Đường sắt nhẹ Phú Quốc: bước ngoặt cho giao thông công cộng Việt Nam
Đường sắt nhẹ Phú Quốc là tuyến LRT đầu tiên kết nối sân bay quốc tế Phú Quốc với trung tâm hội nghị và khu du lịch Nam đảo, sử dụng đường ray đôi dài 17,59km, gồm 6 nhà ga với khả năng vận chuyển hàng nghìn hành khách mỗi giờ, hướng tới giảm thời gian di chuyển xuống khoảng 20 phút và tạo nền tảng mới cho giao thông công cộng Việt Nam bền vững. Đây không chỉ là một công trình hạ tầng, mà là tuyên bố tham vọng: đảo Ngọc muốn bước vào kỷ nguyên giao thông công cộng hiện đại chứ không phụ thuộc mãi vào ô tô và xe máy. Chưa đầy hai tuần sau khi những lô thiết bị đầu tiên cập cảng, gần 1km ray khổ tiêu chuẩn 1.435mm đã được rải xuống nền đường, chuẩn bị cố định và lắp đặt hoàn thiện. Việc lắp đặt ray LRT được đẩy lên mức “chạy đua” tiến độ với gần 200 kỹ sư và công nhân làm việc liên tục trên địa hình phức tạp, trong điều kiện thời tiết biến đổi và công nghệ tàu điện đô thị mới lần đầu áp dụng tại Việt Nam. Đây là bước khởi đầu quyết liệt cho một dự án được kỳ vọng trở thành biểu tượng giao thông mới của Phú Quốc.
Tăng tốc lắp đặt 2.850 thanh ray: áp lực 6 tháng và ý nghĩa bước ngoặt
Trọng tâm hiện nay của dự án đường sắt nhẹ Phú Quốc là lắp đặt toàn bộ hệ thống ray đôi trong khung thời gian chỉ khoảng 6 tháng – một yêu cầu tiến độ cao bất thường đối với hạ tầng đường sắt đô thị. Tuyến tàu điện sử dụng đường ray đôi, khổ tiêu chuẩn 1.435mm, mỗi thanh ray dài 25m, nặng khoảng 1,5 tấn; toàn tuyến dự kiến sử dụng khoảng 2.850 thanh ray với tổng khối lượng thép hơn 4.200 tấn. Hoàn thành được khối lượng này đồng nghĩa với việc dự án vượt qua nút thắt kỹ thuật quan trọng nhất, mở đường cho các hạng mục còn lại. Theo kế hoạch, từ thời điểm bắt đầu lắp ray cuối tháng 8-2026 đến tháng 2-2027, toàn bộ phần ray trên nền đường, cầu và hầm phải được hoàn thành. Việc gần 1km ray đã có mặt tại công trường chỉ sau chưa đầy hai tuần cho thấy nhà thầu đang chủ động “nén” tiến độ, không chờ thời gian mà tận dụng từng ngày khô ráo để lắp đặt. Nếu khâu vận chuyển ray từ đối tác cung cấp không bị gián đoạn bởi thời tiết, tiến độ có thể tiếp tục được rút ngắn, nâng khả năng về đích đúng hoặc sớm hơn kế hoạch.
Công nghệ ray rãnh 60R2 và bài toán hài hòa với đảo Ngọc
Lựa chọn ray rãnh 60R2 cho tuyến LRT đầu tiên không phải quyết định thuần kỹ thuật, mà là lựa chọn mang tính đô thị và môi trường. Loại ray này có mặt cắt lớn, khả năng chịu tải và độ ổn định cao, cấu tạo cùng hệ thống kết cấu đường được thiết kế để giảm rung, giảm tiếng ồn và tăng độ êm khi tàu vận hành. Trên một hòn đảo sống bằng du lịch như Phú Quốc, yếu tố êm ái, ít tiếng ồn quan trọng không kém năng lực vận chuyển. Sau khi hoàn thiện, mặt bằng giữa và xung quanh ray có thể được xử lý đồng mức, phủ cỏ tại những khu vực phù hợp, tạo sự hài hòa với cảnh quan đô thị và cảnh quan nghỉ dưỡng. Tuyến LRT vì thế có cơ hội trở thành một phần của cảnh quan đảo Ngọc, chứ không phải một khối bê tông lạnh lẽo. Điều đáng chú ý là công nhân lắp đặt ray – nhiều người có hơn 36 năm gắn bó với ngành đường sắt – đều được hướng dẫn kỹ quy trình, biện pháp thi công và yêu cầu kỹ thuật của ray rãnh 60R2 trước khi triển khai. Đây là khoảnh khắc hiếm hoi khi kinh nghiệm đường sắt truyền thống được kết hợp với công nghệ đường sắt nhẹ đô thị mới.
