Bệnh dại thú cưng: Căn bệnh chết người bị xem nhẹ nguy hiểm
Bệnh dại ở thú cưng là bệnh truyền nhiễm do vi rút tấn công hệ thần kinh trung ương, lây từ chó, mèo và nhiều động vật khác sang người qua vết cắn, cào hoặc liếm lên vùng da tổn thương; khi đã xuất hiện triệu chứng ở người thì hầu như luôn dẫn đến tử vong, nên phòng ngừa là biện pháp bảo vệ duy nhất hiệu quả. Đây không phải nỗi sợ mơ hồ, mà là nguy cơ rất thật trong từng ngôi nhà có nuôi chó, mèo. Chúng ta thường ôm, hôn, để trẻ nhỏ chơi đùa với thú cưng nhưng lại bỏ qua việc tiêm vaccine dại chó định kỳ, kiểm soát việc thả rông và rọ mõm khi đưa chó ra đường. Theo các số liệu được công bố, khoảng 99% trường hợp bệnh dại ở người là do chó dại cắn và cứ 10 người tử vong thì có khoảng 4 là trẻ em. Đó là lời cảnh tỉnh nghiêm khắc dành cho mọi gia đình đang nuôi thú cưng.
Những câu chuyện mất mát: trả giá vì chủ quan và chậm tiêm phòng
Điều đáng sợ nhất ở bệnh dại không chỉ là tỷ lệ tử vong gần 100% khi xuất hiện triệu chứng, mà là việc phần lớn cái chết hoàn toàn có thể tránh được nếu người bị phơi nhiễm được xử trí và điều trị dự phòng kịp thời. Câu chuyện bé trai 10 tuổi tử vong sau thời gian chơi, ôm, ngủ cùng con chó con chưa được tiêm vaccine phòng dại, sau đó con chó ốm và chết, là lời nhắc đau đớn về sự chủ quan của người lớn. Trong một trường hợp khác, bé gái 4 tuổi có vết thương vùng trán nghi do chó cắn nhưng gia đình không cung cấp thông tin, không chấp nhận tiêm vaccine trước phơi nhiễm, để rồi hơn một tháng sau khi xét nghiệm nước bọt, vi rút dại dương tính và bé tử vong. Những bi kịch ấy không phải tai họa ngẫu nhiên; chúng là hậu quả trực tiếp của suy nghĩ “đợi xem sao rồi tính” trong một căn bệnh mà khi đã tính thì thường đã quá muộn.
Vì sao tiêm vaccine dại chó và cho người bị cắn phải là điều bắt buộc
Tiêm vaccine dại chó không phải chuyện làm cho có, mà là lớp lá chắn đầu tiên bảo vệ cả thú cưng lẫn gia đình khỏi bệnh dại thú cưng lây sang người. Con chó chưa được tiêm phòng dại, lại được cho trẻ ôm, ngủ cùng, là sự kết hợp nguy hiểm nhất: nguy cơ phơi nhiễm cao, nhưng không ai nhận diện và xử trí. Đến khi vật nuôi ốm, bỏ ăn rồi chết, người thì bắt đầu xuất hiện triệu chứng, mọi cơ hội cứu sống gần như đã đóng lại vì bệnh dại có tỷ lệ tử vong gần 100% khi biểu hiện lâm sàng xuất hiện. Tiêm vaccine sau phơi nhiễm cho người bị chó cắn không phải lựa chọn mang tính "tham khảo"; đó là phác đồ điều trị dự phòng duy nhất có thể ngăn cái chết xảy ra nếu được thực hiện sớm, đúng quy trình kết hợp với xử trí vết thương và sử dụng huyết thanh kháng dại khi có chỉ định. Chậm trễ, do ngại tiêm, sợ đau, hoặc nghĩ "vết thương nhỏ không sao" là cách tự mình đóng lại cơ hội sống.
Chó cắn xử trí thế nào: những bước bắt buộc trong 30 phút đầu
Nếu bị hoặc nghi bị chó, mèo cắn, cào, liếm lên vùng da tổn thương, điều duy nhất chấp nhận được là xử trí ngay, không chờ đợi. Trong 15 phút đầu, cần rửa kỹ vết thương bằng nước và xà phòng dưới vòi nước chảy; nếu không có xà phòng thì xối rửa bằng nước sạch. Sau đó sát khuẩn bằng cồn 70%, cồn iod hoặc povidone iodine, tránh làm dập nát mô và không băng kín vết thương để không tạo điều kiện cho vi rút tồn tại. Tiếp theo, phải đến cơ sở y tế để được đánh giá nguy cơ, tư vấn và tiêm vaccine phòng dại kịp thời, tuyệt đối không tự điều trị tại nhà hoặc chờ xuất hiện triệu chứng mới đi khám. Việc xử trí ban đầu đúng, kết hợp tiêm vaccine sau phơi nhiễm theo hướng dẫn, là ranh giới rất rõ giữa một vết cắn sẽ lành và một vết cắn dẫn tới cái chết không thể đảo ngược.
Trách nhiệm của địa phương và người nuôi: khóa chặt mọi mắt xích lây truyền
Không thể trông chờ chỉ vào ý thức từng gia đình nếu môi trường xung quanh vẫn đầy chó thả rông không rọ mõm và chưa được tiêm phòng bệnh dại. Các cơ quan chuyên môn đã yêu cầu địa phương tăng cường giám sát, phát hiện và quản lý người bị chó, mèo cắn, cào; chỉ đạo cơ sở y tế đánh giá nguy cơ, xử trí vết thương và điều trị dự phòng sau phơi nhiễm bằng tiêm vaccine và huyết thanh kháng dại khi có chỉ định, nhằm hạn chế thấp nhất tử vong. Nhưng nếu người nuôi vẫn phớt lờ việc tiêm phòng đầy đủ cho chó, mèo, tiếp tục thả rông vật nuôi và để trẻ em chơi với thú cưng không được bảo vệ, thì mọi nỗ lực truyền thông và giám sát sẽ luôn phải chạy theo hậu quả. Kết luận không thể khác: phòng ngừa bệnh dại phải bắt đầu từ việc tiêm vaccine dại chó đúng lịch, quản lý chặt thú cưng, xử trí y tế ngay khi có phơi nhiễm, và coi đó là trách nhiệm bắt buộc chứ không phải lựa chọn mang tính “may rủi”.
