Ngủ 12 tiếng mỗi ngày: hành vi “lạ” hay vấn đề sức khỏe tiềm ẩn?
Ngủ 12 tiếng mỗi ngày ở người trẻ là tình trạng thời lượng ngủ ban đêm thường xuyên vượt trên 9 tiếng, đôi khi kèm ngủ bù ban ngày, lặp lại trong nhiều tuần, gây khó tỉnh táo và ảnh hưởng đáng kể đến học tập, làm việc cũng như đời sống tinh thần. Nghe qua, nhiều người vội gắn nhãn “lười biếng”, “ngủ nướng”, nhưng góc nhìn này vừa nông cạn vừa nguy hiểm. Khi một bạn 17 tuổi phải ngủ tới 12 - 15 tiếng/ngày, lại có tiền sử rối loạn lo âu và trầm cảm nhẹ, rõ ràng câu chuyện đã vượt xa chuyện thiếu ý chí. Ngủ quá nhiều nguyên nhân không nằm ở một chữ “lười”, mà là tổng hòa của nhịp sinh học, sức khỏe tâm thần, chất lượng giấc ngủ và các bệnh lý nội khoa. Nếu chúng ta tiếp tục xem thường, khả năng bỏ lỡ dấu hiệu bệnh từ giấc ngủ là rất cao.
Những nguyên nhân phổ biến khiến người trẻ ngủ quá nhiều
Muốn hiểu ngủ quá nhiều nguyên nhân do đâu, phải thẳng thắn nhìn vào lối sống lẫn sức khỏe. Các bác sĩ ghi nhận những lý do hay gặp gồm: thiếu ngủ mạn tính do lịch học và làm việc đảo lộn; các rối loạn giấc ngủ như ngưng thở khi ngủ, chứng ngủ rũ; bệnh lý tâm thần như trầm cảm, rối loạn lo âu, căng thẳng kéo dài; bệnh nội khoa và tác dụng phụ của thuốc. Một thanh thiếu niên liên tục ngủ trên 11 - 12 tiếng mỗi ngày có thể bị rối loạn nhịp sinh học trung tâm, suy giảm trương lực cơ và hệ vận động, đồng thời tác động xấu tới tâm thần kinh. Đáng nói hơn, thiếu ngủ đêm kéo dài thường đẩy cơ thể vào vòng luẩn quẩn: ngủ gà cả ngày, ăn uống thất thường, hormone rối loạn, cảm giác thèm ăn tăng, rồi lại thức khuya và mệt mỏi hơn. Từ đó, ngủ 12 tiếng mỗi ngày không còn là lựa chọn mà thành hệ quả bắt buộc.
Khi nào ngủ nhiều là bình thường, khi nào là dấu hiệu bệnh lý?
Không phải cứ ngủ lâu là bệnh, nhưng cũng không thể tự trấn an rằng mình “ngủ khỏe” mãi. Khuyến cáo chung cho người 18 - 60 tuổi là nên ngủ ít nhất 7 tiếng mỗi đêm để tối ưu sức khỏe. Ngủ hơn 9 tiếng vẫn có thể chấp nhận ở người trẻ đang thiếu ngủ hoặc cần hồi phục. Tuy vậy, ngủ 12 tiếng mỗi ngày kéo dài, nhất là 12 - 15 tiếng, cần được xem là dấu hiệu bất thường nếu đi cùng các triệu chứng: khó đánh thức, phải mất rất lâu mới tỉnh táo; buồn ngủ không kiểm soát ban ngày; ngáy to, ngưng thở khi ngủ, dễ giật mình hoảng hốt; kết quả học tập, công việc sa sút; tính cách thay đổi, dễ cáu gắt hoặc mất động lực, có dấu hiệu trầm cảm. Số liệu dịch tễ cho thấy người duy trì thói quen ngủ trên 10 tiếng mỗi đêm có nguy cơ tử vong và mắc các vấn đề sức khỏe cao hơn. Cứ xem nhẹ những tín hiệu này, bạn tự chấp nhận rủi ro cho “phiên bản tương lai” của chính mình.
Ba dấu hiệu bất thường khi thức dậy: đừng đổ hết cho mệt mỏi
Một trong những cách nhận diện dấu hiệu bệnh từ giấc ngủ là quan sát cơ thể vào buổi sáng. Thường xuyên thức dậy với cảm giác rã rời, kiệt sức dù đã ngủ đủ giờ cho thấy chất lượng giấc ngủ có vấn đề, có thể liên quan tới thời gian ngủ không ổn định, áp lực kéo dài hoặc dùng thiết bị điện tử sát giờ ngủ. Nếu mới mở mắt đã đau đầu, chóng mặt, ban đầu bạn có thể nghĩ do thiếu nước hay thay đổi tư thế, nhưng khi hiện tượng lặp lại, mức độ tăng lên, đó không còn là chuyện “trời ơi mệt quá” nữa. Tim đập nhanh, hồi hộp ngay sau khi dậy, nếu đi kèm đau ngực, khó thở, choáng váng hoặc ngất, càng không được xem nhẹ. Theo dõi sự xuất hiện liên tục của đau đầu, chóng mặt hoặc tim đập nhanh, đặc biệt khi chúng đi kèm việc bạn phải ngủ quá nhiều, là bước sàng lọc quan trọng trước khi quyết định đi khám.
Chủ động phân biệt mệt mỏi bình thường và cảnh báo bệnh, khi nào nên đi khám?
Ranh giới giữa mệt mỏi bình thường và cảnh báo bệnh nằm ở ba từ: tần suất, mức độ và hệ quả. Một vài ngày mất ngủ vì thi cử rồi ngủ bù cuối tuần không phải bi kịch. Nhưng khi cơ thể liên tục cần 12 tiếng ngủ mỗi ngày, thường xuyên uể oải, khó tập trung, chẳng còn hứng thú với việc mình từng thích, thì tiếp tục viện cớ “do bận, do stress” là tự lừa dối mình. Các bác sĩ khuyên nên đi khám nếu ngủ 12 - 15 tiếng gần như mỗi ngày, tình trạng kéo dài; xuất hiện buồn ngủ không kiểm soát, ngủ gật khi học, làm việc hoặc lái xe; kèm đau đầu mạn tính, chóng mặt, thay đổi tính cách, dễ cáu gắt, hoặc nghi ngờ trầm cảm. Nhật ký giấc ngủ 1 - 2 tuần, ghi rõ giờ ngủ, giờ dậy và trạng thái tinh thần mỗi ngày là công cụ đơn giản nhưng mạnh để bạn phân biệt mình chỉ đang mệt hay cơ thể đang cầu cứu.
