Từ núi hồ sơ đến trợ lý ảo công chức: câu trả lời của Lạng Sơn
Trợ lý ảo công chức trong AI hành chính công là hệ thống trí tuệ nhân tạo được tích hợp với kho dữ liệu văn bản, quy định và tài liệu nghiệp vụ của cơ quan nhà nước, cho phép cán bộ đặt câu hỏi bằng ngôn ngữ tự nhiên, nhận câu trả lời có trích dẫn căn cứ pháp lý, đồng thời hỗ trợ soạn thảo, tóm tắt và rà soát văn bản để rút ngắn thời gian xử lý công vụ và chuẩn hóa chất lượng tham mưu. Trong bối cảnh khối lượng công việc tại các cơ quan hành chính ngày càng lớn, đặc biệt sau khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, việc xuất hiện một trợ lý ảo công chức không còn là lựa chọn công nghệ mang tính thử nghiệm, mà là phản ứng bắt buộc nếu muốn giữ được hiệu quả công vụ AI. Lạng Sơn – tỉnh miền núi, biên giới, địa bàn rộng và dân cư phân tán – đang trở thành ví dụ điển hình: thay vì để cán bộ chìm trong biển hồ sơ, tỉnh chọn cách để AI gánh phần việc lặp lại, để con người tập trung vào quyết định và trách nhiệm.
Giải thưởng chuyển đổi số và thông điệp chính quyền không đứng ngoài AI
Ngày 14/10/2026, UBND tỉnh Lạng Sơn được vinh danh ở hạng mục “Cơ quan nhà nước chuyển đổi số xuất sắc” với giải pháp “Trợ lý ảo Công chức số Xứ Lạng” tại Giải thưởng Chuyển đổi số Việt Nam lần thứ 9. Đây không phải là một danh hiệu mang tính phong trào, mà là sự ghi nhận cho lựa chọn chiến lược: đưa AI vào lớp khai thác, xử lý và tái sử dụng dữ liệu hành chính, thay vì chỉ số hóa để lưu trữ. Giải thưởng cho thấy chuyển đổi số chính quyền không thể dừng ở cổng dịch vụ công hay phần mềm quản lý văn bản; bước tiếp theo phải là biến dữ liệu thành năng lực làm việc thông minh hơn. Khi một tỉnh miền núi được xướng tên ở hạng mục chuyển đổi số xuất sắc, thông điệp gửi tới các địa phương khác khá rõ ràng: không có lý do địa lý hay quy mô nào để trì hoãn việc đưa AI hành chính công vào thực chất.
Hiệu quả công vụ AI: con số biết nói từ Xứ Lạng
Điểm thuyết phục nhất của Trợ lý ảo Công chức số Xứ Lạng không nằm ở khẩu hiệu mà ở dữ liệu vận hành. Hệ thống đã tích hợp, lập chỉ mục khai thác hơn 493.000 văn bản, tài liệu hành chính từ các hệ thống dùng chung của tỉnh, biến kho lưu trữ rời rạc thành nguồn tri thức có thể truy vấn tức thời. Theo số liệu thống kê đến ngày 30/6/2026, Trợ lý ảo đã ghi nhận trên 3.800 tài khoản được cấp, với hơn 240.000 lượt truy cập và trên 220.000 lượt truy vấn tại hơn 180 cơ quan, đơn vị; bình quân mỗi tài khoản thực hiện khoảng 58–60 lượt truy vấn. Đây là bằng chứng cho thấy công cụ không nằm im trên giấy. Đáng chú ý hơn, việc ứng dụng trợ lý ảo giúp giảm khoảng 30–50% thời gian xử lý ban đầu đối với các công việc tra cứu, tóm tắt, tổng hợp thông tin và rà soát căn cứ pháp lý, còn việc tạo bản nháp văn bản lặp lại có thể giảm từ 50–60% thời gian. Những con số này nói thẳng: hiệu quả công vụ AI không còn là khái niệm trừu tượng, mà là giờ làm việc được tiết kiệm và chất lượng tham mưu được nâng lên.
Thay đổi cách làm việc: AI hỗ trợ, công chức quyết định
Điểm đáng giá của mô hình trợ lý ảo công chức tại Lạng Sơn là thiết kế nguyên tắc “AI hỗ trợ, cán bộ kiểm chứng và quyết định”. Thay vì mơ tưởng AI thay thế con người, hệ thống được xây dựng để xử lý các thao tác lặp lại: tra cứu văn bản, tìm kiếm căn cứ pháp lý, tóm tắt tài liệu, tổng hợp thông tin, soạn thảo và rà soát dự thảo văn bản. Cán bộ có thể hỏi đáp bằng tiếng Việt tự nhiên và nhận được câu trả lời kèm trích dẫn văn bản nguồn, thuận lợi đối chiếu, kiểm chứng trước khi tham mưu hoặc ban hành văn bản. Bên cạnh đó, hệ thống tích hợp 26 mẫu văn bản thông dụng, hơn 30 mẫu nâng cao cùng các công cụ tóm tắt, kiểm tra chính tả, tạo infographic, giúp chuẩn hóa thể thức và nâng cao chất lượng báo cáo, tuyên truyền. Việc ứng dụng AI không thay thế con người mà hỗ trợ cán bộ chuẩn bị sản phẩm công vụ nhanh hơn, có hệ thống hơn và ít phụ thuộc vào kinh nghiệm cá nhân. Chính sự kết hợp này mới bảo đảm chuyển đổi số chính quyền đi vào chiều sâu, không biến công chức thành “người bấm nút” thụ động trước máy móc.
Từ bài học Lạng Sơn đến lộ trình nhân rộng AI hành chính công
Lạng Sơn đã chứng minh rằng mô hình chính quyền địa phương hai cấp, với khối lượng văn bản và yêu cầu báo cáo tăng mạnh, không thể duy trì hiệu quả nếu vẫn dựa vào tra cứu thủ công và kinh nghiệm cá nhân. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo đang mở ra hướng đi mới trong đổi mới phương thức làm việc, nâng cao năng suất và chất lượng thực thi công vụ, nhưng để AI hành chính công trở thành nền tảng chứ không phải phong trào, các địa phương cần coi trợ lý ảo công chức là dự án dữ liệu dài hạn. Theo định hướng, việc tiếp tục hoàn thiện, nâng cao chất lượng và mở rộng hiệu quả ứng dụng Trợ lý ảo Công chức số Xứ Lạng là yêu cầu cần thiết, trong đó phải chú trọng cập nhật, chuẩn hóa kho dữ liệu, nâng cao độ chính xác nội dung hỏi đáp, mở rộng tài liệu nghiệp vụ và phát triển chức năng chuyên sâu theo từng lĩnh vực. Đồng thời, xây dựng tiêu chí đánh giá hiệu quả gắn với thời gian xử lý công việc, chất lượng văn bản tham mưu và mức độ sử dụng thực chất sẽ là cơ sở để bảo đảm đầu tư công nghệ mang lại giá trị bền vững. Nếu coi dữ liệu là hạ tầng, AI là công cụ và công chức là người quyết định, trợ lý ảo công chức có thể trở thành chuẩn mực mới của hiệu quả công vụ AI trong chính quyền số.
