Bước thông qua quan trọng, nhưng chưa phải quyết định cuối cùng
Khu kinh tế đặc biệt là mô hình phát triển được đề xuất với cơ chế tổ chức, quản lý và chính sách phù hợp hơn với lợi thế riêng của một địa bàn, nhằm thúc đẩy đầu tư và hoạt động kinh tế. Sáng 30/10, HĐND tỉnh An Giang thông qua nghị quyết về đề án đề nghị công nhận đặc khu Phú Quốc theo mô hình này. Đây là tín hiệu chính trị đáng chú ý, nhưng không thể diễn giải thành việc Phú Quốc đã được công nhận: hồ sơ còn phải được hoàn thiện, trình cấp Trung ương xem xét và quyết định.
Sự phân biệt ấy quan trọng vì kỳ vọng về quyền hạn mới có thể vượt xa những gì nghị quyết cấp tỉnh tự nó tạo ra. Đề án Phú Quốc mở một lộ trình pháp lý và phát triển, chứ chưa trao ngay quyền tự chủ hay ưu đãi đặc thù. Giá trị trước mắt nằm ở việc tỉnh chủ động đặt ra một mô hình để tháo gỡ những hạn chế quản lý hiện nay; giá trị thực chất sẽ phụ thuộc vào quyết định tiếp theo và nội dung cơ chế được chấp thuận.
Quy mô đề xuất gắn với tham vọng du lịch biển quốc tế
Theo đề án, phạm vi khu kinh tế đặc biệt dự kiến bao gồm toàn bộ đặc khu Phú Quốc, diện tích 575,29 km², không gồm đặc khu Thổ Châu; dân số đến cuối năm 2025 là 179.060 người. Quy mô này cho thấy đề xuất không chỉ nhắm vào một khu dự án riêng lẻ mà hướng tới một khung phát triển bao trùm toàn đảo.
Định hướng là đưa Phú Quốc thành trung tâm dịch vụ, du lịch sinh thái biển và nghỉ dưỡng biển cao cấp có khả năng cạnh tranh quốc tế. Tham vọng ấy có cơ sở từ đà tăng trưởng đã hình thành: giai đoạn 2021–2025, tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt khoảng 114.828 tỷ đồng, còn bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ đạt khoảng 198.512 tỷ đồng. Tuy nhiên, tăng lượng khách và dự án không tự động tạo nên điểm đến cạnh tranh. Du lịch biển Phú Quốc cần được phát triển cùng hạ tầng, môi trường và dịch vụ cho cư dân, người lao động lẫn du khách.
Cơ chế mới chỉ có ý nghĩa nếu cải thiện cách quản lý
Kỳ vọng lớn nhất của mô hình không nên nằm ở cái tên, mà ở khả năng phối hợp các quyết định về quy hoạch, đầu tư, đất đai, môi trường và dịch vụ. Đề án hướng tới cách quản lý đồng bộ hơn, đồng thời tạo cơ sở áp dụng quy định về tổ chức bộ máy, quy hoạch, tài chính và thu hút đầu tư Phú Quốc. Nếu được cụ thể hóa hợp lý, phân cấp và phân quyền có thể giúp địa phương xử lý nhu cầu phát triển nhanh mà không để các lĩnh vực thiết yếu bị chia cắt.
Bối cảnh APEC 2027 tạo thêm sức ép phải chuẩn bị năng lực về giao thông, cửa ngõ và dịch vụ hội nghị; các công trình phục vụ sự kiện cũng cần được khai thác hiệu quả sau đó. Hồ sơ đề án dự kiến huy động khoảng 195.000 tỷ đồng vốn đầu tư toàn xã hội trong giai đoạn 2026–2030. Con số này là mục tiêu đề xuất, không phải kết quả đã đạt hay cam kết vốn đã được bảo đảm. Tương tự, các cơ chế vượt quy định hiện hành vẫn cần được nghiên cứu riêng, nên không thể mặc định nhà đầu tư hoặc người dân sẽ sớm được hưởng thay đổi cụ thể.
Thước đo cuối cùng là chất lượng sống và trách nhiệm giải trình
Đối với cư dân, thành công không chỉ được đo bằng vốn đăng ký hay số khách đến đảo. Đề án nêu nhu cầu tiếp tục mở rộng trường học, cơ sở y tế, văn hóa và thể thao để phục vụ cư dân, người lao động và khách lưu trú khi đô thị hóa, dịch vụ phát triển. Vì vậy, một khu kinh tế đặc biệt đáng giá khi tăng trưởng du lịch biển Phú Quốc đi cùng dịch vụ công đủ sức đáp ứng dân số và áp lực mùa cao điểm, đồng thời bảo vệ nền tảng sinh thái của đảo.
Sau nghị quyết cấp tỉnh, UBND tỉnh được yêu cầu hoàn thiện hồ sơ để trình Bộ Tài chính và Chính phủ xem xét; các cơ chế quản lý và chính sách đặc thù vẫn cần được nghiên cứu, quyết định theo đúng thẩm quyền. Đây là chặng thử thách quan trọng hơn việc thông qua chủ trương: hồ sơ phải làm rõ trách nhiệm, nguồn lực và cách kiểm soát tác động phát triển. Kết luận hợp lý lúc này là Phú Quốc đã tiến gần hơn tới một mô hình mới, nhưng cơ hội chỉ thành lợi ích bền vững nếu quyền hạn đi kèm quy hoạch chặt chẽ, minh bạch và chất lượng sống tốt hơn.
