Thông qua đề án, chưa phải công nhận chính thức
Khu kinh tế đặc biệt là mô hình phát triển được đề xuất nhằm tạo cơ chế quản lý, quy hoạch, tài chính và thu hút đầu tư phù hợp với vị thế, nhu cầu riêng của một địa bàn có tiềm năng kinh tế nổi bật. Sáng 30/10, HĐND tỉnh An Giang đã thông qua nghị quyết về đề án đề nghị công nhận đặc khu Phú Quốc là khu kinh tế đặc biệt. Đây là bước đi quan trọng, nhưng chưa đồng nghĩa Chính phủ đã quyết định công nhận. UBND tỉnh An Giang còn phải hoàn thiện hồ sơ, gửi Bộ Tài chính thẩm định rồi trình Chính phủ xem xét. Sự phân biệt ấy đáng lưu ý: đề án Phú Quốc đã vượt qua một nấc chính trị ở cấp tỉnh, song cơ chế mới vẫn đang ở giai đoạn đề xuất. Phạm vi dự kiến gồm toàn bộ đặc khu Phú Quốc, rộng 575,29 km², với dân số 179.060 người tính đến cuối năm 2025; không bao gồm đặc khu Thổ Châu.
Mục tiêu quốc tế đòi hỏi cách quản trị khác
Định hướng của An Giang là đưa Phú Quốc thành trung tâm du lịch nghỉ dưỡng biển và dịch vụ có sức cạnh tranh quốc tế. Đây không chỉ là câu chuyện tăng lượng khách: đảo cần đủ năng lực tổ chức sự kiện, phát triển dịch vụ chất lượng cao và kết nối hiệu quả với thị trường quốc tế. Cơ sở để theo đuổi tham vọng ấy đã hình thành, với hạ tầng hàng không quốc tế và kết nối đường biển; trong giai đoạn 2021–2025, tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt khoảng 114.828 tỷ đồng, còn tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ đạt khoảng 198.512 tỷ đồng. Các công trình phục vụ APEC 2027 cũng bổ sung năng lực về cửa ngõ, giao thông và dịch vụ hội nghị. Tuy nhiên, hạ tầng mới sẽ khó tạo giá trị dài hạn nếu quy hoạch, đất đai, môi trường và dịch vụ công bị điều phối rời rạc. Vì vậy, mục tiêu du lịch biển quốc tế cần đi cùng một bộ máy có thể xử lý công việc sát với địa bàn.
Phân quyền chỉ có ý nghĩa khi đi kèm trách nhiệm
Đề án hướng tới mô hình quản lý tích hợp và tăng quyền chủ động cho chính quyền đặc khu. Nhiều thẩm quyền hiện thuộc UBND tỉnh, Chủ tịch UBND tỉnh và các sở, ngành được đề xuất phân cấp cho chính quyền Phú Quốc cùng cơ quan trực thuộc, trong phạm vi pháp luật cho phép. Đây là hướng đi hợp lý nếu giúp quyết định về quy hoạch, đầu tư và dịch vụ công được đưa ra nhanh hơn tại địa bàn. Nhưng trao quyền không tự động bảo đảm quản trị tốt: đề án cũng đặt yêu cầu về nguồn lực, dữ liệu, trách nhiệm giải trình và cơ chế giám sát, kiểm soát quyền lực. Việc chuyển giao một số đơn vị, trong đó có Vườn quốc gia Phú Quốc, càng khiến yêu cầu bảo tồn và quản lý thống nhất trở nên cấp thiết. Cơ chế mới chỉ đáng giá khi rút ngắn thủ tục mà không làm suy yếu bảo vệ hệ sinh thái, tính minh bạch hay chất lượng dịch vụ công.
Thu hút vốn phải gắn với chất lượng sống
Đề án đặt mục tiêu huy động khoảng 195.000 tỷ đồng vốn đầu tư toàn xã hội trong giai đoạn 2026–2030 và đón 15 triệu lượt khách vào năm 2030. Danh mục ưu tiên trải từ du lịch nghỉ dưỡng, hội nghị và triển lãm đến y tế, giáo dục chất lượng cao, thương mại, logistics, dịch vụ số, bảo tồn hệ sinh thái biển và nuôi biển công nghệ cao. Đa dạng hóa là cần thiết để Phú Quốc không phụ thuộc quá mức vào một nguồn thu, nhưng chỉ tiêu vốn và lượt khách không nên trở thành thước đo duy nhất. Với cư dân, kết quả cụ thể hơn là mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 98% dân số được dùng nước sạch, toàn bộ chất thải rắn sinh hoạt được thu gom và xử lý đạt chuẩn, cùng ít nhất 80% nước thải sinh hoạt được xử lý theo quy định. Hạ tầng xã hội, nhà ở cho người lao động, tái định cư, sinh kế và khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu cũng phải đi cùng tăng trưởng.
Cơ hội lớn, nhưng kết quả phụ thuộc vào khâu thực thi
An Giang là địa phương đầu tiên xây dựng đề án theo quy định của Luật Phát triển đô thị vừa được Quốc hội thông qua, trong bối cảnh các công trình phục vụ APEC 2027 tạo thêm năng lực hạ tầng và dịch vụ cho Phú Quốc. Thời điểm này mở ra cơ hội thiết kế cách quản lý mới trước khi đảo bước vào giai đoạn phát triển tiếp theo. Tuy vậy, hồ sơ còn phải qua thẩm định của Bộ Tài chính và được Chính phủ xem xét; chỉ sau bước đó mới có thể xác định Phú Quốc có được công nhận hay không. Nếu được thông qua, cơ chế đặc thù cần biến quyền chủ động thành quy hoạch nhất quán, đầu tư có chọn lọc và dịch vụ công tốt hơn, thay vì chỉ làm tăng tốc xây dựng. Kết luận quan trọng không nằm ở danh xưng khu kinh tế đặc biệt, mà ở việc Phú Quốc có thể vừa cạnh tranh như một điểm đến quốc tế, vừa bảo vệ môi trường và nâng chất lượng sống của người dân hay không.
