Nền tảng số logistics: bước ngoặt bắt buộc cho xuất nhập khẩu TP.HCM
Nền tảng số logistics điều phối xuất nhập khẩu TP.HCM là hệ thống số hóa toàn bộ quá trình điều phối logistics, từ đặt chỗ vận tải, lưu trữ dữ liệu, theo dõi chuỗi lạnh đến kết nối doanh nghiệp với cơ quan quản lý, nhằm giảm chi phí logistics, minh bạch hóa dòng thông tin và rút ngắn thời gian xử lý tại các khâu thông quan lẫn vận chuyển nội địa. Việc Thành phố dự kiến thành lập tổ công tác chuyên trách để triển khai nền tảng này cho thấy tư duy chuyển từ xử lý từng điểm nghẽn sang giải quyết bằng giải pháp cấu trúc: đặt công nghệ ở trung tâm của điều phối logistics, thay vì chỉ mở thêm đường hay mở rộng cảng. Đây không phải chi tiết phụ trong chiến lược, mà là điều kiện tiên quyết nếu TP.HCM muốn giữ được vị thế trung tâm trung chuyển hàng hóa hàng đầu khu vực trong bối cảnh chi phí logistics vẫn ở mức cao, chiếm tới 16–17% GDP.
Vì sao TP.HCM phải chuyển sang mô hình điều phối logistics bằng dữ liệu
Hội nghị thúc đẩy xuất nhập khẩu và chuỗi cung ứng do Sở Công Thương TP.HCM tổ chức chiều 21/9 diễn ra đúng lúc bài toán chi phí logistics đã trở thành rào cản cạnh tranh quan trọng. Khi chi phí chiếm 16–17% GDP, mọi giải pháp nhỏ lẻ đều không đủ lực để tạo chuyển biến. Trong bối cảnh đó, định hướng trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa hàng đầu khu vực buộc TP.HCM phải có "hệ điều hành" logistics dựa trên dữ liệu, thay vì để mỗi doanh nghiệp, mỗi cảng tự xử lý thông tin rời rạc. Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Lộc Hà nhấn mạnh phát triển xuất nhập khẩu gắn với dịch vụ logistics và chuỗi cung ứng toàn cầu là nhiệm vụ mang tính động lực tăng trưởng của Thành phố, chứ không chỉ của riêng ngành Công Thương hay cộng đồng doanh nghiệp. Tư duy này đặt trách nhiệm điều phối logistics lên toàn bộ hệ thống chính quyền đô thị, tạo nền cho việc lập tổ công tác chuyên trách và triển khai nền tảng số logistics như một dự án cấu trúc, không phải thử nghiệm mang tính phong trào.
Thiết kế chiến lược: hạ tầng ba lớp và nền tảng số điều phối logistics
Kế hoạch hành động thực hiện Chiến lược phát triển dịch vụ logistics TP.HCM giai đoạn 2025–2035, tầm nhìn đến 2050 xác định 57 nhiệm vụ trọng tâm trong 9 nhóm giải pháp, nhưng điểm nhấn là nhóm hạ tầng logistics. Thành phố chủ trương tái cấu trúc không gian logistics theo mô hình ba lớp chức năng: logistics quốc tế – vùng, trung chuyển – phân phối và logistics đô thị. Song nếu chỉ tổ chức lại không gian mà thiếu một nền tảng số điều phối logistics thì cả hệ thống vẫn vận hành theo kiểu "mạnh ai nấy chạy". Nền tảng số logistics vì vậy được kỳ vọng là lớp kết nối dữ liệu, giúp các phân khu như Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ hay cụm cảng quốc tế Cái Mép – Thị Vải hoạt động như một mạng lưới, không phải những điểm riêng lẻ. Khi luồng hàng, năng lực vận tải và trạng thái kho bãi được đưa lên cùng một hệ thống, việc điều phối logistics sẽ chuyển từ phản ứng thủ công sang chủ động tối ưu theo thời gian thực.
Chuỗi lạnh số hóa và thử nghiệm từ giữa năm 2027: phép thử năng lực điều phối
Quyết định thử nghiệm nền tảng số điều phối xuất nhập khẩu và logistics trên các hành lang công nghiệp và chuỗi lạnh từ giữa năm 2027 không phải lựa chọn ngẫu nhiên. Chuỗi lạnh là khu vực dễ lộ rõ điểm nghẽn: thời gian chờ, thông tin không minh bạch, và rủi ro chất lượng hàng hóa nếu khâu bảo quản bị gián đoạn. Khi chuỗi lạnh số hóa, từng container lạnh, từng tuyến vận tải sẽ trở thành điểm dữ liệu; từ đó, chi phí logistics có thể được kéo xuống thông qua tối ưu hóa lịch trình, gom hàng, và giảm thời gian thông quan nhờ thông tin minh bạch giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Mục tiêu đặt ra cho nền tảng là rõ ràng: giảm chi phí, minh bạch hóa dữ liệu và rút ngắn thời gian thông quan. Nếu phép thử này thành công, nó sẽ chứng minh rằng điều phối logistics bằng nền tảng số không chỉ là khẩu hiệu công nghệ, mà có hiệu quả đo được trong những ngành nhạy cảm như nông sản, thực phẩm đông lạnh, dược phẩm.
Từ chỉ tiêu chi phí logistics đến vai trò trung tâm khu vực
TP.HCM đặt mục tiêu kéo chi phí logistics xuống còn 11–14% GRDP vào năm 2035, đồng thời nâng tỷ trọng đóng góp của ngành logistics lên 8–10% GRDP với tốc độ tăng trưởng 13–16% mỗi năm. Những con số này không thể đạt được nếu Thành phố vẫn để đường bộ gánh tới 88,7% khối lượng hàng hóa mà thiếu sự phối hợp bằng dữ liệu giữa đường bộ, đường thủy, cảng biển và đường sắt. Chiến lược nạo vét luồng sông Soài Rạp, Lòng Tàu, thúc đẩy Vành đai 3 và 4, hay quy hoạch ga An Bình thành ga liên vận quốc tế chỉ tạo ra "năng lực tiềm năng"; nền tảng số logistics mới là công cụ biến tiềm năng đó thành hiệu quả thực tế qua điều phối logistics thông minh. Trong bối cảnh kim ngạch xuất nhập khẩu TP.HCM chiếm khoảng 18% cả nước, việc xây dựng nền tảng số logistics cùng tổ công tác chuyên trách không chỉ là chuyện nội bộ của Thành phố, mà là bước đi được kỳ vọng định hình lại cách khu vực xử lý xuất nhập khẩu và chuỗi lạnh số hóa.
