Giá điện trung tâm dữ liệu: vấn đề tưởng kỹ thuật nhưng là chuyện chiến lược
Giá điện trung tâm dữ liệu là cách cơ quan điện lực xác định trung tâm dữ liệu thuộc nhóm tiêu thụ điện cho kinh doanh hay cho sản xuất, từ đó áp dụng biểu giá khác nhau, tác động trực tiếp đến chi phí vận hành, khả năng mở rộng và an toàn của hạ tầng số quốc gia. Tranh cãi quanh việc EVNHCMC kinh doanh sản xuất đối với các trung tâm dữ liệu của Viettel và CMC đang cho thấy một thực tế đáng lo: chúng ta phát triển hạ tầng số nhanh hơn tốc độ hoàn thiện quy định điện lực Việt Nam. Khi dữ liệu được coi là tài nguyên chiến lược, việc để cùng một loại hình mà có hai cách tính giá điện khác nhau không chỉ bất hợp lý mà còn đi ngược chủ trương hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư hạ tầng số và trung tâm dữ liệu.
Viettel, CMC và EVNHCMC: khi mỗi bên có một “luật chơi” khác nhau
Câu chuyện Viettel CMC tranh cãi bắt đầu khi hai trung tâm dữ liệu của Viettel tại Khu công nghệ cao Bình Dương và của CMC tại Khu công nghệ cao TP.HCM bị chuyển từ giá điện sản xuất sang giá điện kinh doanh. Đầu tháng 9, EVNHCMC chỉ đạo toàn hệ thống áp giá điện kinh doanh cho khách hàng có hoạt động trung tâm dữ liệu, đồng thời tính toán phần chênh lệch giữa giá kinh doanh và sản xuất đến ngày 25/8 đối với hai doanh nghiệp. Viettel và CMC phản đối, vì họ đã thanh toán đầy đủ theo giá sản xuất trước đó, và coi trung tâm dữ liệu là hạ tầng mang tính sản xuất dịch vụ số chứ không phải một cơ sở kinh doanh thông thường. EVNHCMC lại viện dẫn yêu cầu của Kiểm toán Nhà nước buộc phải áp giá kinh doanh và truy thu từ 2/12/2025, đặt mình vào thế kẹt giữa doanh nghiệp và cơ quan kiểm toán.
Kẽ hở quy định điện lực: cùng một loại hình, hai cách tính giá
Cốt lõi của tranh chấp không nằm ở hóa đơn mà ở quy định điện lực Việt Nam chưa theo kịp thực tế. Bộ Công Thương từng có văn bản hướng dẫn: nếu bên mua và bên bán không thỏa thuận được tỷ lệ điện dùng cho từng mục đích thì áp giá điện sản xuất cho hệ thống kỹ thuật của trung tâm dữ liệu. EVNHCMC muốn dựa trên đó để áp 100% giá sản xuất cho các trung tâm dữ liệu, coi đây là căn cứ pháp lý để bảo vệ cả doanh nghiệp lẫn hạ tầng số. Nhưng Kiểm toán Nhà nước lại kết luận văn bản này chỉ mang tính hướng dẫn, không phải văn bản quy phạm pháp luật, không thể thay thế Thông tư 60, và yêu cầu áp giá bán lẻ điện kinh doanh. Hệ quả là không có tiêu chí pháp lý rõ ràng để phân loại trung tâm dữ liệu theo loại hình kinh doanh hay sản xuất, mỗi bên bám vào một cách hiểu, còn doanh nghiệp chịu rủi ro chi phí và truy thu.
Chi phí điện tới 50% và nguy cơ “tắt điện” hạ tầng số quốc gia
Không thể coi tranh cãi giá điện trung tâm dữ liệu là chuyện riêng của vài doanh nghiệp công nghệ. Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, chi phí tiền điện hiện chiếm khoảng 40–50% tổng chi phí vận hành của một trung tâm dữ liệu. Chỉ cần chuyển từ giá sản xuất sang giá kinh doanh, chi phí có thể đội lên đáng kể, tạo áp lực lên mô hình khai thác và kế hoạch đầu tư mới. Đáng chú ý hơn, EVNHCMC từng báo cáo Bộ Công Thương về cả biện pháp ngừng cấp điện đối với Viettel và CMC, với thời điểm dự kiến từ 15/9. Nếu điều này xảy ra, hoạt động của các lĩnh vực kinh tế xã hội sẽ “lập tức bị đình trệ nghiêm trọng” vì dữ liệu tập trung cho gần như mọi dịch vụ số của quốc gia đang nằm trên các hạ tầng này. Nói cách khác, một tranh chấp pháp lý có thể kéo theo nguy cơ kỹ thuật: tắt điện là tắt cả nền kinh tế số.
Cần một quyết định dứt khoát: trung tâm dữ liệu là hạ tầng sản xuất của nền kinh tế số
Cả Viettel và CMC đã gửi kiến nghị lên Bộ Công Thương và Bộ Khoa học và Công nghệ đề nghị thống nhất cách tính giá điện, tránh tình trạng cùng loại hình hoạt động mà mỗi địa phương áp một kiểu. EVNHCMC cũng phải gửi văn bản xin hướng dẫn, đề nghị làm rõ giá trị pháp lý văn bản 2818 và sớm sửa Thông tư 60 để có cơ sở thống nhất trên toàn quốc. Đây là lúc Bộ Công Thương cần đưa ra một quyết định mang tính định hướng: coi trung tâm dữ liệu là hạ tầng sản xuất của nền kinh tế số, và xây dựng biểu giá phù hợp với vai trò đó. Nếu quy định tiếp tục mơ hồ, doanh nghiệp sẽ ngại đầu tư, cơ quan điện lực lo rủi ro pháp lý, còn người dùng đối mặt nguy cơ gián đoạn dịch vụ số. Một chính sách điện lực rõ ràng, ổn định là điều kiện tiên quyết để hạ tầng số Việt Nam phát triển bền vững.
