Sở Công Thương và các cơ quan quản lý nhà nước trong việc tìm kiếm, phát triển các nguồn cung điện. Đó là bước chuyển từ tư duy bảo vệ sản lượng bán điện sang xây dựng hệ sinh thái TP.HCM năng lượng tái tạo. Sở Công Thương không đứng ngoài mà trực tiếp dùng hội nghị để "tháo gỡ vướng mắc" cho địa phương, hướng dẫn quản lý, tiếp nhận và xử lý thủ tục liên quan đến điện mặt trời mái nhà tại UBND phường, xã.
Ngay sau khi Nghị định được ban hành, Sở Công Thương đã gửi văn bản triển khai đến UBND các phường, xã và đặc khu, đồng thời phối hợp với ngành điện tổ chức hội nghị trực tuyến hướng dẫn chi tiết quy định mới. Việc nói thẳng về tình trạng “lúng túng” tại một số địa phương và yêu cầu đại diện phường, xã nêu rõ vướng mắc cho thấy cách tiếp cận thực tế: không che giấu khó khăn, mà xem đó là phần việc phải xử lý. Đây là kiểu điều hành mà hộ dân chờ đợi, vì mọi rào cản lớn với điện mặt trời mái nhà đều nằm ở khâu thủ tục.
Khi thủ tục được đơn giản hóa, hộ dân sẽ nắm quyền chủ động năng lượng
Nhìn từ diễn biến ở TP.HCM, vấn đề lớn nhất của điện mặt trời mái nhà không còn là câu chuyện kỹ thuật, mà là khả năng tiếp cận chính sách của người dân. Khi Nghị định 243/2026 định hướng rõ ràng cho mô hình tự sản xuất tự tiêu thụ và Sở Công Thương chủ động “xuống” đến từng phường, xã để hướng dẫn thủ tục, hộ dân có thể kỳ vọng quy trình lắp đặt sẽ nhẹ hơn, minh bạch hơn. Một khi giấy tờ không còn là rào cản, hàng chục nghìn mái nhà chưa lắp tấm quang điện sẽ trở thành tiềm năng hiện thực, giúp Thành phố giảm áp lực lên lưới điện và mở rộng không gian cho TP.HCM năng lượng tái tạo.
Kết luận thẳng thắn: nếu cấp cơ sở dám thay đổi thói quen xử lý hồ sơ và coi điện mặt trời mái nhà như một hạ tầng thiết yếu, chứ không phải “dịch vụ phụ”, thì Nghị định 243 sẽ phát huy hiệu lực đúng như kỳ vọng. Ngược lại, nếu thủ tục vẫn nhiêu khê, hộ dân sẽ chậm bước vào cuộc chơi năng lượng mới. TP.HCM đang có dư địa lớn, với hơn 22.000 hệ thống đã vận hành; phần việc còn lại nằm ở sự quyết đoán của chính quyền địa phương và khả năng đồng hành thực sự của ngành điện.
