Đề xuất kỳ thi lớp 10 chỉ còn môn Toán Văn là gì?
Đề xuất kỳ thi lớp 10 chỉ còn hai môn Toán và Ngữ văn là phương án Bộ GD-ĐT đang lấy ý kiến để sửa quy định tuyển sinh THPT, cắt bỏ hoàn toàn môn thi thứ ba nhằm vừa phân loại học sinh cho tuyển sinh THPT, vừa giảm áp lực thi cử đang đè nặng lên học sinh trung học cơ sở và gia đình, đồng thời thích ứng với bối cảnh phân cấp quản lý, chuyển đổi số và cải cách thủ tục trong giáo dục. Theo công văn gửi Sở GD-ĐT Hà Nội, Hải Phòng, TP.HCM, Bộ GD-ĐT đề nghị các địa phương nghiên cứu, góp ý dự thảo thông tư về tuyển sinh THCS và tuyển sinh THPT. Điểm đáng chú ý nhất: Điều 15 dự thảo quy định tuyển sinh THPT công lập chỉ thi 2 môn Toán và Ngữ văn, thay vì 3 môn như hiện nay. Với kỳ thi lớp 10 vốn được coi là “bước ngoặt” đầu đời, thay đổi này không chỉ là kỹ thuật thi cử mà là một mảnh ghép trong bức tranh cải cách giáo dục rộng lớn.
Giảm môn thi: thực sự giảm áp lực hay chỉ đổi hướng căng thẳng?
Hiện tại, theo Thông tư 30, kỳ thi tuyển sinh THPT gồm Toán, Văn và một môn thi/bài thi thứ ba do Sở GD-ĐT lựa chọn. Dự thảo mới cắt bỏ hoàn toàn môn thứ ba, thời gian làm bài Ngữ văn là 120 phút; môn Toán từ 90 đến 120 phút. Về lý thuyết, ít môn hơn nghĩa là ít tải ôn thi, phù hợp mục tiêu giảm áp lực thi cử cho học sinh THCS. Trên các diễn đàn giáo dục, nhiều phụ huynh ủng hộ chỉ thi Toán – Văn vì tin rằng con sẽ bớt căng thẳng và mong Bộ sớm chốt phương án để có "định hướng ôn tập rõ ràng" cho kỳ thi lớp 10. Tuy vậy, áp lực không biến mất, nó dịch chuyển. Khi mọi năng lực dồn hết vào 2 môn, học sinh dễ bị biến thành "máy luyện đề" Toán – Văn, còn các năng lực khác bị đặt ngoài cuộc. Gia đình cần tỉnh táo: giảm số môn thi không đồng nghĩa giảm kỳ vọng điểm số, nhất là ở các đô thị có cạnh tranh tuyển sinh THPT cao.
Ảnh hưởng đến kế hoạch ôn tập và chiến lược tuyển sinh của gia đình
Khi kỳ thi lớp 10 được cố định ở 3 môn, học sinh, phụ huynh và nhà trường tự nhiên dồn thời gian, tiền bạc, công sức vào đúng 3 môn đó. Nếu dự thảo 2 môn Toán Văn được thông qua, bản đồ đầu tư học tập của gia đình sẽ đảo chiều. Lịch học thêm, lớp luyện thi, chiến lược chọn trường, chọn lớp chuyên sẽ xoay quanh hai môn cốt lõi này. Ưu điểm là kế hoạch ôn tập trở nên tập trung hơn, dễ quản lý hơn. Nhưng mặt trái là nguy cơ học sinh xem nhẹ ngoại ngữ, khoa học tự nhiên và khoa học xã hội, nhất là ở những em không có định hướng nghề nghiệp rõ ràng. Nhiều ý kiến cảnh báo: nếu không thi, học sinh sẽ "bỏ" môn, khiến mục tiêu đưa ngoại ngữ thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học bị đe dọa. Gia đình do đó không nên để cấu trúc đề thi định nghĩa toàn bộ lộ trình học, mà cần tính đến nhu cầu tuyển sinh đại học, nghề nghiệp và năng lực lâu dài của con.
Những tranh luận quanh cải cách giáo dục và khả năng thực hiện
Đề xuất thi 2 môn Toán Văn ngay lập tức thu hút nhiều ý kiến trái chiều. Một luồng quan điểm cho rằng Toán và tiếng Việt là hai năng lực nền tảng, đủ để phân loại trong tuyển sinh đại trà, nếu đề thi được thiết kế tốt từ kiến thức cơ bản đến tư duy phản biện. Người ủng hộ cũng nhấn mạnh thực tế trước đây nhiều địa phương đã tuyển sinh THPT không chuyên chỉ với kỳ thi lớp 10 gồm môn Toán Văn mà không có bằng chứng cho thấy chất lượng học sinh suy giảm. Ở chiều ngược lại, nhiều ý kiến đề nghị giữ môn ngoại ngữ trong tuyển sinh THPT vì lo ngại học sinh sẽ bỏ bê nếu không đưa vào thi. Có quan điểm cho rằng Bộ GD-ĐT nên để địa phương chủ động chọn mô hình thi phù hợp, thay vì chuẩn hóa quá chặt từ trung ương. Bản thân Bộ GD-ĐT cũng đang đề nghị các địa phương góp ý về tính khả thi, khó khăn, vướng mắc và việc ứng dụng công nghệ thông tin, cơ sở dữ liệu, chuyển đổi số trong tuyển sinh. Nói cách khác, đây không phải quyết định áp xuống, mà là phép thử cho năng lực lắng nghe trong cải cách giáo dục.
Gia đình nên chuẩn bị điều gì nếu phương án 2 môn được thông qua?
Dự thảo hiện mới trong giai đoạn lấy ý kiến chuyên môn và dư luận, chưa phải quy định chính thức. Tuy nhiên, với kỳ thi lớp 10 mang tính cạnh tranh cao, đợi đến khi thông tư ban hành mới tính toán là quá muộn. Thực tế, gần 350.000 thí sinh vẫn đăng ký thi ngoại ngữ trong kỳ thi tốt nghiệp THPT dù không còn là môn bắt buộc, để phục vụ nhu cầu tuyển sinh đại học. Điều này cho thấy cấu trúc một kỳ thi không nên là lý do để học sinh bỏ qua năng lực dài hạn. Trong bối cảnh cải cách giáo dục, phân cấp quản lý và chuyển đổi số đang được đẩy mạnh, phụ huynh nên xây dựng chiến lược 3 lớp: (1) đảm bảo thành thạo Toán Văn như hai trụ cột để bước qua cánh cửa tuyển sinh THPT; (2) giữ nhịp học ngoại ngữ và các môn khoa học theo định hướng nghề nghiệp; (3) cập nhật liên tục thông tin từ trường, từ Sở GD-ĐT về phương án tuyển sinh cụ thể. Nếu biết dùng đề xuất giảm môn thi như một cơ hội tái cân bằng việc học, gia đình có thể giảm áp lực thi cử mà không hi sinh chất lượng học tập toàn diện của con.
