Giá điện trung tâm dữ liệu: Từ câu chuyện hóa đơn đến rủi ro hạ tầng số
Giá điện trung tâm dữ liệu là cách phân loại và áp dụng biểu giá điện cho các cơ sở xử lý, lưu trữ, quản lý dữ liệu tập trung, nơi tiêu thụ điện năng lớn và liên tục để duy trì hạ tầng số, dịch vụ viễn thông, điện toán đám mây và các nền tảng số cốt lõi phục vụ hoạt động kinh tế – xã hội và chuyển đổi số quốc gia. Vấn đề tưởng như kỹ thuật này đang phơi bày một khoảng trống pháp lý: cùng một loại hình data center Việt Nam nhưng có thể bị áp giá sản xuất hoặc giá kinh doanh, tùy cách hiểu của cơ quan quản lý. Khi EVN TPHCM định giá theo hướng kinh doanh, tranh chấp không còn là vài hóa đơn, mà là câu hỏi: ai đang gánh rủi ro cho hạ tầng số của cả nền kinh tế?
Ngày 15/9, CMC và Viettel gửi văn bản kiến nghị Bộ Công Thương và Bộ Khoa học và Công nghệ về việc Tổng công ty Điện lực TP.HCM áp dụng giá bán điện kinh doanh đối với các trung tâm dữ liệu của họ. Về phía EVNHCMC, doanh nghiệp điện lực này đã báo cáo và chuẩn bị phương án tạm ngừng cung cấp điện cho hai khách hàng Viettel và CMC do phần tiền chênh lệch chưa thanh toán, dự kiến bắt đầu từ ngày 15/9/2026. Nếu kịch bản cắt điện xảy ra, hoạt động của các lĩnh vực kinh tế – xã hội có thể bị gián đoạn nghiêm trọng vì data center không chỉ phục vụ nội bộ mà còn là hạ tầng cho viễn thông, công nghệ thông tin và nhiều dịch vụ số cần vận hành liên tục.
Nút thắt Thông tư 60 và công văn 2818: Khi luật và hướng dẫn vênh nhau
Gốc rễ vướng mắc pháp lý điện nằm ở chỗ hệ thống quy định không “nói cùng một tiếng nói” về trung tâm dữ liệu. Trước đây, khi chưa có quy định riêng, các trung tâm dữ liệu quy mô lớn mặc nhiên áp dụng giá điện nhóm sản xuất. Khi Thông tư 60/2025/TT-BCT ra đời, Bộ Công Thương bổ sung khái niệm “cơ sở cung cấp dịch vụ xử lý, lưu trữ và quản lý dữ liệu tập trung” tại khoản 19, Điều 11. Điểm tiến bộ là văn bản này không đồng nhất mọi trung tâm dữ liệu với khách hàng kinh doanh: nếu data center chỉ phục vụ hoạt động của chính doanh nghiệp (như doanh nghiệp viễn thông) và không bán dịch vụ ra bên ngoài, có thể áp dụng giá theo mục đích sử dụng của doanh nghiệp; nếu cung cấp dịch vụ cho bên thứ ba thì áp giá điện kinh doanh.
Vấn đề nảy sinh khi Bộ Công Thương ban hành Công văn 2818/BCT-DL ngày 22/4/2026 hướng dẫn: nếu bên mua và bán không thỏa thuận được tỷ lệ điện năng cho từng mục đích thì áp giá bán lẻ điện sản xuất cho hệ thống kỹ thuật của trung tâm dữ liệu. EVNHCMC vì thế kiến nghị áp 100% giá điện sản xuất cho các data center, trong đó có Viettel và CMC. Ngược lại, Kiểm toán Nhà nước cho rằng đây chỉ là văn bản cá biệt, mang tính hướng dẫn, không phải văn bản quy phạm pháp luật và không thể thay thế quy định tại khoản 19 Điều 11 Thông tư 60/2025/TT-BCT. Từ đó, kiểm toán yêu cầu áp giá bán lẻ điện kinh doanh và truy thu phần chênh lệch kể từ ngày Thông tư 60 có hiệu lực. EVNHCMC rơi vào thế khó: làm trái hướng dẫn kiểm toán hay đi ngược công văn của cơ quan quản lý chuyên ngành?
EVNHCMC, Viettel, CMC: tranh chấp giá điện hay xung đột về định nghĩa?
CMC và Viettel khẳng định đã thanh toán tiền điện theo giá sản xuất cho các trung tâm dữ liệu đặt tại Khu Công nghệ cao Bình Dương và Khu Công nghệ cao TP.HCM. Trong khi đó, đơn vị điện lực tại TP.HCM xác định phát sinh phần chênh lệch giữa giá sản xuất và giá kinh doanh, dẫn đến khoản tiền chưa thanh toán bị cho là quá hạn. Theo báo cáo, đến ngày 25/8/2026, EVNHCMC xác định phần chênh lệch tiền điện quá hạn của Viettel khoảng 7,917 tỷ đồng và của CMC khoảng 1,704 tỷ đồng. Về nguyên tắc, doanh nghiệp điện lực có quyền bảo vệ doanh thu và tuân thủ kết luận kiểm toán; nhưng cách xử lý bằng phương án dọa cắt điện đối với hạ tầng số trọng yếu lại đặt ra câu hỏi về trách nhiệm chính sách.
