Đột quỵ không đợi đến tuổi già
Đột quỵ là tình trạng mạch máu não bị tắc nghẽn hoặc vỡ, làm gián đoạn việc cung cấp oxy cho tế bào não và có thể gây tổn thương nhanh chóng. Vì vậy, nghĩ rằng mình còn trẻ nên không thể mắc bệnh là một sự chủ quan nguy hiểm. Bác sĩ hồi sức Hoàng Hiên kể về một nhân viên văn phòng 30 tuổi đột ngột yếu tay phải khi đang đánh răng buổi sáng. Bàn chải rơi xuống bồn; khi vợ hỏi, anh định nói “không sao” nhưng lời nói trở nên khó nghe. Anh nghĩ do đêm trước ngủ ít, trong khi đó là dấu hiệu cần cấp cứu. Trường hợp này cho thấy đột quỵ ở người trẻ có thể xuất hiện ngay giữa sinh hoạt thường ngày, không nhất thiết kèm đau ngực hay ngất. Dù đột quỵ vẫn tương đối hiếm ở người trẻ, người trong độ tuổi 27–40 không nên loại trừ nguy cơ chỉ dựa vào tuổi tác.
Các nhà khoa học tại Đại học Cincinnati ghi nhận tỷ lệ đột quỵ ở nhóm 20–54 tuổi tăng đáng kể trong khoảng ba thập kỷ, với nguy cơ được báo cáo gần gấp đôi so với trước đây. Đây là lý do người trẻ cần xem triệu chứng bất thường là chuyện sức khỏe cần hành động, không phải phép thử xem nghỉ ngơi có khỏi hay không.
Ba dấu hiệu không nên quy cho kiệt sức
Mệt mỏi thông thường thường khiến cơ thể uể oải nói chung. Đột quỵ đáng ngờ hơn khi triệu chứng xuất hiện đột ngột và tập trung ở một bên hoặc làm gián đoạn chức năng quen thuộc. Ba dấu hiệu cảnh báo đột quỵ mà người trẻ dễ bỏ qua là:
- Yếu hoặc tê đột ngột một bên cơ thể, chẳng hạn cánh tay bất ngờ mất sức.
- Méo miệng, nói khó, nói không rõ hoặc khó hiểu lời người khác.
- Nhìn mờ đột ngột hoặc đau đầu dữ dội, bất thường.
Những triệu chứng đột quỵ sớm khác có thể gồm chóng mặt, mất thăng bằng, khó phối hợp động tác hoặc mất thị lực. Đừng chờ đủ cả ba dấu hiệu mới tìm trợ giúp: chỉ cần một dấu hiệu xuất hiện đột ngột cũng cần được đánh giá khẩn cấp. Nếu triệu chứng thoáng qua rồi tự hết, vẫn không thể yên tâm, vì đó có thể là cơn thiếu máu não thoáng qua. Ghi nhớ lúc triệu chứng bắt đầu để cung cấp thông tin cho nhân viên y tế.
Nguy cơ âm thầm tích tụ từ huyết áp đến thói quen
Nguy cơ đột quỵ tuổi 30 không chỉ nằm ở một đêm thiếu ngủ hay giai đoạn làm việc căng thẳng. Tăng huyết áp, tiểu đường, cholesterol cao và béo phì có thể âm thầm tồn tại trong lúc người bệnh vẫn đi làm, gặp gỡ bạn bè bình thường. Huyết áp cao thường không có triệu chứng rõ; đường huyết và mỡ máu bất thường cũng có thể chưa được phát hiện. Vì thế, cảm thấy khỏe không đồng nghĩa các chỉ số đều ổn.
Hút thuốc, ít vận động và thói quen thiếu lành mạnh có thể làm nguy cơ tích tụ thêm; bác sĩ Hoàng Hiên lưu ý hút thuốc kết hợp mỡ máu cao khiến rủi ro tăng dần. Nghiên cứu ghi nhận nguy cơ ở nhóm 20–54 tuổi gần gấp đôi qua khoảng ba thập kỷ, nhưng chưa xác định nguyên nhân chính xác của xu hướng này và cần thêm nghiên cứu để làm rõ mối liên hệ. Điều đó không có nghĩa từng yếu tố riêng lẻ tự động làm nguy cơ tăng gấp đôi. Kiểm tra huyết áp, đường huyết, cholesterol và cân nặng định kỳ là cách thực tế để phát hiện vấn đề sớm.
Khi nào phải gọi cấp cứu ngay?
Gọi cấp cứu ngay khi đột ngột xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ nào như yếu hoặc tê một bên, méo miệng, nói khó, nhìn mờ, mất thăng bằng hay đau đầu dữ dội bất thường. Đừng chờ xem ngủ một giấc có hết không; cũng không tự lái xe đến bệnh viện và không tự ý dùng thuốc. Thời gian có ý nghĩa với việc được đánh giá và điều trị kịp thời, nhưng không thể dự đoán kết quả cho từng người. Hãy ghi lại thời điểm khởi phát triệu chứng và báo cho nhân viên cấp cứu.
Có thể nhớ quy tắc BE-FAST: thăng bằng (Balance), mắt (Eyes), khuôn mặt (Face), cánh tay (Arms), lời nói (Speech) và thời gian gọi cấp cứu (Time). Quy tắc này nhắc rằng đột ngột chóng mặt, mất thị lực, xệ mặt, yếu tay hoặc nói bất thường đều đáng lưu tâm. Để giảm nguy cơ lâu dài, người trẻ nên kiểm tra sức khỏe định kỳ, kiểm soát huyết áp, đường huyết và mỡ máu, duy trì cân nặng phù hợp, vận động và tránh hút thuốc. Kết luận rất rõ: tuổi 30 không phải lá chắn; khi nghi ngờ đột quỵ, hãy gọi cấp cứu thay vì tự chẩn đoán là mệt.
