Cột mốc cấp tỉnh, chưa phải quyết định cuối cùng
Khu kinh tế đặc biệt là mô hình phát triển được đề xuất để tổ chức quản lý và thúc đẩy kinh tế tại một địa bàn có tiềm năng riêng, với phạm vi và cơ chế được xem xét theo quy định pháp luật. Sáng 30/10, HĐND tỉnh An Giang khóa XI thông qua đề án đề nghị công nhận đặc khu Phú Quốc theo mô hình này, trong khuôn khổ kỳ họp chuyên đề thông qua 30 nghị quyết. Đây là tín hiệu chính trị đáng kể: tỉnh đã chọn cách đưa hồ sơ qua quy trình nghị quyết trước khi chuyển lên cấp Trung ương, thay vì coi mong muốn phát triển thành một quyết định đã hoàn tất. Vì vậy, ý nghĩa của bước thông qua nằm ở việc mở đường cho thẩm định và hoàn thiện đề án, chứ không phải trao ngay quy chế mới. Phú Quốc vẫn chưa chính thức được công nhận là khu kinh tế đặc biệt; hồ sơ còn phải qua các bước tiếp theo.
Phạm vi rõ ràng, tham vọng phát triển rộng
Đề án Phú Quốc đề xuất áp dụng trên toàn bộ địa giới đặc khu Phú Quốc, diện tích tự nhiên 575,29 km², nhưng không bao gồm đặc khu Thổ Châu. Ranh giới này xác định cụ thể địa bàn được đề nghị công nhận, trong khi định hướng kinh tế đặt trọng tâm vào du lịch nghỉ dưỡng biển có sức cạnh tranh quốc tế, dịch vụ, hội nghị và triển lãm. Các lĩnh vực ưu tiên còn có y tế, giáo dục chất lượng cao, thương mại, logistics, dịch vụ số, bảo tồn sinh thái biển và nuôi biển công nghệ cao. Nói cách khác, tham vọng không dừng ở tăng lượng khách hay mở thêm dự án nghỉ dưỡng. Giá trị của mô hình sẽ phụ thuộc vào khả năng kết hợp đầu tư với bảo tồn, phát triển du lịch sinh thái biển và mở rộng các dịch vụ quốc tế. Đó là phép thử quan trọng để tăng trưởng không làm suy giảm chính tài nguyên tạo nên sức hút của đảo.
Phân quyền mạnh phải đi cùng trách nhiệm
Một đề xuất đáng chú ý là tổ chức quản lý tích hợp và phân cấp, phân quyền mạnh hơn cho chính quyền đặc khu Phú Quốc. Theo hồ sơ được trình bày, một số thẩm quyền hiện thuộc UBND tỉnh, Chủ tịch UBND tỉnh và các sở, ngành có thể được phân cấp tối đa trong phạm vi pháp luật cho phép; Vườn quốc gia Phú Quốc cùng một số đơn vị sự nghiệp cũng được đề xuất chuyển về đặc khu quản lý. Cách làm này có thể giúp quyết định về quy hoạch, đầu tư, đất đai, môi trường và dịch vụ gắn sát hơn với địa bàn. Nhưng trao quyền không tự động tạo ra quản trị tốt: đề án đồng thời đặt yêu cầu về nguồn lực, dữ liệu, giải trình và kiểm soát quyền lực, cũng như duy trì bảo tồn thiên nhiên và dịch vụ công. Đây là điểm cần theo dõi kỹ khi hồ sơ được thẩm định, bởi hiệu quả của cơ chế sẽ được đo bằng chất lượng quyết định và mức độ bảo vệ lợi ích cộng đồng.
Từ hồ sơ đến đời sống người dân
Đề án nêu mục tiêu huy động tổng vốn đầu tư toàn xã hội 195.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2026–2030 và đón khoảng 15 triệu lượt khách vào năm 2030. Quy mô mục tiêu lớn khiến câu hỏi thiết thực không chỉ là có thêm dự án hay không, mà người dân được hưởng gì từ quá trình chuyển đổi. Hồ sơ yêu cầu gắn phát triển với hạ tầng xã hội, nhà ở cho người lao động, tái định cư, phục hồi sinh kế và khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu; đồng thời đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 98% dân số dùng nước sạch, toàn bộ chất thải rắn sinh hoạt được thu gom, xử lý đạt quy chuẩn và ít nhất 80% nước thải sinh hoạt được xử lý đạt chuẩn. Bối cảnh chuẩn bị các công trình phục vụ APEC 2027 càng làm tăng áp lực phối hợp về quy hoạch và đầu tư. Nếu các chỉ tiêu xã hội, môi trường không được thực hiện đồng bộ, tăng trưởng du lịch sẽ khó trở thành tiến bộ bền vững.
Bước tiếp theo quyết định sức nặng của đề án
Sau nghị quyết của HĐND tỉnh, UBND tỉnh An Giang sẽ hoàn thiện hồ sơ gửi Bộ Tài chính thẩm định, làm cơ sở trình Chính phủ xem xét và quyết định việc công nhận. Thường trực HĐND tỉnh cũng đề nghị UBND tỉnh tiếp thu, bổ sung hồ sơ, phối hợp với các bộ, ngành Trung ương trong quá trình thẩm định và giải trình, bảo đảm đề án có chất lượng, khả thi và đáp ứng điều kiện theo quy định. Trình tự này nhấn mạnh ranh giới cần nhớ: thông qua cấp tỉnh là bước tiến về thủ tục, không phải kết quả cuối cùng. Phú Quốc có cơ hội xây dựng mô hình quản trị và động lực phát triển mới, nhưng danh xưng khu kinh tế đặc biệt chỉ có ý nghĩa khi cơ chế được phê duyệt, quyền hạn đi cùng trách nhiệm và chất lượng sống của cư dân được cải thiện. Nói gọn, nghị quyết mở cửa; thẩm định và thực thi mới cho thấy đề án có thể giữ lời hứa hay không.
