Giá điện trung tâm dữ liệu: từ tranh cãi kỹ thuật thành rủi ro hạ tầng số
Tranh cãi giá điện trung tâm dữ liệu là xung đột về việc áp biểu giá kinh doanh hay sản xuất cho các cơ sở xử lý, lưu trữ và quản lý dữ liệu tập trung, phản ánh khoảng trống pháp lý khi một loại hình hạ tầng số chiến lược phát triển nhanh hơn tốc độ hoàn thiện quy định về giá điện và cách xác định mục đích sử dụng điện trong thực tế vận hành. EVN TP.HCM và các đơn vị trực thuộc đã đề nghị ngừng cung cấp điện cho các trung tâm dữ liệu của Viettel và CMC, với thời điểm dự kiến từ ngày 15/9, sau khi hai doanh nghiệp không thanh toán phần chênh lệch theo giá điện kinh doanh mà ngành điện phát hành. Đây không còn là chuyện vài hóa đơn, mà là rủi ro tê liệt hạ tầng số Việt Nam nếu biện pháp cắt điện được thực thi.
Nguồn gốc vướng mắc pháp lý điện: Thông tư 60 và hai cách hiểu trái ngược
Căn nguyên vướng mắc pháp lý điện nằm ở Thông tư 60/2025/TT-BCT, văn bản lần đầu bổ sung nhóm "cơ sở cung cấp dịch vụ xử lý, lưu trữ và quản lý dữ liệu tập trung" và gắn giá điện với mục đích sử dụng. Ngành điện TP.HCM viện dẫn khoản 19 Điều 11 để áp giá điện trung tâm dữ liệu theo nhóm kinh doanh và Kiểm toán Nhà nước yêu cầu truy thu phần chênh lệch, đồng thời khẳng định công văn 2818 chỉ mang tính hướng dẫn, không thể thay thế Thông tư. Ngược lại, doanh nghiệp và Cục Điện lực lại nhấn mạnh cách hiểu dựa trên mục đích: trung tâm dữ liệu phục vụ nội bộ có thể áp giá sản xuất, trung tâm dữ liệu cung cấp dịch vụ cho bên ngoài phải áp giá kinh doanh, còn trường hợp kết hợp thì phân tách theo tỷ lệ sử dụng. Hai cách hiểu này tạo ra vùng xám pháp lý mà EVNHCMC thừa nhận là tồn tại “hai quan điểm khác nhau” đối với biểu giá.
EVN cắt điện Viettel CMC: khi kiểm toán, doanh nghiệp và bộ ngành không cùng tiếng nói
Sau khi Thông tư 60 có hiệu lực, các doanh nghiệp vận hành trung tâm dữ liệu nhiều lần kiến nghị Bộ Công Thương làm rõ cách áp giá điện, dẫn tới việc bộ ban hành công văn 2818 hướng dẫn trường hợp không xác định được tỷ lệ sử dụng điện cho từng mục đích. Tuy nhiên, trong đợt làm việc đầu năm, Kiểm toán Nhà nước yêu cầu EVNHCMC áp đầy đủ giá điện kinh doanh cho các cơ sở dữ liệu tập trung và truy thu số tiền chênh lệch từ thời điểm Thông tư có hiệu lực. Theo báo cáo, đến ngày 25/8, phần chênh lệch tiền điện quá hạn bị EVNHCMC xác định là khoảng 7,917 tỷ đồng với Viettel và 1,704 tỷ đồng với CMC. Tính đến 16/9, tổng số tiền điện nợ đọng chênh lệch của các doanh nghiệp có trung tâm dữ liệu tại EVNHCMC đã lên tới 11,35 tỷ đồng. Khi doanh nghiệp kiên quyết thanh toán theo giá sản xuất và ngành điện dựa vào kết luận kiểm toán để đòi giá kinh doanh, kịch bản EVN cắt điện Viettel CMC chỉ còn là bước tiếp theo của một xung đột chưa được Bộ Công Thương giải khóa dứt khoát.
Giá điện, chi phí vận hành và sức hút đầu tư hạ tầng trung tâm dữ liệu
Điện là khoản chi phí lớn nhất trong vận hành trung tâm dữ liệu, nên việc giá điện trung tâm dữ liệu bị treo giữa hai nhóm kinh doanh – sản xuất ngay lập tức biến thành rủi ro tài chính đối với nhà đầu tư. Với các dự án công suất lớn, thời gian vận hành dài, doanh nghiệp cần một cấu trúc chi phí ổn định để xây dựng phương án kinh doanh; nếu một trung tâm dữ liệu bị áp giá kinh doanh ở TP.HCM nhưng được áp giá sản xuất ở địa phương khác, khả năng dự báo chi phí bị bẻ gãy và môi trường đầu tư trở nên khó đoán. Theo số liệu hiện có, tổng công suất trung tâm dữ liệu tại Việt Nam vào khoảng 104MW và được dự báo có thể tăng 5–6 lần vào năm 2030, đạt gần 600MW. Trong bối cảnh nhu cầu điện toán đám mây, AI và năng lực xử lý dữ liệu tăng mạnh, một khung giá điện không thống nhất chẳng khác nào tín hiệu cảnh báo cho các nhà đầu tư đang cân nhắc mở rộng hạ tầng số Việt Nam.
Ai phải giải bài toán: sửa Thông tư hay chấp nhận rủi ro hạ tầng số?
Điểm chung là cả doanh nghiệp trung tâm dữ liệu, EVNHCMC và cộng đồng công nghệ đều đang “cầu cứu” Bộ Công Thương để có một câu trả lời dứt khoát về cách áp giá điện trung tâm dữ liệu, thay vì tiếp tục sống chung với vướng mắc pháp lý điện và nguy cơ bị cắt điện bất cứ lúc nào. EVNHCMC đã gửi văn bản kiến nghị Bộ Công Thương sớm trả lời chính thức kiến nghị của Viettel, CMC và đẩy nhanh việc sửa đổi, bổ sung Thông tư 60 để tạo cơ sở áp giá rõ ràng, thống nhất. Nếu không, giá điện sẽ tiếp tục là “biến số pháp lý khó dự đoán” đối với ngành trung tâm dữ liệu – cấu phần ngày càng quan trọng của hạ tầng số Việt Nam. Lựa chọn ở đây khá rõ: hoặc cơ quan quản lý chấp nhận điều chỉnh khung pháp lý cho phù hợp chiến lược chuyển đổi số, hoặc chấp nhận để rủi ro pháp lý làm chậm tiến độ đầu tư, làm suy yếu khả năng bảo đảm vận hành hạ tầng số quốc gia theo các nghị quyết chiến lược đã đề ra.
