Đề xuất thi lớp 10 hai môn: Một thay đổi nhỏ cho một áp lực rất lớn
Đề xuất thi lớp 10 hai môn là phương án Bộ Giáo dục và Đào tạo giảm số bài thi tuyển sinh lớp 10 xuống chỉ còn Toán và Ngữ văn thay vì 3 môn như trước, trong bối cảnh kỳ thi này vốn được xem là một ngưỡng cửa đầy áp lực đối với học sinh lớp 9 và ảnh hưởng tới định hướng học tập ngay từ các năm THCS. Về mặt kỹ thuật, đây là điều chỉnh của một kỳ thi vốn gần 20 năm nay được thiết kế với 2 môn bắt buộc Toán, Ngữ văn và một môn thứ ba do sở giáo dục lựa chọn, công bố trước ngày 31.3 hằng năm. Dự thảo mới gửi các sở giáo dục, một số trường đại học có trường THPT để xin ý kiến về phương thức tuyển sinh lớp 10, cho phép địa phương quyết định xét tuyển, thi tuyển hoặc kết hợp tùy quy mô học sinh và khả năng tiếp nhận.
Giảm áp lực thi cử: Học sinh thở phào, phụ huynh bớt gánh nặng
Không thể phủ nhận, việc kỳ thi tuyển sinh lớp 10 chỉ còn hai môn Toán Ngữ văn chạm đúng nỗi lo lâu nay về áp lực thi cử đối với học sinh. Nhiều em lớp 9 đang phải xoay xở lịch học thêm dày đặc: có trường hợp từ tháng 7 đã học thêm cả ba môn Toán, Ngữ văn, Tiếng Anh, mỗi môn hai buổi mỗi tuần, tổng cộng 6 buổi học thêm, rồi khi vào năm học phải chuyển sang tối và cuối tuần. Trong bối cảnh đó, cắt giảm một môn thi là một cách trực tiếp để học sinh bớt phải chạy đua học thêm, phụ huynh đỡ áp lực tìm lớp, sắp xếp đưa đón con. Một giáo viên THCS cho rằng chỉ thi Toán và Ngữ văn vẫn đủ phân loại học sinh vì đây là hai môn nền tảng, giúp hình thành năng lực tư duy và có tính ứng dụng cao trong đời sống. Về bản chất, đề xuất này là lời thừa nhận hệ thống đang tạo áp lực quá lớn và cần tháo bớt nút thắt.
Áp lực có thật sự giảm, hay chỉ dồn hết vào Toán Ngữ văn?
Tuy vậy, việc giảm số môn không đồng nghĩa áp lực sẽ biến mất; nó có nguy cơ dồn nén vào hai môn thi lớp 10 còn lại. Với nhiều gia đình, Toán và Ngữ văn vốn đã là "trục chính" mọi lịch học thêm, nay càng được ưu tiên tuyệt đối. Học sinh chia sẻ nếu chỉ còn hai môn, các em sẽ bớt phải đi học thêm vì chỉ tập trung vào hai môn đó, nhưng đồng nghĩa thời gian, tiền bạc và kỳ vọng sẽ được rót mạnh hơn vào Toán Ngữ văn. Về phía giáo viên, một số người ủng hộ giảm môn vì quan sát nhiều năm cho thấy học sinh lớp 9 chịu áp lực quá lớn, song cũng cảnh báo tâm lý thi môn nào học môn đó sẽ càng ăn sâu. Đề xuất này vì thế vừa là cơ hội điều chỉnh cách dạy học, vừa là phép thử xem ngành giáo dục có dám đồng thời giảm áp lực thi cử lẫn áp lực thành tích lên hai môn "xương sống" hay không.
Nguy cơ học lệch môn học và tiếng Anh bị bỏ rơi
Nỗi lo lớn nhất quanh đề xuất thi lớp 10 hai môn là học lệch môn học. Ngay trong dự thảo, nhiều ý kiến cảnh báo việc chỉ thi Toán và Ngữ văn dễ dẫn đến tình trạng học sinh học lệch, hổng kiến thức cơ bản các môn khác. Không khó hình dung viễn cảnh học sinh tập trung toàn lực cho Toán, Văn, còn Khoa học tự nhiên, Lịch sử, Địa lý và đặc biệt là tiếng Anh bị xem nhẹ. Một phụ huynh ở Hà Nội cho rằng nếu chỉ thi hai môn, học sinh sẽ lơ là các môn khác, trong khi một hiệu trưởng THCS nhận định trong bối cảnh tiếng Anh đang được định hướng trở thành ngôn ngữ thứ hai, đưa tiếng Anh ra khỏi kỳ tuyển sinh lớp 10 sẽ làm giảm đáng kể động lực học tập môn này. Theo bà, việc không thi tiếng Anh có thể khiến học sinh giảm sức phấn đấu đối với môn học, đi ngược tuyên bố coi tiếng Anh là ưu tiên chiến lược. Nếu không có cơ chế đánh giá và khuyến khích tương xứng, đề xuất giảm áp lực có thể trở thành bước lùi trong mục tiêu giáo dục toàn diện.
Quyền chủ động của địa phương và điều người học cần ở một kỳ thi ổn định
Một điểm đáng chú ý là dự thảo cho phép sở giáo dục căn cứ quy mô học sinh, mạng lưới trường lớp và điều kiện thực tế để quyết định phương thức tuyển sinh lớp 10 cho từng trường hoặc nhóm trường: xét tuyển, thi tuyển hoặc kết hợp. Thi tuyển hoặc kết hợp chỉ áp dụng khi số đăng ký vượt khả năng tiếp nhận sau khi đã điều phối phân bổ mà vẫn thiếu chỗ học. Về lý thuyết, sự linh hoạt này là cần thiết, nhưng với phụ huynh và học sinh, điều quan trọng hơn là sự ổn định và minh bạch: họ cần biết sớm mình sẽ thi gì, theo cách nào, để không phải chạy đua đoán môn thi thứ ba như giai đoạn quy định mới bắt đầu áp dụng từ năm 2025. Hiện Bộ đang lấy ý kiến góp ý từ các địa phương, sau đó ngành giáo dục sẽ phải tổ chức hội nghị, ban hành quy định cụ thể trình UBND cấp tỉnh để áp dụng cho kỳ tuyển sinh sắp tới. Câu hỏi cuối cùng không phải chọn hai hay ba môn, mà là liệu phương án mới có giúp học sinh học vừa đủ rộng, vừa đủ sâu mà không bị nghiền nát bởi áp lực thi cử.
