Điện mặt trời mái nhà bùng nổ: Tín hiệu mạnh từ hơn 22.000 hệ thống
Điện mặt trời mái nhà là hệ thống tấm pin quang điện được lắp trên mái nhà hộ gia đình, doanh nghiệp hoặc công trình để tạo ra điện ngay tại chỗ, giúp giảm phụ thuộc vào lưới điện truyền thống, cắt hóa đơn tiền điện giờ cao điểm, đồng thời góp phần cắt giảm phát thải và nâng cao khả năng tự chủ năng lượng cho đô thị. Hiện TP.HCM đã vượt mốc hơn 22.000 hệ thống điện mặt trời mái nhà, trong đó 6.241 hệ thống ở dạng tự sản xuất tự tiêu thụ với tổng công suất lắp đặt 472MWp. Con số này không chỉ là một thống kê ấn tượng mà là dấu hiệu cho thấy người dân và doanh nghiệp thành phố đang chủ động chuyển dịch sang mô hình tiêu thụ điện mới – coi mái nhà là “tài sản năng lượng”, chứ không chỉ là phần che mưa nắng.
Nghị định 243/2026: Khung pháp lý mới, động lực mới
Điểm khác biệt của làn sóng điện mặt trời mái nhà lần này nằm ở khung pháp lý: Nghị định 243/2026/NĐ-CP đã biến nhu cầu rời rạc thành xu hướng có định hướng. Nghị định này sửa đổi, bổ sung các quy định về phát triển nguồn điện năng lượng tái tạo, đặc biệt với mô hình tự sản xuất tự tiêu thụ, tạo nền tảng pháp lý rõ ràng hơn cho hộ gia đình và doanh nghiệp tham gia. Quan trọng hơn, một số quy định mới trực tiếp có lợi cho người lắp đặt: sản lượng điện dư từ hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu có thể bán lên tới 50% sản lượng điện phát tại đầu ra theo cường độ bức xạ, với giá mua là giá điện năng thị trường điện bình quân của năm trước liền kề. Đây là thông điệp rõ ràng: Nhà nước khuyến khích coi mái nhà là một “nhà máy điện nhỏ” gắn với thị trường.
TP.HCM đi sâu đến từng phường, xã: Mạnh dạn nhưng còn lúng túng
Một điểm đáng khen của TP.HCM là không dừng ở việc ban hành văn bản. Ngay sau khi Nghị định 243/2026/NĐ-CP có hiệu lực, Sở Công Thương đã triển khai hướng dẫn đến UBND các phường, xã và đặc khu, đồng thời phối hợp ngành điện để tổ chức hội nghị trực tuyến ngày 9-9 nhằm phổ biến chi tiết quy định mới. Ngành điện TP.HCM cũng chủ động phối hợp với chính quyền cơ sở để thực hiện các nội dung trong nghị định. Tuy vậy, sự lúng túng vẫn xuất hiện: trong quá trình thực hiện từ tháng 6 đến nay, một số phường, xã và đặc khu còn gặp khó trong khâu tiếp nhận và giải quyết thủ tục cho người dân, doanh nghiệp. Khi “điện mặt trời mái nhà” trở thành dịch vụ hành chính phổ biến, năng lực thực thi ở cấp cơ sở giờ là điểm nghẽn phải được coi trọng như hạ tầng lưới điện.
Từ người dùng đến lưới điện: Lợi ích và thách thức vận hành
Ở góc độ người dùng, lợi ích đang rõ ràng hơn bao giờ hết. Trong khoảng ba tháng, ngành điện ghi nhận số hệ thống điện mặt trời mái nhà được người dân thông báo tăng gần 3.000 hệ thống – phản ánh tốc độ đầu tư mới đang tăng nhanh. Tổng công ty điện lực đã mở chức năng “Đăng ký bán sản lượng điện dư từ nguồn ĐMTMN tự sản xuất, tự tiêu thụ” trên website và ứng dụng chăm sóc khách hàng, cho phép người dân đăng ký trực tuyến và gửi hồ sơ bán điện dư. Ở phía hệ thống, các doanh nghiệp điện lực duy trì nghiệm thu kết nối trực tuyến qua hệ thống EVN-RMCS cho các hệ thống đấu nối cấp trung áp. Điều này cho thấy lưới điện đô thị đang phải học cách “sống chung” với hàng chục nghìn nguồn phát nhỏ, kéo theo yêu cầu giám sát, điều khiển và tiêu chuẩn kỹ thuật chặt chẽ hơn.
Cần chiến lược dài hạn để điện mặt trời mái nhà không chững lại
Nhìn về phía trước, TP.HCM đang đứng trước lựa chọn: hoặc tiếp tục đẩy mạnh điện mặt trời mái nhà như một trụ cột trong định hướng năng lượng sạch đô thị, hoặc để xu hướng hiện tại chững lại vì nút thắt thủ tục và kỹ thuật. Việc tổng công ty điện lực ban hành công văn nội bộ ngày 26-8, yêu cầu các công ty điện lực chủ động phối hợp với UBND phường, xã triển khai quy trình mới, cho thấy hệ thống đang muốn đi nhanh và đồng bộ hơn. Lãnh đạo ngành điện cũng đề nghị các đại biểu phường, xã nêu rõ vướng mắc để được Cục Điện lực giải đáp, tổng hợp và báo cáo cơ quan có thẩm quyền xem xét hướng dẫn. Kết luận hợp lý cho TP.HCM lúc này là: nếu coi mái nhà là “mỏ năng lượng”, thì chính sách phải ổn định, thủ tục phải đơn giản, và hạ tầng kỹ thuật phải được đầu tư kịp thời; nếu không, dư địa phát triển lớn sẽ mãi chỉ nằm trên giấy.
