Thu tiền trường học là gì và vì sao phụ huynh không thể đứng ngoài cuộc?
Thu tiền trường học là toàn bộ các khoản mà cơ sở giáo dục yêu cầu người học và phụ huynh nộp, bao gồm học phí chính khóa và học phí dịch vụ cho các hoạt động hỗ trợ giáo dục như bán trú, chương trình ngoài giờ, vật chất lớp học, sinh hoạt ngoại khóa; các khoản này phải được tính đúng chi phí, công khai, minh bạch và có sự đồng thuận của phụ huynh học sinh, đồng thời tuân thủ các quy tắc thu tiền do cơ quan quản lý ban hành để tránh phát sinh quỹ lớp, phí “hoạt động” trá hình hay những khoản thu ngoài quy định gây áp lực tài chính cho gia đình. Thực tế, thu tiền trường học lâu nay luôn là điểm nóng mỗi dịp đầu năm, nhưng năm nay câu chuyện bước vào giai đoạn căng thẳng hơn. Một bên là hệ thống quy tắc thu tiền mới, yêu cầu rõ ràng về minh bạch và tự nguyện. Bên kia là các chiêu “đổi tên khoản thu” được phụ huynh phản ánh, khiến nhiều người dù không muốn vẫn rơi vào thế phải nộp. Nếu phụ huynh tiếp tục im lặng, những hướng dẫn mới sẽ nằm trên giấy, còn ví tiền gia đình thì vẫn mỏng đi vì các khoản thu chưa rõ ràng.
Khung quy tắc mới: 7 khoản dịch vụ, lấy ý kiến phụ huynh và hoàn trả tiền thừa
Điểm tích cực là cơ quan quản lý đã bắt đầu siết chặt quy tắc thu tiền ở các trường công lập. Năm học 2026-2027, UBND TP.HCM quy định 7 khoản thu dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục tại các cơ sở giáo dục công lập, với mức thu tối đa nêu trong Quyết định số 70/2026/QĐ-UBND. Các trường phải xây dựng dự toán chi tiết, bảo đảm nguyên tắc tính đúng, tính đủ chi phí hợp lý và công khai, minh bạch các khoản thu. Quan trọng hơn, trước khi thực hiện bất kỳ khoản thu dịch vụ nào, trường học phải tổ chức lấy ý kiến đồng thuận của phụ huynh học sinh; nếu triển khai thêm dịch vụ mới thì càng phải khảo sát nhu cầu, lấy ý kiến trước khi thu. Mức thu phải tương xứng với chất lượng dịch vụ, không được vượt trần và chỉ được thực hiện khi phụ huynh đồng ý bằng hình thức rõ ràng. “Khi kết thúc năm học, nếu các khoản thu dịch vụ có chênh lệch thu lớn hơn chi thì phải hoàn trả cho người học”. Đây là câu mà phụ huynh cần ghi nhớ để có cơ sở yêu cầu quyết toán.
Quỹ lớp, phí hoạt động và sự lách luật: phụ huynh đang phải chịu áp lực nào?
Dù quy định đã cấm lập quỹ lớp, quỹ phụ huynh và thu gộp đầu năm, thực tế vẫn xuất hiện nhiều cách lách luật tinh vi. Gần đây, một lớp ở TP.HCM bị phản ánh đã đổi tên quỹ lớp thành “phí hoạt động”, thông tin chia sẻ trong một nhóm phụ huynh trên mạng xã hội đã dấy lên tranh luận dữ dội. Theo phản ánh, ban đại diện cha mẹ học sinh tuy nói “không thu quỹ lớp” nhưng lại đặt mức thu 500.000 đồng mỗi học kỳ cho “chi phí hoạt động”, khiến một số gia đình khó khăn thêm áp lực tài chính. Ở chiều ngược lại, có phụ huynh cho rằng những khoản này giúp lớp có tiền photocopy tài liệu, trang trí lớp, tổ chức ngày lễ, mua đồ dùng chung. Một hiệu trưởng tại một phường trung tâm khẳng định nhiều phụ huynh đang nhầm giữa quỹ lớp (góp vào quỹ chung) và tiền hỗ trợ hoạt động cho từng học sinh, thu theo nhu cầu và chi dần. Vấn đề không nằm ở việc lớp có thêm hoạt động, mà nằm ở cách thu: nếu ép buộc, thu đồng loạt, không minh bạch, thì dù đổi tên thành “phí hoạt động” vẫn là lách luật hơn là hỗ trợ học sinh.
Phân biệt khoản thu hợp pháp với khoản thu ngoài quy định
Muốn bảo vệ ví tiền gia đình, phụ huynh học sinh phải nắm rõ ranh giới giữa khoản thu hợp pháp và khoản thu ngoài quy định. Về nguyên tắc, những khoản liên quan đến học phí dịch vụ như tổ chức ăn bán trú, chương trình nhà trường ngoài giờ chính khóa, hoặc các dịch vụ hỗ trợ giáo dục khác đều phải: có văn bản dự toán chi phí; công khai mức thu và căn cứ tính; không vượt trần do UBND quy định; có sự đồng thuận của phụ huynh dưới dạng phiếu lấy ý kiến, biên bản họp hoặc văn bản của cơ quan đề nghị thu hộ. Ngược lại, những khoản do ban đại diện cha mẹ học sinh “tự nghĩ ra”, không nằm trong danh mục, thu một lần với số tiền lớn, quy định mức “bắt buộc” cho mọi phụ huynh, hoặc mập mờ trong chi tiêu, hầu hết là thu ngoài quy định. Khi một khoản tiền được mô tả chung chung như “phí hoạt động”, “hỗ trợ cô”, “chi phong trào” mà không gắn với hoạt động, số tiền và cách chi cụ thể, phụ huynh có quyền đặt câu hỏi đó là quỹ lớp trá hình chứ không phải hỗ trợ tự nguyện.
Chiến lược cho phụ huynh: dùng minh bạch và giấy tờ để nói “không”
Điểm mấu chốt trong cuộc giằng co thu tiền trường học hiện nay là minh bạch và giấy tờ. Cơ sở giáo dục có trách nhiệm công khai dự toán, kênh thanh toán học phí và các khoản thu dịch vụ, đồng thời tạo điều kiện cho ban đại diện cha mẹ học sinh tham gia giám sát. Một số lớp đã chuyển sang cách thu – chi theo từng nhu cầu cụ thể, thanh toán xong là gửi lại hóa đơn, danh sách chi tiết, giúp mọi phụ huynh nhìn rõ dòng tiền. Đó là mô hình phụ huynh cần khuyến khích. Trong thực tế, phụ huynh nên yêu cầu: văn bản thông báo từng khoản thu, căn cứ pháp lý, dự toán; biên bản lấy ý kiến đồng thuận; bảng đối chiếu thu – chi vào cuối học kỳ, cuối năm. Nếu khoản thu đi ngược quy tắc thu tiền (bị cấm như quỹ lớp, quỹ phụ huynh, thu gộp đầu năm), phụ huynh cần góp ý ngay với giáo viên chủ nhiệm, ban giám hiệu, và thậm chí gửi ý kiến bằng văn bản. Khi mọi khoản tiền đều phải đi kèm chứng từ, những khoản thu không hợp lý sẽ khó có đất sống hơn, còn tiếng nói của phụ huynh sẽ không còn là lời phàn nàn vô căn cứ.
