Tuyến LRT Phú Quốc: dự án đường sắt nhẹ mở mặt tiền cho Nam đảo
Tuyến LRT Phú Quốc là tuyến đường sắt nhẹ đầu tiên của Việt Nam trên đảo, dài 17,59 km, sử dụng công nghệ tàu điện chạy trên ray tiêu chuẩn 1.435 mm, kết nối trực tiếp Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc với Trung tâm Hội nghị và Triển lãm APEC, được thiết kế để vừa phục vụ giao thông sự kiện quốc tế, vừa tạo trục di chuyển công cộng bền vững lâu dài cho đảo Ngọc. Điểm đáng nói của tuyến LRT Phú Quốc không phải là có hay không công nghệ hiện đại, mà là tham vọng tiến độ: toàn bộ 17,59 km đường đôi được đặt mục tiêu hoàn tất lắp đặt hệ thống ray trong vỏn vẹn 6 tháng, để kịp chạy thử vào tháng 7/2027 phục vụ APEC. Với một dự án đường sắt nhẹ Việt Nam lần đầu triển khai trên nền địa hình, khí hậu biển đảo, đây là bước nhảy lớn về tổ chức thi công hơn là câu chuyện kỹ thuật thuần túy. Dự án giao thông Phú Quốc này được đầu tư theo hình thức BOT, tổng mức đầu tư gần 9.000 tỷ đồng, gồm 6 nhà ga với 14,3 km đi trên mặt đất, 1,3 km trên cao và khoảng 2 km đi ngầm. Sự phân tầng không gian đó khiến LRT trở thành xương sống cho trục ĐT975 mặt cắt 62 m với 10 làn xe cơ giới và phần đường sắt nhẹ chạy giữa đại lộ.
Giai đoạn lắp đặt ray tàu: tốc độ 6 tháng cho 4.200 tấn thép
Sau hơn 9 tháng kể từ ngày khởi công 19/12/2025, tuyến LRT Phú Quốc bước vào giai đoạn lắp đặt ray chính – bước ngoặt chuyển từ đào đắp nền móng sang hình thành tuyến đường sắt nhẹ hữu hình trên mặt đất, trên cao và đi ngầm. Theo kế hoạch, từ cuối tháng 8/2026 đến tháng 2/2027, toàn bộ hệ thống ray phải hoàn thành, tức là cả 17,59 km đường đôi được thi công trong khung thời gian chỉ 6 tháng. Mỗi thanh ray rãnh 60R2 cao 180 mm, dài 25 m, khổ tiêu chuẩn 1.435 mm, được xếp đặt thành "dải lụa thép" gồm 2.850 thanh với tổng khối lượng hơn 4.200 tấn trải dọc Nam đảo. Theo đại diện nhà thầu, ưu điểm của loại ray này là mặt cắt lớn, khả năng chịu tải và độ ổn định cao, cho phép xử lý mặt bằng giữa và xung quanh ray đồng mức, thậm chí phủ cỏ ở những đoạn phù hợp để tuyến LRT hài hòa với cảnh quan đô thị. Tập đoàn Đường sắt Việt Nam cùng đối tác CRCC16 của Trung Quốc đang triển khai gói thầu cung cấp, thi công lắp đặt và hiệu chỉnh hệ thống ray. "Hoàn thành 17,59 km đường đôi, tương đương gần 36 km đường sắt đô thị trong khoảng 6 tháng là một tốc độ ấn tượng", nhận định của lãnh đạo Đường sắt cho thấy tham vọng chạy đua thời gian trên dự án chưa từng có tiền lệ.
Công nghệ không phải điểm nghẽn, mặt bằng và thời tiết mới là bài toán khó
Điểm tích cực là tuyến LRT Phú Quốc không khiến ngành đường sắt Việt Nam phải “học lại từ đầu” về công nghệ. Bê tông cốt thép, lao lắp kết cấu, đặt ray, hàn ray đều là những công việc mà lực lượng kỹ sư, công nhân đường sắt đã có kinh nghiệm từ các dự án đô thị như Cát Linh – Hà Đông hay Bến Thành – Suối Tiên. Về nguyên lý, đây vẫn là công nghệ đường sắt chạy trên ray, được thi công, kiểm tra, nghiệm thu từng bước theo tiêu chuẩn quốc tế hiện đại. Theo lãnh đạo Đường sắt, thách thức thật sự nằm ở mặt bằng sạch và thời tiết thất thường của Phú Quốc: mưa gió biển đảo có thể làm gián đoạn vận chuyển thiết bị và tổ chức thi công, trong khi hành lang kỹ thuật nằm giữa đại lộ 10 làn xe đòi hỏi phối hợp hạ tầng đường bộ – đường sắt cực kỳ chặt chẽ. Khi đảo vào mùa mưa, công nhân phải tranh thủ những lúc trời tạnh để thi công 3 ca, 4 kíp, lúc mưa lại dựng bạt che để tiếp tục công việc – đó là những chi tiết cho thấy tiến độ 6 tháng không chỉ là con số trên giấy mà là áp lực ngoài hiện trường. Chưa kể, tuyến ĐT975 mới với mặt cắt 62 m và 10 làn xe cơ giới vẫn đang thi công, một số hạng mục nền móng đạt trên 50% nhưng chưa đồng bộ toàn tuyến. Nếu mặt bằng đường bộ chậm, tuyến LRT bị ảnh hưởng dây chuyền. Nói cách khác, để mục tiêu chạy thử tháng 7/2027 khả thi, công nghệ lắp ray tàu phải “đồng nhịp” với bài toán giải phóng mặt bằng và quản lý thi công trong điều kiện khí hậu biển đảo nhiều biến đổi.