Theo EVNHCMC, có hai cách hiểu khác nhau giữa các cơ quan có thẩm quyền về việc áp giá điện cho trung tâm dữ liệu. Một bên là hướng dẫn áp giá sản xuất cho hệ thống kỹ thuật theo Công văn 2818/BCT-DL; bên kia là diễn giải của Kiểm toán Nhà nước theo hướng Thông tư 60 buộc phải áp giá điện kinh doanh. EVNHCMC đã gửi văn bản đề nghị Bộ Công Thương làm rõ giá trị pháp lý và phạm vi áp dụng của Công văn 2818 so với Thông tư 60 và kết luận kiểm toán. Nói cách khác, đây không còn là tranh chấp đơn thuần giữa EVN TPHCM định giá ra sao với khách hàng, mà là bài kiểm tra tính nhất quán của chính hệ thống pháp luật.
Nguy cơ mất ổn định cho data center Việt Nam và cạnh tranh thị trường
Những gì đang diễn ra cho thấy sự thiếu thống nhất trong cách áp dụng giá điện trung tâm dữ liệu có thể tạo ra bất bình đẳng cạnh tranh rõ rệt. Nếu một data center chủ yếu phục vụ hoạt động viễn thông nội bộ nhưng bị áp giá kinh doanh ở địa phương này, trong khi địa phương khác vẫn áp giá sản xuất, chi phí vận hành sẽ chênh lệch đáng kể, kéo theo rủi ro cho môi trường đầu tư. Đặc biệt với các trung tâm dữ liệu quy mô lớn, thời gian vận hành dài, giá điện là thành phần chi phí có tính ổn định và ảnh hưởng trực tiếp đến phương án kinh doanh. Về phía EVNHCMC, chính đơn vị này cũng nhìn nhận cần sớm có hướng dẫn thống nhất để các công ty điện lực không mỗi nơi áp một kiểu. Đây là tín hiệu cho thấy ngành điện cũng chịu áp lực từ sự mơ hồ pháp lý hiện nay.
Rủi ro không chỉ nằm ở chi phí mà còn ở an toàn hạ tầng. Nếu EVNHCMC thực hiện cắt điện hai trung tâm dữ liệu CMC và Viettel, hoạt động của các ngành kinh tế – xã hội sẽ bị gián đoạn nghiêm trọng. Trong bối cảnh dữ liệu và dịch vụ số ngày càng trở thành huyết mạch, việc đe dọa ngừng cấp điện cho data center khác nào đặt ngòi nổ vào trung tâm điều khiển nền kinh tế số. EVNHCMC cũng thừa nhận vấn đề có thể ảnh hưởng đến việc đảm bảo cung cấp điện ổn định cho hạ tầng số quan trọng, vốn được xác định là ưu tiên trong các nghị quyết về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Khi điện – yếu tố nền tảng – biến thành một biến số pháp lý khó đoán, chiến lược thu hút đầu tư trung tâm dữ liệu sẽ khó đạt được như mong muốn.
Cần một định nghĩa pháp lý rõ ràng: điện được sử dụng để làm gì?
Điều đáng nói là bài toán giá điện trung tâm dữ liệu không nhất thiết phải đi tới kết luận “data center luôn là sản xuất” hay “luôn là kinh doanh”. Chính cách giải thích hiện nay đã nhấn mạnh một nguyên tắc hợp lý: phải quay về câu hỏi căn bản – điện được sử dụng để làm gì. Nếu dùng chủ yếu để phục vụ hoạt động nội bộ của doanh nghiệp (ví dụ hệ thống lõi viễn thông), có lý khi xếp chung nhóm với mục đích sản xuất; nếu bán dịch vụ lưu trữ, xử lý, quản lý dữ liệu cho bên ngoài, nên áp giá điện kinh doanh. Vấn đề là cách đo đếm, phân tách tỷ lệ và cơ chế giám sát phải đủ rõ, thay vì phụ thuộc vào các công văn hướng dẫn đơn lẻ, dẫn đến nguy cơ mỗi đơn vị điện lực hiểu một kiểu.
Từ góc độ chính sách, Bộ Công Thương cần nhanh chóng sửa đổi, bổ sung Thông tư 60 theo hướng: định nghĩa rõ các loại hình data center Việt Nam; thiết lập phương pháp xác định tỷ lệ điện sử dụng cho từng mục đích; và quy định minh bạch trình tự xử lý khi có tranh chấp. EVNHCMC đã đề nghị Bộ Công Thương sớm có trả lời chính thức đối với kiến nghị ngày 11/9/2026 của Viettel và CMC, đồng thời đẩy nhanh việc soạn thảo, ban hành thông tư sửa đổi Thông tư 60. Lối thoát không nằm ở việc ưu ái một bên – doanh nghiệp điện lực hay nhà đầu tư data center – mà ở một khung pháp lý nhất quán, dự đoán được, để giá điện không trở thành rủi ro chính sách treo lơ lửng trên hạ tầng số quốc gia.
