Mâm cỗ chay Rằm tháng 7: ý nghĩa và điều kiện cần
Mâm cỗ chay Rằm tháng 7 là mâm lễ dùng toàn món chay từ đậu phụ, nấm và rau củ để cúng gia tiên, cúng Phật, đồng thời bố thí thức ăn cho các vong linh không nơi nương tựa với tâm từ bi, tiết kiệm mà vẫn đủ đầy, đẹp mắt và dễ làm tại nhà.
Tháng 7 Âm lịch là dịp Vu Lan báo hiếu và cũng là thời điểm nhiều gia đình chuẩn bị mâm cỗ chay Rằm tháng 7 để cúng gia tiên, cúng Phật, kèm lễ cúng cô hồn ngoài trời. Bản chất của cúng cô hồn (thí thực) không phải để cầu tài lộc mà là để bố thí, làm phúc, giúp đỡ những linh hồn bơ vơ, không nơi nương tựa. Mâm chay vì thế chỉ cần đơn giản, vừa miệng, thể hiện được lòng thành chứ không bắt buộc phải cầu kỳ hay đắt đỏ. Đậu phụ, nấm, các loại rau củ chế biến nhanh cùng chút xôi, chè, bánh truyền thống là quá đủ cho một mâm cúng trang trọng mà vẫn gần gũi.
Để chuẩn bị trọn vẹn, bạn cần phân biệt: mâm cúng gia tiên/Phật có thể bày trong nhà, còn mâm cúng cô hồn phải cúng vào buổi chiều tối ngoài trời, trước cửa, sân, ban công hoặc vỉa hè; tuyệt đối không cúng cô hồn trong nhà để tránh quan niệm “rước vong vào nhà”. Đồng thời, lễ vật cúng cô hồn bắt buộc là đồ chay, tránh hoàn toàn thịt cá, xôi gà.
Chuẩn bị lễ vật: phần mặn bỏ qua, phần chay đủ tâm
Một mâm cỗ chay Rằm tháng 7 không cần nguyên liệu đắt tiền mà vẫn đẹp mắt nếu bạn biết kết hợp vài món chính từ đậu phụ, nấm và rau củ quen thuộc. Trong đó, mâm cúng gia tiên có thể bày xôi, món xào, gỏi cuốn chay, rau cải sốt nấm, canh nấm, chè cốm hạt sen, bánh xu xuê, trầu cau và hoa quả tươi. Những nguyên liệu này đều dễ mua ở chợ, siêu thị và phù hợp khẩu vị nhiều thế hệ. Mâm cúng cô hồn lại càng giản dị: tiền vàng mã, quần áo chúng sinh bằng giấy, một ít tiền lẻ 1.000–5.000 đồng, gạo, muối trắng, 12 bát cháo trắng loãng, thêm bỏng ngô, khoai, ngô, sắn luộc và kẹo bánh các loại, cùng nước, hương, nến.
Điều quan trọng là nhớ nguyên tắc “không cúng đồ mặn” khi cúng cô hồn: nếu bày xôi gà, thịt heo hay các món mặn, dân gian cho rằng sẽ khơi dậy tham, sân, si nơi các vong hồn, trái với tinh thần từ bi và sẻ chia. Gạo và muối sau khi cúng xong phải đem rải ra đường, ra bốn phương tám hướng để tiễn cô hồn đi và bố thí khắp nơi. Với mâm cỗ chay trong nhà, bạn có thể đầu tư hình thức hơn một chút: trang trí đĩa xôi sen dừa lá dứa màu xanh mướt, bày gỏi cuốn ngũ sắc, dùng cải chíp, nấm hương, củ cải tỉa hoa… sự tinh tế đến từ cách sắp xếp hơn là giá thành nguyên liệu.
Các bước thực hiện mâm cỗ chay và lễ cúng cô hồn đơn giản
- Chuẩn bị nguyên liệu cho mâm cỗ chay trong nhà: gạo nếp, hạt sen, dừa, lá dứa, đậu phụ, chả chay, nấm hương, rau cải chíp, củ cải, các loại rau củ làm gỏi cuốn, bánh tráng, chè, bánh, trầu cau và hoa quả.
- Nấu xôi sen dừa lá dứa: rửa lá dứa, xay với nước rồi vắt lấy nước cốt để ngâm gạo nếp 6–7 giờ; vo sạch, trộn chút muối, hấp cùng vài lá dứa, đảo đều cho xôi chín mà không nát; luộc chín hạt sen với xíu muối, trộn sen, nước cốt dừa, đường vào xôi và rắc dừa nạo lên mặt.