Tuyến LRT đầu tiên hướng tới APEC 2027 và tương lai giao thông công cộng
Dự án LRT Phú Quốc được đầu tư theo hình thức BOT, tổng mức đầu tư gần 9.000 tỷ đồng, khởi công ngày 19-12-2025. Tuyến tàu điện được xây dựng trước hết để phục vụ Tuần lễ Cấp cao APEC 2027 – khi Phú Quốc trở thành tâm điểm khu vực – nhưng tham vọng của dự án rõ ràng vượt xa một sự kiện kéo dài vài ngày. Khi hoàn thành, tuyến LRT dự kiến rút ngắn thời gian di chuyển từ Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc đến Trung tâm Hội nghị và Triển lãm APEC, cũng như các khu nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí tại Nam đảo, xuống còn khoảng 20 phút. Theo quy mô đầu tư, tuyến đường sắt nhẹ Phú Quốc có thể vận hành tối đa 14 đoàn tàu, giai đoạn đầu khai thác từ 6 đến 10 đoàn, mỗi đoàn 3 toa, sử dụng năng lượng sạch, với công suất vận chuyển khoảng 4.500 hành khách mỗi giờ. Giữa tháng 8-2026, chủ đầu tư đã ký hợp đồng tư vấn vận hành, đào tạo và chạy thử tuyến LRT với đơn vị đang khai thác metro số 1 Bến Thành – Suối Tiên, nhằm chuẩn bị nhân lực, quy trình vận hành và bảo trì cho tuyến LRT đầu tiên. Dự án đặt mục tiêu hoàn thành chạy thử vào tháng 7-2027 và khai thác thương mại từ tháng 11-2027, biến hệ thống này từ công trình phục vụ APEC 2027 thành trục giao thông công cộng lâu dài cho đảo Ngọc.
Phú Quốc có dám giữ tốc độ sau khi ray đã được lắp đầy?
Hoàn thành lắp đặt 2.850 thanh ray là cột mốc quan trọng, nhưng không phải điểm kết thúc tiến độ mà là bài kiểm tra năng lực duy trì tốc độ của cả hệ thống quản lý dự án. Từ khâu lắp ray LRT đến vận hành thử, mỗi chậm trễ đều kéo theo rủi ro lỡ nhịp APEC 2027, cũng như lỡ cơ hội chứng minh rằng giao thông công cộng Việt Nam có thể đi nhanh và đi chuẩn ngay từ những dự án đầu tiên. Câu hỏi đặt ra là sau khi công trường hối hả hoàn thành nền đường sắt đôi 17,59km, liệu Phú Quốc và các bên liên quan có đủ quyết tâm để xây dựng văn hóa sử dụng tuyến LRT đầu tiên, thay vì coi đây là “tuyến tàu phục vụ hội nghị” rồi để nhạt dần. Nếu được khai thác đúng, tuyến đường sắt nhẹ Phú Quốc có thể trở thành mẫu hình để các đô thị du lịch khác học theo: kết hợp giao thông sạch, cảnh quan hài hòa và năng lực vận chuyển cao trong một hệ thống công cộng đủ hấp dẫn để người dân và du khách tự nguyện lựa chọn thay cho xe cá nhân.
