Từ dư địa thương mại đến bài toán chiến lược của doanh nghiệp Việt
Thương mại song phương giữa doanh nghiệp Việt Nam và Australia là quá trình các doanh nghiệp hai nước trao đổi hàng hóa, dịch vụ và đầu tư trên nền tảng các hiệp định tự do thương mại, với mục tiêu không chỉ tăng kim ngạch mà còn xây dựng thị trường xuất khẩu bền vững, gắn với chuỗi giá trị dài hạn. Thực tế cho thấy thương mại hai chiều giữa Việt Nam và Australia vẫn còn nhiều dư địa tăng trưởng, nhưng dư địa không tự biến thành hợp đồng nếu doanh nghiệp thiếu tầm nhìn, dữ liệu và chiến lược rõ ràng. Quan điểm cần nhấn mạnh là: Australia không phải “thị trường cơ hội” nhất thời mà là phép thử nghiêm khắc cho năng lực quản trị, chuẩn hóa sản phẩm và xây dựng thương hiệu Việt quốc tế. Ai coi đây là đường đua dài hơi thì có cơ hội đứng vững; ai bước vào với tâm thế “bán được lô nào hay lô đó” sẽ dễ bị đào thải.
Dư địa lớn nhưng không tự thành đơn hàng
Thực tế, kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam – Australia đã vượt 14 tỷ USD và tăng gấp đôi trong 5 năm, cho thấy sức cầu không nhỏ. Nửa đầu năm, thương mại đạt khoảng 8,1 tỷ USD, xuất khẩu từ Việt Nam sang Australia đạt 3,8 tỷ USD với mức tăng hơn 25%. Đây là những con số ấn tượng, nhưng vẫn chỉ phản ánh phần nổi của tiềm năng. Các ngành trái cây nhiệt đới, dệt may, da giày, đồ gỗ, vật liệu xây dựng đều có lợi thế về chất lượng và chi phí sản xuất thấp. Vấn đề không nằm ở chỗ “có gì để bán”, mà là làm sao duy trì đơn hàng ổn định, không lên – xuống theo từng chuyến. Cơ hội từ các hiệp định AANZFTA, CPTPP, RCEP là rõ, song nếu doanh nghiệp không chủ động đọc luật, hiểu thuế, hiểu ưu đãi, thì hiệp định chỉ là khẩu hiệu đẹp trên giấy.
Từ kết nối tới chiến lược xuất khẩu bền vững
Ngày 4/9, Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam làm việc với đoàn doanh nhân, doanh nghiệp Australia nhằm mở rộng cánh cửa xuất khẩu, tăng cường kết nối và tìm kiếm cơ hội hợp tác cho doanh nghiệp trong nước. Đây là bước đi đúng, nhưng kết nối chỉ là điểm khởi đầu. Ông Phan Tấn Đạt kỳ vọng chương trình là dịp để hai bên chia sẻ năng lực, nhu cầu và kết nối sâu hơn; song nếu doanh nghiệp chỉ dừng ở trao danh thiếp, còn nhà xưởng, quy trình, tiêu chuẩn… vẫn cũ, thì cơ hội sẽ trôi qua. Điều đáng mừng là các doanh nghiệp Việt đang hướng tới mục tiêu chuyển dịch từ bán hàng sang chuỗi giá trị, tìm hướng đi lâu dài và thị trường bền vững tại Australia, tham gia sâu vào chuỗi giá trị của họ. Đó chính là tinh thần chiến lược xuất khẩu cần thiết: không coi Australia là nơi “xả hàng tồn”, mà là thị trường mục tiêu để đầu tư nghiêm túc.
Hiểu luật, hiểu nhu cầu: điều kiện sống còn
Australia là thị trường “khó tính” đúng nghĩa. Các tiêu chuẩn nhập khẩu ở mức cao, đặc biệt là kiểm dịch an toàn sinh học (Biosecurity) cực kỳ nghiêm ngặt, hàng hóa phải có xuất xứ rõ ràng. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp Việt xem đây như rào cản, trong khi thực ra đó là “bài kiểm tra” bắt buộc nếu muốn trở thành thương hiệu Việt quốc tế. Nếu không đầu tư hệ thống truy xuất nguồn gốc, quản trị chất lượng, doanh nghiệp sẽ mãi mắc kẹt ở phân khúc thấp. Đề xuất thành lập liên minh doanh nghiệp theo ngành của ông Harry Trần cho thấy một hướng đi khôn ngoan: liên minh 10 doanh nghiệp vật liệu xây dựng vào chung thị trường sẽ có giá tốt hơn, giải pháp đồng bộ hơn, và có thể tự sản xuất sản phẩm phụ trợ như keo dính, ốc vít để giảm chi phí. Đây là cách biến yêu cầu khắt khe thành lợi thế cạnh tranh tập thể.
Gia Studios và bài học xây dựng thương hiệu độc lập ở nước ngoài
Nếu các ngành hàng xuất khẩu truyền thống đang tìm cách đi sâu vào chuỗi giá trị tại Australia, thì một số thương hiệu Việt lại chọn con đường khác: xây dựng mô hình kinh doanh độc lập ở nước ngoài. Gia Studios với cửa hàng tại Thượng Hải là ví dụ tiêu biểu. Họ không gắn văn hóa Việt lên sản phẩm bằng biểu tượng trực diện, mà thông qua chất liệu tre, thép không gỉ, mành tre, chiếc phản gỗ truyền thống… được đặt trong cấu trúc tiết chế và mạch lạc. Chiếc phản ở trung tâm không gian vừa là vật thể, vừa là cử chỉ tri ân văn hóa sống người Việt, gợi lại khái niệm “Gia” – ngôi nhà và những con người trong đó. Hình ảnh này luôn hiện diện trong bản sắc của Gia Studios. Đây là bài học quý: thương hiệu Việt quốc tế không cần “la to” mình là Việt Nam, mà cần kể câu chuyện Việt một cách tinh tế, nhất quán, ngay trên đất người.
Kết luận: Australia là bàn đạp, không phải đích đến duy nhất
Mục tiêu nâng kim ngạch thương mại song phương lên 20 tỷ USD và gắn với chuỗi cung ứng trong kinh tế xanh, kinh tế số, năng lượng mới, công nghiệp tương lai là tham vọng nhưng không viển vông, nếu doanh nghiệp Việt coi Australia là bàn đạp nâng cấp mình. Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam khẳng định sẽ đồng hành cùng doanh nghiệp Việt vươn ra thế giới, khẳng định vị thế toàn cầu; nhưng sự đồng hành này chỉ có ý nghĩa khi từng doanh nghiệp dám đầu tư vào chuẩn mực, liên minh, và câu chuyện thương hiệu riêng. Thị trường Australia không dành cho chiến lược “ăn xổi”. Đó là nơi các doanh nghiệp Việt phải trả lời ba câu hỏi: mình hiểu luật đến đâu, hiểu nhu cầu địa phương đến đâu, và dám xây dựng mô hình kinh doanh độc lập đến mức nào. Ai trả lời được, người đó không chỉ bán được hàng ở Australia, mà còn đủ sức bước ra nhiều thị trường khác.
