Thị trường xe điện toàn cầu đảo chiều: tăng trưởng không còn đồng đều
Thị trường xe điện toàn cầu là bức tranh tổng hợp về doanh số, cấu trúc cạnh tranh và chính sách hỗ trợ đối với các loại xe thuần điện và xe lai sạc ngoài trên mọi khu vực, nơi tốc độ tăng trưởng không còn đồng đều mà đang phân hóa rõ rệt theo từng châu lục và nhóm nước phát triển hay mới nổi. Doanh số xe điện tháng 9 đạt 2,15 triệu chiếc, tăng 17% so với tháng trước nhưng giảm 2% so với cùng kỳ, chấm dứt chuỗi 6 tháng tăng trưởng liên tiếp. Lũy kế 9 tháng, thị trường xe điện toàn cầu tiêu thụ 15,5 triệu xe, chỉ tăng 3% so với cùng kỳ. Điều đáng nói không phải là con số giảm nhẹ, mà là sự đảo chiều địa lý: Trung Quốc và Bắc Mỹ hụt hơi, trong khi châu Âu và nhóm thị trường mới nổi lại trở thành động lực chính cho giai đoạn tiếp theo của cuộc chuyển dịch xanh.
Vì sao Trung Quốc và Bắc Mỹ hụt hơi giữa cuộc đua xe điện?
Trung Quốc và Bắc Mỹ từng là hai đầu tàu của thị trường xe điện toàn cầu, nhưng giờ đang trở thành lực cản tăng trưởng. Ở Bắc Mỹ, doanh số tháng 9 lao dốc 44% so với cùng kỳ, xuống khoảng 130.000 xe; lũy kế 9 tháng chỉ đạt 1,2 triệu chiếc, giảm 24%. Nguyên nhân không chỉ là nhu cầu suy yếu, mà còn là “cú sốc chính sách” khi ưu đãi thuế liên bang cho người mua xe điện tại Mỹ hết hiệu lực, khiến thị trường rơi vào giai đoạn hậu ưu đãi đầy chông chênh. Tại Trung Quốc, doanh số tháng 9 đạt 1,11 triệu xe, tăng nhẹ theo tháng nhưng giảm tới 18% so với cùng kỳ; 9 tháng chỉ đạt 8,1 triệu xe, giảm 13% với mức giảm sâu ở cả xe hybrid sạc ngoài và xe thuần điện. Cạnh tranh nội địa khốc liệt, biên lợi nhuận bị bào mòn và nhu cầu bão hòa đang buộc các hãng xe Trung Quốc phải đẩy mạnh xuất khẩu như một lối thoát bất đắc dĩ.
Tăng trưởng EV châu Âu: khi chính sách và người dùng cùng nhìn về một hướng
Trong khi hai thị trường lớn chững lại, tăng trưởng EV châu Âu lại bứt phá và trở thành điểm sáng hiếm hoi của thị trường xe điện toàn cầu. Doanh số xe điện tại châu Âu gần 600.000 chiếc trong tháng 9, tăng 39% so với cùng kỳ và cao hơn 10% so với đỉnh trước đó hồi tháng 6; lũy kế 9 tháng đạt 3,9 triệu xe, tăng 30%. Xe thuần điện tăng tới 50% trong tháng 9, còn hybrid sạc ngoài tăng 16%. Nhiều quốc gia như Anh, Pháp, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Phần Lan đều lập kỷ lục doanh số theo tháng. Đây không phải là may mắn, mà là kết quả của một chiến lược nhất quán: hạ tầng sạc được đẩy nhanh, tiêu chuẩn khí thải siết chặt, cùng với các gói hỗ trợ người dùng được thiết kế đủ dài hơi để tránh cú sốc “hậu ưu đãi” như ở Bắc Mỹ. Châu Âu đang chứng minh rằng, nếu chính sách ổn định và dự đoán được, người tiêu dùng sẽ sẵn sàng chuyển dịch sang xe điện với tốc độ rất cao.
Thị trường mới nổi xe điện: động lực tăng trưởng mới nhưng chưa thể thay thế
Diễn biến đáng chú ý nhất lại đến từ nhóm thị trường mới nổi xe điện – tức các nước ngoài bộ ba Trung Quốc, châu Âu và Bắc Mỹ. Doanh số tại nhóm này đạt khoảng 310.000 xe trong tháng 9, tăng 81% so với cùng kỳ; lũy kế 9 tháng đạt 2,3 triệu xe, tăng tới 93%. Sự bùng nổ này cho thấy xe điện đang thâm nhập sâu hơn vào các nền kinh tế đang phát triển, nơi nhu cầu phương tiện giá phù hợp và chi phí vận hành thấp ngày càng quan trọng. Tuy nhiên, nền doanh số vẫn còn thấp nên chưa thể bù đắp hoàn toàn sự suy giảm tại các trung tâm truyền thống. Nói cách khác, đây là “động cơ tăng tốc” mới, nhưng chưa phải “trái tim” của thị trường xe điện toàn cầu. Trong vài năm tới, tăng trưởng sẽ mang tính phân hóa: nơi nào giải được bài toán giá xe, hạ tầng sạc và chính sách ổn định, nơi đó sẽ vươn lên chiếm thị phần, bất kể là nước phát triển hay mới nổi.
Cửa sổ cơ hội cho Việt Nam trong làn sóng dịch chuyển EV
Sự đảo chiều của thị trường xe điện toàn cầu đang mở ra một cửa sổ cơ hội hiếm có cho các nền kinh tế mới nổi, trong đó có Việt Nam. Khi Trung Quốc và Bắc Mỹ chững lại, các hãng xe buộc phải tìm kiếm tăng trưởng ở những thị trường còn dư địa lớn, nơi người dùng vẫn đang ở giai đoạn đầu của quá trình chuyển đổi sang xe điện. Với đà tăng mạnh của nhóm thị trường mới nổi xe điện, cùng xu hướng các nhà sản xuất phải đưa ra sản phẩm phù hợp hơn về giá và tính năng, Việt Nam có cơ hội vừa là thị trường tiêu thụ, vừa là mắt xích sản xuất trong chuỗi cung ứng mới. Nhưng cơ hội không tự biến thành lợi thế. Nếu hạ tầng sạc phát triển chậm, chính sách thiếu ổn định hoặc ưu đãi bị rút đột ngột như trường hợp Bắc Mỹ, Việt Nam có thể bỏ lỡ làn sóng dịch chuyển này. Ngược lại, nếu đi trước một bước về quy hoạch hạ tầng và khung chính sách dài hạn, Việt Nam có thể trở thành một trong những điểm đến quan trọng trên bản đồ xe điện mới của thế giới.
