Phở Việt châu Âu: một định nghĩa mới cho món ăn quen thuộc
Phở Việt châu Âu là hành trình biến một món ăn đường phố gắn với mưu sinh của người Việt xa xứ thành một biểu tượng văn hóa, nơi mỗi bát phở vừa nuôi sống gia đình nhập cư, vừa kể câu chuyện căn cước Việt Nam với cộng đồng sở tại, kết nối ẩm thực, ký ức và ngoại giao văn hóa trong cùng một không gian bếp và bàn ăn. Từ những quán nhỏ mở ra để “kiếm cơm” ở khu chợ châu Á hay góc phố vắng người, phở đã âm thầm trở thành “căn cước Việt” giữa lòng Praha, Berlin hay Vienna. Khi bước vào một quán phở tại châu Âu, ta không chỉ thấy hơi nước bốc lên từ nồi nước dùng, mà thấy cả cách một cộng đồng viết lại câu chuyện tồn tại của mình bằng ẩm thực. Đó là bước chuyển mà nếu chỉ coi phở là món ăn, ta sẽ bỏ lỡ bản chất.
Từ quán phở mưu sinh đến “căn cước Việt” giữa lòng châu Âu
Không nên lãng mạn hóa quá khứ: phở của người Việt ở châu Âu bắt đầu rất đời thường. Đó là những quán ăn mở ra cho nhu cầu mưu sinh, nơi chủ quán đứng bếp từ sáng đến khuya để trả tiền thuê nhà, nuôi con, gửi tiền về quê. Nhưng từ nền tảng mưu sinh ấy, phở dần đảm nhận nhiệm vụ mới: trở thành dấu hiệu nhận diện văn hóa và một “căn cước Việt” ở châu Âu. Khi khách bản địa phát âm “phở” thay vì “soup”, khi những hàng phở trở thành điểm đến đầu tiên mỗi dịp lễ hội Việt, ta thấy phở đã vượt khỏi chức năng no bụng. Một câu nói có thể trích dẫn là: “Hương vị Phở Việt cùng hành trình đồng hành đến đây như một điểm nhấn không thể thiếu của căn cước Việt Nam tại Châu Âu”. Đó là sự thăng hạng lặng lẽ nhưng bền bỉ của một món ăn từng bị xem là bình dân.
Quán phở như “nhà văn hóa” thu nhỏ của cộng đồng người Việt
Nếu trước đây quán phở chỉ là chỗ ăn nhanh rồi đi, thì ngày nay nhiều quán đã biến thành điểm gặp gỡ cộng đồng, nơi người Việt và người bản địa cùng ngồi chung bàn. Tại Ba Lan, chương trình Phở Culture & Networking Dinner quy tụ gần 150 chủ nhà hàng, đầu bếp, doanh nghiệp ẩm thực và cộng đồng người Việt để cùng ăn phở, trao đổi nghề bếp và kết nối hợp tác. Những không gian như vậy khiến quán phở vận hành như một “nhà văn hóa” thu nhỏ: có giao lưu chuyên môn, có kể chuyện quê hương, có cả những lớp masterclass dành cho đầu bếp và chủ nhà hàng Việt để chuẩn hóa kỹ thuật, gìn giữ hương vị phở truyền thống. Cộng đồng người Việt xa xứ cùng người bản địa cùng tham gia hoạt động quảng bá, trải nghiệm ẩm thực và giao lưu văn hóa. Nói cách khác, phở đã trở thành hạ tầng xã hội của cộng đồng, chứ không chỉ là dịch vụ ăn uống.
Phở Cultural Roadshow Europe: phở bước vào “ngoại giao ẩm thực”
Hành trình Phở Cultural Roadshow Europe cho thấy phở không còn chỉ là câu chuyện từng quán lẻ loi, mà là chiến lược ẩm thực ngoại giao văn hóa ở tầm khu vực. Chương trình do Hội WE LOVE PHỞ tại Bỉ phối hợp với Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực Ninh Bình và các cơ quan đại diện Việt Nam tại châu Âu, hội đoàn người Việt cùng đối tác địa phương tổ chức, diễn ra từ ngày 26/6 đến 18/7 và kéo dài 21 ngày, đi qua 6 quốc gia với 7 thành phố lớn. Hành trình có sự tham gia của 8 nghệ nhân, chuyên gia ẩm thực cùng khoảng 300 kg đạo cụ, nguyên liệu mang từ Việt Nam. Tại Vienna, các hoạt động ngoại giao ẩm thực được tổ chức trong không gian tiêu chuẩn quốc tế, hướng đến chính khách và đại diện nhiều quốc gia, để kết nối thông qua câu chuyện phở Việt như một biểu tượng văn hóa. Đây là minh chứng rằng ẩm thực ngoại giao văn hóa không chỉ là khẩu hiệu; nó có lịch trình, có con người, có nồi nước dùng đặt ngay giữa trung tâm ngoại giao quốc tế.
Phở như một “đại sứ không chính thức” và kết luận cho tương lai
Điều đáng nói là, dù được tổ chức bài bản, phở vẫn đang làm ngoại giao văn hóa theo cách không chính thức: qua từng bát phở nóng, từng câu chuyện kể bên bàn ăn. Chương trình quảng bá phở không dừng ở việc giới thiệu món ăn mà còn kể câu chuyện về văn hóa, con người và bản sắc Việt Nam đến khách quốc tế. Quan điểm được nhấn mạnh là ẩm thực là một trong những chất xúc tác mạnh mẽ nhất để kết nối các nền văn hóa và quốc gia với nhau. Phở Việt được nhìn nhận như niềm tự hào dân tộc, là kết tinh tri thức dân gian, nghệ thuật ẩm thực và ký ức văn hóa qua nhiều thế hệ, góp phần đưa bản sắc Việt đến gần hơn với thế giới. Kết luận cần thẳng thắn: nếu người Việt không nâng cấp quán phở của mình từ chỗ “bán cho đủ sống” lên thành không gian kể chuyện văn hóa, thì cơ hội này sẽ bị món ăn khác nắm lấy. Phở đã đi được nửa đường trở thành biểu tượng văn hóa; phần còn lại phụ thuộc vào ý thức của mỗi chủ quán và cộng đồng người Việt đang tìm kiếm chỗ đứng cho mình ở châu Âu.
