Giữ nghề như một sứ mệnh, không chỉ là công việc
Hình tượng những nữ ca sĩ 30 năm gắn bó với sân khấu, đặc biệt trong dòng đam mê âm nhạc truyền thống, cho thấy nghệ thuật không chỉ là nghề nghiệp mà là sứ mệnh gìn giữ ký ức, bản sắc và cảm xúc của cả một cộng đồng qua thời gian dài nhiều biến động xã hội.
Với NSƯT Vân Khánh, con đường đến với nghệ thuật không phải là lựa chọn mang tính tính toán mà là “nghề chọn mình”. Quan niệm đó khiến gần ba thập kỷ hoạt động của chị không giống một sự nghiệp chạy theo thành tích, mà giống hành trình phụng sự một thứ “cái nghiệp” nhiều hy sinh nhưng cũng đầy hạnh phúc. Từ những ngày đầu còn là sinh viên, cho đến khi trở thành giọng ca quen thuộc của dòng dân ca, trữ tình Huế, âm nhạc luôn là chỗ dựa tinh thần và cách chị tìm lại bình yên sau mọi biến động cuộc sống. Đây là điểm khởi đầu quan trọng: khi nghệ sĩ xem nghề là nghiệp, họ mới đủ bền bỉ để đi đường dài.
NSƯT Vân Khánh: Ba thập kỷ giữ lửa đam mê và bản sắc
Hành trình gần ba thập kỷ của NSƯT Vân Khánh là ví dụ điển hình cho việc một nữ ca sĩ 30 năm vẫn giữ được màu sắc riêng mà không bị cuốn trôi giữa thị trường giải trí. Bước ngoặt 1996–1997 với các giải thưởng sinh viên và lần đầu xuất hiện trên cầu truyền hình cả nước qua ca khúc Huế thương đã đưa chị đến gần khán giả, nhưng điều chị trân trọng hơn cả là tình cảm bền bỉ mà công chúng dành cho mình.
Điều khiến Vân Khánh khác biệt không chỉ là chất giọng Huế đặc trưng, mà là ý thức giữ bản sắc như một nguyên tắc nghề nghiệp: mỗi nghệ sĩ phải có một màu riêng, không trở thành bản sao của bất kỳ ai. Câu nói đáng trích dẫn là: “Làm mới không có nghĩa là thay đổi hoàn toàn hay chạy theo người khác… vẫn giữ được màu sắc của chính mình”. Dù thử sức với nhạc trẻ, mashup hay những ca khúc ngoài sở trường, chị luôn xuất phát từ nền tảng dân ca, trữ tình, cho thấy làm mới chỉ có giá trị khi không đánh mất gốc rễ.
Danh ca Kim Anh: Hạnh phúc cuối đời là được trở lại sân khấu
Nếu Vân Khánh kể câu chuyện của thế hệ trung niên vẫn đang ở độ chín nghề nghiệp, thì danh ca Kim Anh là lát cắt đầy xúc động về một nữ nghệ sĩ đã ngoài 70 tuổi nhưng vẫn coi sân khấu là lẽ sống. Đêm nhạc kỷ niệm sự nghiệp của bà diễn ra gần đây với sự góp mặt của nhiều nghệ sĩ tên tuổi, nhưng khoảnh khắc khiến người ta nhớ mãi là khi bà chống gậy bước lên sân khấu, ngồi ghế hát vì không thể đứng được sau cơn tai biến liệt nửa người.
Trong tình trạng sức khỏe hạn chế, việc tiếp tục biểu diễn không còn là tham vọng nghề mà là cách bà tri ân đời sống và khán giả. Lời chia sẻ “Đây là hạnh phúc vô giá cuối đời tôi” không phải câu nói lấy nước mắt, mà là tuyên ngôn giản dị về ý nghĩa sâu xa của nghề hát với một người từng đi qua ranh giới sinh – tử. Dù giọng hát không còn như trước, Kim Anh vẫn giữ được chất trầm ấm, khào tự nhiên đầy tự sự, biến các ca khúc nhạc xưa – đặc biệt là Mùa thu lá bay – thành tấm danh thiếp âm nhạc riêng không thể lẫn.
Giữa truyền thống và hiện đại: Bản sắc không phải chiếc khung đóng kín
Điểm chung giữa những nữ NSƯT miền Trung như Vân Khánh và các danh ca như Kim Anh là họ cùng xem bản sắc không phải chiếc khung cố định, mà là trụ cột để từ đó bước ra vùng mới. Vân Khánh nhấn mạnh, giữ màu sắc riêng không đồng nghĩa với việc tự khóa mình trong một kiểu hát, một loại bài. Chị thử sức với nhạc trẻ, mashup, nhưng luôn ý thức sự thay đổi phải xuất phát từ nền tảng của chính mình.
Quan điểm này được chị mang vào vai trò giám khảo khách mời chương trình Hãy nghe tôi hát phát sóng ngày 9.9 trên THVL1, nơi các ca sĩ trẻ được khuyến khích kể câu chuyện mới trên nền ca khúc quen thuộc. Theo chị, thử thách không chỉ là chinh phục ca khúc nổi tiếng, mà là tạo dấu ấn riêng mà vẫn giữ được tinh thần tác phẩm. Điểm cân bằng ở đây là: kỹ thuật và xu hướng thời đại chỉ là vỏ; nếu thiếu cảm xúc chân thành và gốc rễ bản sắc, mọi màn “làm mới” đều rỗng ruột.
Kết luận: Đam mê dài hạn là hành trình của lựa chọn mỗi ngày
Nhìn từ NSƯT Vân Khánh và danh ca Kim Anh, có thể thấy đam mê âm nhạc truyền thống không phải là ngọn lửa bùng cháy rồi tắt, mà là ngọn đèn được châm dầu bằng vô số lựa chọn nhỏ mỗi ngày: chọn tiếp tục đứng trên sân khấu dù đã gần ba thập kỷ làm nghề, chọn trở lại biểu diễn dù phải chống gậy, ngồi ghế vì bệnh tật.
Trong bối cảnh thị trường nhạc hiện đại đầy áp lực, việc các nữ nghệ sĩ vẫn kiên định bảo tồn bản sắc thay vì chạy theo mọi trào lưu là một tuyên ngôn nghề nghiệp mạnh mẽ. Họ cho thấy con đường bền vững không nằm ở việc lúc nào cũng mới, mà là dám trung thành với cái gốc, đồng thời mở cửa đủ rộng để thế hệ sau tiếp tục kể câu chuyện âm nhạc Việt theo cách riêng. Đó cũng là lời nhắc cho mọi nghệ sĩ trẻ: không ai bị buộc phải chọn giữa truyền thống và hiện đại; câu hỏi đúng là làm thế nào để cả hai cùng sống trong một giọng hát.