- Làm rau cải sốt nấm: tách lá cải chíp, rửa sạch; ngâm mềm nấm hương; gọt vỏ, cắt hoặc tỉa hoa củ cải; luộc cải và củ cải trong nước có ít muối rồi vớt ra đĩa; phi thơm hành khô với dầu, thêm dầu hào chay, chút nước, muối, cho nấm vào nấu nhỏ lửa đến chín, xếp nấm lên rau và rưới nước sốt khi ăn.
- Chuẩn bị gỏi cuốn chay: gọt vỏ, bào sợi cà rốt; xử lý thơm, thái miếng dài; thái chả chay, đậu hũ chiên thành miếng dài; để ráo bún tươi; làm mềm bánh tráng với chút nước, xếp rau củ, chả chay, đậu hũ, bún lên, gấp hai mép và cuộn chặt tay; pha nước chấm từ nước tương, nước cốt chanh và đường, khuấy đều và gia giảm cho vừa miệng.
- Bày mâm cỗ chay trong nhà rồi chuẩn bị lễ vật cúng cô hồn ngoài trời: sắp tiền vàng mã, quần áo chúng sinh bằng giấy, tiền lẻ, gạo, muối, 12 bát cháo trắng loãng, bỏng ngô, khoai, ngô, sắn luộc, kẹo bánh, nước, 3 nén hương và 2 ngọn nến nhỏ lên khay.
- Đúng buổi chiều tối (khoảng 17–19h), sau khi đã khấn Thổ Công, Thần Linh, mang mâm cúng cô hồn ra trước cửa, ngoài hiên, sân hoặc ban công để cúng; khi xong, không mang đồ cúng vào nhà mà để người khác, đặc biệt là trẻ con nhặt hoặc tán lộc ngay tại chỗ, rồi rải gạo muối ra bốn phương tám hướng.
Trình tự trên nhìn qua khá nhiều bước nhưng đều là các món rau củ chế biến nhanh, thao tác dễ quen với người nội trợ. Xôi sen dừa lá dứa chỉ cần ngâm gạo từ trước, phần thực tế đứng bếp không tốn quá nhiều thời gian. Gỏi cuốn chay và rau cải sốt nấm chủ yếu là sơ chế, luộc, cuộn, rất phù hợp nếu bạn không có nhiều kinh nghiệm nấu nướng. Mâm cúng cô hồn lại càng “cúng cô hồn đơn giản”: lễ vật ít, gọn, đa phần là đồ khô, cháo loãng, khoai, kẹo… nên chuẩn bị nhanh và không áp lực chi phí.
Sai lầm hay gặp nhất là cúng cô hồn trong nhà hoặc cúng vào ban ngày; dân gian quan niệm như vậy dễ rước vong vào nhà, và ánh sáng mặt trời mạnh khiến các cô hồn không thể lên nhận đồ cúng. Một lỗi khác là lẫn đồ mặn vào mâm thí thực, đi ngược tinh thần thanh tịnh, từ bi. Bạn cũng nên tránh để trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người già yếu đứng sát mâm cúng cô hồn vì thời điểm đó năng lượng âm được cho là khá mạnh.
Tâm thế khi cúng và điều nên nhớ sau cùng
Ngoài hình thức, điều làm mâm cỗ chay Rằm tháng 7 có ý nghĩa nằm ở tâm thế người cúng. Khi khấn, bạn đừng cầu mua may bán đắt, cầu giàu sang cho riêng gia đình mình, mà hãy hướng tới việc thương xót, cầu cho các vong hồn được siêu thoát, không còn đói khát, vất vưởng. Tháng Vu Lan, như lời chia sẻ của một người nội trợ, là “khoảng lặng để nhớ về cội nguồn, tri ân người đã khuất và sống trọn vẹn hơn với những người đang ở bên ta”. Mâm cỗ chay có thể giản dị nhưng là cây cầu nối giữa người sống với tổ tiên, giữa người có điều kiện với những chúng sinh bơ vơ.
Khi hoàn thành lễ, bạn có thể để người khác “giật cô hồn”, tức tranh cướp đồ cúng; dân gian tin càng nhiều người đến lấy thì các cô hồn càng nhận đủ đồ và sớm rời đi, gia chủ cũng được lộc. Tuy vậy, điều quan trọng nhất của tháng 7 Vu Lan và lễ cúng cô hồn chính là chữ Hiếu và chữ Tâm: cúng bái chỉ là hình thức bên ngoài, cốt lõi vẫn là sống lương thiện, làm việc phúc, báo hiếu cha mẹ, giúp đỡ người khó khăn. Nếu bạn chuẩn bị mâm cỗ chay bằng rau củ chế biến nhanh, đậu phụ, nấm quen thuộc với tâm từ bi, không vụ lợi, không sợ hãi thái quá, thì đó đã là một mùa Rằm tháng 7 nhẹ nhàng mà trọn vẹn, rất đáng để duy trì mỗi năm.
