Từ cảnh báo nguy cơ đến tập kỹ năng tự bảo vệ
Kỹ năng an toàn số là khả năng nhận ra rủi ro trên mạng, bảo vệ thông tin và hình ảnh cá nhân, đặt giới hạn khi giao tiếp, rồi biết cách tìm người hỗ trợ khi gặp tình huống đáng ngờ. Đây là trọng tâm thiết thực hơn của chiến dịch “Không một mình” năm 2026: không dừng ở việc nói với học sinh rằng Internet có thể nguy hiểm, mà hướng dẫn các em nhận diện và ứng phó. Tại các buổi sinh hoạt ở trường, học sinh được tìm hiểu cách những kẻ xấu dụ dỗ, thao túng tâm lý, bắt nạt hoặc xâm hại trực tuyến. Các em cũng học cách thận trọng với lời mời kết bạn, yêu cầu thông tin riêng tư hay đề nghị bất thường. Hướng tiếp cận này đáng ủng hộ: trẻ cần được luyện cách xử lý trước khi rơi vào khủng hoảng, thay vì chỉ nghe những lời cảnh báo chung chung.
Kỹ năng cần nhớ khi gặp tình huống đáng ngờ
Các hoạt động ở trường đưa kiến thức vào tình huống cụ thể. Học sinh được nhắc không chia sẻ mật khẩu, mã xác thực, hình ảnh nhạy cảm hay dữ liệu cá nhân; tránh mở đường dẫn không rõ nguồn gốc và cân nhắc trước khi chấp nhận lời mời từ người lạ. Nếu có dấu hiệu đe dọa, các em có thể chặn và báo cáo tài khoản hoặc nội dung gây hại, lưu giữ bằng chứng an toàn, rồi báo cho cha mẹ, giáo viên hay người lớn đáng tin cậy. Trò chơi tình huống, hỏi đáp và câu đố giúp các em tập chọn cách phản ứng thay vì chỉ ghi nhớ quy tắc. Đây là phần quan trọng của nỗ lực bảo vệ trẻ em trực tuyến: học sinh cần biết rằng tìm người giúp đỡ là một bước tự bảo vệ, không phải lý do để xấu hổ hay sợ bị trách phạt.
Nhà trường cần dạy, học sinh cần được thực hành
Cyber CARE Summit 2026 cho thấy an toàn số đang được bàn như một nhiệm vụ phối hợp, không chỉ là một buổi tuyên truyền riêng lẻ. Diễn đàn có khoảng 300 đại biểu, gồm chuyên gia, nhà giáo dục và đại diện ban giám hiệu gần 50 trường tại Hà Nội; 15 học sinh là Đại sứ An toàn số học đường cũng tham gia lan tỏa thông điệp sử dụng mạng có trách nhiệm. Tại khu trải nghiệm, học sinh thực hành nhận diện lừa đảo và lựa chọn cách ứng xử qua trò chơi. Một học sinh lớp 5 chia sẻ rằng hoạt động giúp em hiểu hơn cách tự bảo vệ và cảnh giác với lời đề nghị từ người lạ. Các buổi tập huấn cho nhà trường bổ sung hướng dẫn về phòng ngừa, tiếp nhận thông tin và phối hợp hỗ trợ khi có sự cố. Những ví dụ ở cả tiểu học lẫn trung học cho thấy bài học có thể tiếp cận nhiều lứa tuổi, nhưng cách dạy cần gần với trải nghiệm của từng nhóm học sinh.
Phụ huynh là điểm tựa để trẻ lên tiếng
Một chiến dịch ở trường khó phát huy tác dụng nếu trẻ không dám kể chuyện ở nhà. Phụ huynh nên hỏi con đã gặp gì trên mạng, ai khiến con thấy không thoải mái và con đã xử lý ra sao; lắng nghe trước khi phán xét hoặc thu thiết bị. Phong trào “5 phút cùng em” khuyến khích gia đình và giáo viên dành thời gian trò chuyện thường xuyên, một cách nhỏ nhưng có thể giúp trẻ báo sớm khi bị dụ dỗ trên mạng, đe dọa hay quấy rối. Cha mẹ cũng nên cùng con thống nhất những giới hạn về chia sẻ thông tin, cách chặn và báo cáo tài khoản, cũng như người lớn con có thể tìm đến. Mục tiêu không phải khiến trẻ sợ Internet hay cấm đoán mọi hoạt động trực tuyến. Điều cần thiết là để các em biết rủi ro có thể xảy ra, có bước ứng phó cụ thể và không phải đối mặt một mình. Đó mới là nền tảng bền vững của an toàn số.
