Phở Việt châu Âu: hơn cả một món ăn, là một căn cước di dân
Phở Việt châu Âu là hiện tượng ẩm thực trong đó các quán phở của cộng đồng Việt kiều vừa là mô hình kinh doanh mưu sinh, vừa là không gian văn hóa thể hiện bản sắc Việt, trở thành điểm gặp gỡ cộng đồng, nơi truyền dạy ký ức quê hương cho thế hệ thứ hai và là công cụ ngoại giao văn hóa ẩm thực giúp người bản địa tiếp cận một Việt Nam sống động qua hương vị và câu chuyện gắn với mỗi tô phở. Từ những quán nhỏ mở ra để trả tiền thuê nhà, phở đã tiến hóa thành một dạng “căn cước di dân” – ai từng xa xứ đều hiểu cảm giác nhận ra đồng hương qua tấm biển “phở” trên một góc phố Praha hay Berlin. Phở ở đây không còn là món ăn đường phố mà là tuyên ngôn: chúng tôi có mặt, chúng tôi làm ăn, và chúng tôi mang theo văn hóa.
Vai trò kép: kinh tế mưu sinh và bản sắc cộng đồng Việt kiều
Câu chuyện phở Việt tại châu Âu bắt đầu rất thực tế: người Việt xa xứ mở quán để tồn tại, nuôi gia đình, tạo việc làm trong môi trường mới. Nhưng khi cộng đồng Việt kiều lớn dần, những quán phở ấy nhanh chóng trở thành “mốc tọa độ” văn hóa: nơi gặp gỡ sau giờ làm, chỗ sinh hoạt hội đồng hương, không gian để trẻ sinh ở châu Âu nghe tiếng Việt và nếm hương vị quê nhà. Từ những quán ăn phục vụ nhu cầu mưu sinh, phở đang bước vào một vai trò rộng hơn trong cộng đồng người Việt ở nước ngoài: một dấu hiệu nhận diện văn hóa, một điểm gặp gỡ cộng đồng và một cách kể câu chuyện Việt Nam với thế giới. Vai trò kép này cho thấy, khi di dân biết dùng ẩm thực để vừa bảo toàn sinh kế, vừa nuôi dưỡng căn tính, họ giảm nguy cơ bị đồng hóa và tăng khả năng hội nhập có tiếng nói.
Từ quán phở đến mạng lưới ngoại giao văn hóa ẩm thực
Nếu giai đoạn đầu, mỗi quán phở là một điểm lẻ, thì vài năm gần đây chúng đã kết nối thành mạng lưới ngoại giao văn hóa ẩm thực có tổ chức. Hệ thống các nhà hàng Việt tại châu Âu do Hội We Love Phở điều phối, kết nối hơn 250 nhà hàng Việt tại 25 quốc gia thông qua chiến dịch “Phở Week in Europe 2025”. Từ ngày 26/6 đến 18/7/2026, hội này phối hợp với Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực Ninh Bình và các cơ quan đại diện Việt Nam tại châu Âu tổ chức Phở Cultural Roadshow Europe 2026 – một hành trình xuyên châu Âu quảng bá phở và văn hóa ẩm thực Việt Nam. Theo ban tổ chức, roadshow không đơn thuần là giới thiệu món ăn mà “không chỉ hướng đến việc giới thiệu Phở Việt mà còn tạo không gian để kể những câu chuyện về con người, vùng đất và bản sắc Việt Nam”. Chính sự chuyên nghiệp hóa này đang đẩy phở lên tầm biểu tượng văn hóa quốc gia.
Quán phở như điểm gặp gỡ cộng đồng và sân khấu kể chuyện Việt Nam
Ở nhiều thành phố châu Âu, quán phở giờ là nơi cộng đồng Việt kiều và bạn bè quốc tế hẹn nhau, không chỉ để ăn mà để giao lưu và kết nối nghề. Tại Warszawa, chương trình Phở Culture & Networking Dinner đã quy tụ gần 150 chủ nhà hàng, đầu bếp, doanh nghiệp ngành ẩm thực và cộng đồng người Việt để vừa thưởng thức phở, vừa chia sẻ kinh nghiệm nghề bếp và kết nối hợp tác. Ở Slovakia, hơn 15 nhà hàng Việt cùng giới thiệu món ăn tại Ngày Việt Nam, tạo nên một không gian giao lưu sôi động nơi giá trị văn hóa truyền thống được trình diễn trực tiếp cho người bản địa. Bên cạnh các hoạt động chuyên môn, “Roadshow mở” khuyến khích cộng đồng người Việt và hệ thống nhà hàng Việt tại châu Âu tự lan tỏa hình ảnh phở Việt ngay tại cơ sở kinh doanh và trên mạng xã hội. Các quán phở vì thế trở thành sân khấu kể chuyện Việt Nam, mỗi bàn ăn là một cuộc đối thoại văn hóa.
Phở như thương hiệu văn hóa quốc gia và tương lai của ẩm thực Việt Nam quốc tế
Khi phở được hoàn thiện hồ sơ trình UNESCO xem xét ghi danh là Di sản Văn hóa Phi vật thể đại diện của nhân loại, câu hỏi không còn là “phở có ngon không” mà là “phở đại diện cho điều gì của Việt Nam”. Đại sứ Việt Nam tại Áo khẳng định, việc lập hồ sơ khoa học nhằm không chỉ tôn vinh phở như di sản phi vật thể, mà còn mở đường để phở trở thành thương hiệu văn hóa quốc gia, góp phần tăng sức hấp dẫn của du lịch Việt Nam. Tại Vienna, các hoạt động ngoại giao ẩm thực được tổ chức trong không gian tiêu chuẩn quốc tế với khách mời là chính khách Áo và đại diện nhiều quốc gia, qua đó phở Việt trực tiếp tham gia ngoại giao văn hóa ẩm thực. Nhìn rộng hơn, đây là bài học cho mọi món ăn Việt khác: muốn bước ra quốc tế, cần rời khỏi vai trò “đặc sản bình dân” để trở thành biểu tượng mang câu chuyện, có mạng lưới cộng đồng nâng đỡ và chiến lược bài bản.
