Khoảnh khắc lịch sử: khi xe xăng không còn là “vua mặc định”
Khoảnh khắc xe xăng thuần túy lần đầu tiên chỉ còn chiếm dưới 50% doanh số ô tô mới toàn cầu đánh dấu một bước ngoặt lịch sử, cho thấy cán cân quyền lực trong ngành xe đang nghiêng nhanh sang xe điện và hybrid với những hệ quả trực tiếp đến chi phí sử dụng, định hướng công nghệ và lựa chọn của người tiêu dùng trong tương lai gần.
Điểm mấu chốt không phải là “xe điện thắng, xe xăng thua”, mà là người dùng đã đủ động lực kinh tế để rời bỏ thói quen trăm năm. Xe xăng giảm doanh số rõ rệt khi chỉ còn chiếm 49% thị phần ô tô mới, lần đầu tuột khỏi mốc một nửa kể từ thập niên 1920. Đáng nói hơn, tỷ lệ này từng ở mức 73% vào năm 2021, tức là chỉ trong vài năm, lợi thế “mặc định chọn xe xăng” đã bị bào mòn nhanh bởi giá nhiên liệu cao, chi phí bảo dưỡng đắt đỏ và sự trưởng thành của công nghệ điện hóa.
Vì sao xe xăng giảm doanh số: cú đánh kép từ giá nhiên liệu và chi phí sở hữu
Nếu phải tóm gọn lý do xe xăng giảm doanh số, đó là vì phép tính trong đầu người dùng đã đổi: chi phí sở hữu dài hạn giờ quan trọng hơn cảm giác quen thuộc. Xe xăng thuần đạt khoảng 20,25 triệu chiếc trong nửa năm nhưng vẫn giảm 10% so với cùng kỳ, phản ánh sự rút lui chứ không phải thiếu nguồn cung.
Giá nhiên liệu cao do biến động địa chính trị, trong đó có xung đột tại Trung Đông, khiến mỗi lần đổ xăng trở thành một lần “sốc giá”. Trong khi đó, chi phí bảo dưỡng xe xăng ngày càng đắt, từ thay dầu, lọc cho tới sửa chữa động cơ phức tạp. Trái lại, xe điện hưởng lợi từ chi phí pin giảm mạnh và cấu trúc cơ khí đơn giản hơn, dẫn đến chi phí vận hành thấp hơn. Cú đánh kép “giá nhiên liệu cao + chi phí bảo dưỡng phình to” đang bào mòn sức hấp dẫn của xe xăng, khiến nhiều người buộc phải cân nhắc lại lựa chọn vốn từng là hiển nhiên.
Xe điện bứt phá toàn cầu, hybrid tăng trưởng mạnh nhờ lợi ích kinh tế và môi trường
Khi xe xăng lùi lại, khoảng trống không bị bỏ trống mà lập tức được xe điện và hybrid lấp đầy. Doanh số xe điện chạy pin (BEV) tăng 12% lên 6,87 triệu chiếc, chiếm khoảng 17% thị phần toàn cầu, cho thấy xe điện bứt phá toàn cầu từ một phân khúc ngách thành một trụ cột của thị trường. Xe hybrid tăng trưởng mạnh 10%, đạt 7,27 triệu xe và nắm 18% thị phần, đóng vai trò cầu nối cho những người chưa sẵn sàng “lên đời” sang thuần điện.
Sức hút của hai dòng xe này không còn chỉ là câu chuyện “bảo vệ môi trường” chung chung. Lợi ích kinh tế – chi phí vận hành thấp, ít bảo dưỡng hơn – nay song hành với lợi ích môi trường: giảm ô nhiễm và hướng tới phát triển bền vững. Chính áp lực kinh tế lẫn môi trường đã khiến xe điện và hybrid trở thành lựa chọn ưu tiên mới. Dự báo đến năm 2030, xe điện có thể chiếm hơn 30% sản lượng xe mới, vượt cả xe xăng và hybrid – một kịch bản cho thấy cuộc chơi đang đảo chiều tận gốc.
Việt Nam trong làn sóng điện hóa: từ người theo sau thành thị trường thử nghiệm
Việt Nam không đứng ngoài xu hướng này; ngược lại, đang là một “phòng thí nghiệm” thú vị của làn sóng điện hóa. Trong khi thị trường ô tô truyền thống chịu áp lực sức mua, doanh số xe lắp ráp trong nước giảm 28% và xe nhập khẩu giảm 22% trong một tháng thấp điểm do yếu tố mùa vụ, thì phân khúc xe xanh lại ngược dòng. Tám tháng đầu năm, tổng ô tô tiêu thụ tăng 12% và riêng xe hybrid tăng 65% lên gần 13.889 chiếc – minh chứng rõ rằng hybrid tăng trưởng mạnh tại thị trường mới nổi, nơi người dùng vẫn cần sự an tâm về tầm hoạt động.
Đáng chú ý nhất là xe điện Việt Nam với vai trò dẫn dắt của một hãng nội địa. Phân khúc xe thuần điện ghi nhận mức tiêu thụ ấn tượng, khi riêng một nhà sản xuất đã bàn giao 20.161 ô tô điện trong tháng 8, tháng thứ hai liên tiếp vượt mốc 20.000 xe, và đạt tổng 154.073 xe trong 8 tháng, giữ vị trí số 1 thị trường suốt 24 tháng liên tiếp. Điều này cho thấy Việt Nam không chỉ theo dõi xu hướng toàn cầu, mà còn tích cực định hình nó qua một thương hiệu nội địa đủ tầm cạnh tranh.
Người dùng Việt nên chọn gì sau khi xe xăng mất ngôi vua?
Khi xe xăng giảm doanh số và mất dần vị thế mặc định, câu hỏi thực tế nhất với người dùng Việt là: nên mua xe gì cho 5–10 năm tới? Sự thật là không còn câu trả lời chung; lựa chọn phụ thuộc vào bài toán chi phí sở hữu, hạ tầng và thói quen cá nhân. Xe điện phù hợp với người có chỗ đỗ cố định, di chuyển chủ yếu trong đô thị, muốn chi phí vận hành thấp và hưởng các ưu đãi hạ tầng sạc đang mở rộng, bao gồm mạng lưới trạm sạc phủ khắp và chính sách miễn phí sạc đến đầu 2029 từ một số nhà cung cấp, giúp giảm bớt rào cản tâm lý khi rời xe xăng.
Xe hybrid lại hợp với người cần sự linh hoạt: vẫn đổ xăng, không lo trạm sạc, nhưng tiết kiệm nhiên liệu hơn nhiều so với xe xăng thuần. Trong bối cảnh giá nhiên liệu cao chưa có dấu hiệu hạ nhiệt và xe điện, hybrid tiếp tục tăng trưởng nhờ cả lợi ích kinh tế lẫn môi trường, việc bám chặt vào xe xăng thuần sẽ ngày càng tốn kém hơn. Bước ngoặt xe xăng mất ngôi vua vì thế không chỉ là câu chuyện của các hãng xe, mà là lời nhắc để mỗi người dùng Việt tính toán lại chiến lược sở hữu ô tô của mình, trước khi quá muộn để xoay chuyển.