Áp lực mốc APEC 2027: tuyến LRT Phú Quốc có đủ thời gian "chín"?
Tuyến LRT Phú Quốc sinh ra trong bối cảnh đảo Ngọc chuẩn bị đón Tuần lễ Cấp cao APEC 2027, nên mục tiêu chạy thử vào tháng 7/2027 và khai thác thương mại tháng 11/2027 rõ ràng gắn chặt với lịch sự kiện. Khi hoàn thành, tuyến đường sắt nhẹ này sẽ rút ngắn thời gian di chuyển từ sân bay tới Trung tâm Hội nghị và Triển lãm APEC cùng các khu nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí Nam đảo xuống khoảng 20 phút – thay đổi căn bản cách du khách tiếp cận các điểm đến dọc trục ĐT975. Trong ngắn hạn, tuyến LRT là một mảnh ghép của hệ thống dự án giao thông Phú Quốc phục vụ APEC: song hành với mở rộng sân bay, đại lộ 10 làn xe và tổ hợp hội nghị. Nhưng về dài hạn, nó có thể đảo chiều cách khách du lịch lựa chọn điểm lưu trú, vui chơi và di chuyển: thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào ô tô hoặc taxi, họ có thêm một phương tiện công cộng tốc độ cao, mang tính "văn hóa du lịch" khi mỗi nhà ga được thiết kế như một câu chuyện kiến trúc riêng – từ Hà Nội, Huế đến Tây Nguyên, Sài Gòn và Đảo Ngọc. Chính vì thế, áp lực không chỉ nằm ở việc kịp thời vận hành để đón APEC 2027 Phú Quốc, mà còn ở việc đảm bảo chất lượng để hệ thống sống tốt nhiều thập kỷ sau. Nếu vội vàng chạy theo mốc sự kiện mà đánh đổi khâu kiểm soát chất lượng, du lịch Phú Quốc sẽ phải trả giá lâu dài.
Khả thi đến đâu và điều gì cần thay đổi để tuyến LRT "về đích đẹp"?
Nhìn vào những con số, mục tiêu lắp đặt toàn bộ 17,59 km ray trong 6 tháng và chạy thử tháng 7/2027 là một kế hoạch táo bạo nhưng không phải bất khả thi, nếu ba điều kiện cùng hội tụ: mặt bằng ĐT975 được bàn giao đúng hẹn, thời tiết không gây gián đoạn lớn cho vận chuyển – thi công, và tổ chức sản xuất trên công trường duy trì cường độ 3 ca, nhiều mũi thi công như hiện nay. Điểm an tâm là công nghệ không phải vùng trắng: Đường sắt Việt Nam đã tích lũy kinh nghiệm thi công, vận hành các tuyến đô thị và đang huy động gần 200 kỹ sư, công nhân cho dự án chưa từng có tiền lệ này. Tuy vậy, bài học từ các dự án đường sắt đô thị trước cho thấy: rủi ro thường không nằm ở kỹ thuật ray, mà ở khâu phối hợp hạ tầng, giải ngân, pháp lý, và giao thoa với quy hoạch đô thị. Tuyến LRT Phú Quốc sẽ là phép thử cho năng lực triển khai đường sắt nhẹ Việt Nam trong môi trường du lịch – đảo: nếu "về đích đẹp", nó không chỉ giúp APEC 2027 Phú Quốc vận hành trơn tru mà còn mở đường cho một thế hệ dự án đường sắt đô thị mới. Ngược lại, nếu trục trặc, niềm tin vào mô hình giao thông công cộng trên ray sẽ bị tổn thương đúng lúc Việt Nam cần nó nhất.
