Hệ thống dữ liệu khoa học quốc gia là gì – và vì sao đó là tin lớn
Hệ thống dữ liệu khoa học quốc gia là nền tảng thông tin tập trung, liên thông, cho phép lưu trữ, kết nối và khai thác mọi dữ liệu cốt lõi về hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, từ tổ chức, nhà khoa học, nhiệm vụ nghiên cứu cho tới công bố, sở hữu trí tuệ và doanh nghiệp, hướng tới phục vụ đồng thời quản lý nhà nước, nghiên cứu, kinh doanh và hoạch định chính sách trên phạm vi toàn quốc. Hệ thống thông tin quốc gia về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo tại địa chỉ sti.gov.vn đã được Bộ Khoa học và Công nghệ chính thức đưa vào vận hành sáng 11/9, sau nghi thức ra mắt do Thứ trưởng Lê Xuân Định và các đại biểu thực hiện. Nói cách khác, Việt Nam đã có một "kho dữ liệu khoa học" thống nhất – thứ từ lâu là nền tảng của các hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mạnh trên thế giới.
Từ rời rạc đến liên thông: 137 chỉ tiêu và một đầu mối dữ liệu chung
Điểm đáng nói nhất của hệ thống mới không phải là giao diện hay công nghệ, mà là cách nó gom những mảnh dữ liệu rời rạc thành một bức tranh chung có thể tra cứu và phân tích. Nền tảng kết nối thông tin về tổ chức khoa học và công nghệ, nhà khoa học, nhiệm vụ nghiên cứu, công bố khoa học, đồng thời tích hợp dữ liệu về sở hữu trí tuệ, tiêu chuẩn – đo lường – chất lượng, doanh nghiệp khoa học và công nghệ, startup đổi mới sáng tạo, công nghệ cao và chuyển giao công nghệ. Ở tầng thống kê, hệ thống cung cấp 137 chỉ tiêu thống kê ngành khoa học và công nghệ cùng 17 chỉ tiêu thống kê quốc gia trong lĩnh vực này. Với các chỉ số trích dẫn, chất lượng bài báo, tạp chí khoa học được thu thập và tính toán tự động, cơ quan quản lý lần đầu có một nền tảng dữ liệu để đánh giá hiệu quả nghiên cứu trên quy mô quốc gia.
Dân chủ hóa tri thức: kết nối nhà khoa học, doanh nghiệp và chính sách công
Nếu trước đây, dữ liệu khoa học giống những “đảo thông tin” nằm trong từng bộ, viện, trường, thì hệ thống mới biến chúng thành một kho dữ liệu khoa học chung, có thể dùng lại nhiều lần cho nhiều mục đích. Theo cơ quan vận hành, dữ liệu được cập nhật một lần nhưng dùng cho quản lý, nghiên cứu, kết nối và khai thác giá trị khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Cơ quan quản lý có cơ sở dữ liệu tin cậy để hoạch định, tổ chức thực hiện và đánh giá chính sách dựa trên bằng chứng thay vì cảm tính. Nhà khoa học có thêm kênh tìm đề tài, đối tác, nguồn lực, thấy mình trong một mạng lưới chứ không làm việc đơn lẻ. Doanh nghiệp lần đầu có công cụ kết nối nhà khoa học doanh nghiệp một cách hệ thống: họ có thể tìm công nghệ, chuyên gia và kết quả nghiên cứu phù hợp nhu cầu sản xuất, kinh doanh.
Từ nền tảng đổi mới sáng tạo đến công cụ cải cách quản trị
Hệ thống sti.gov.vn không chỉ là một website tra cứu, mà là một nền tảng đổi mới sáng tạo đúng nghĩa. Nó buộc chúng ta thay đổi cách nghĩ về dữ liệu: từ phụ lục của đề tài thành sản phẩm chính của mọi nhiệm vụ khoa học và công nghệ. Thứ trưởng Lê Xuân Định nhấn mạnh, giá trị của hệ thống không nằm ở phần mềm hiện đại đến đâu mà ở chất lượng dữ liệu, khả năng kết nối, mức độ khai thác và hiệu quả thực tế. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, làm sạch, xác thực và liên thông với Trung tâm dữ liệu quốc gia, Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, việc cải cách thủ tục, giảm yêu cầu kê khai lặp lại cho nhà khoa học và doanh nghiệp trở nên khả thi. Nói thẳng, nếu không coi dữ liệu là hạ tầng mới của quản trị khoa học, nền tảng này sẽ bị giảm xuống thành một “kho lưu trữ đẹp mắt” – và đó là điều chúng ta cần tránh.
Bước khởi đầu và điều kiện để hệ sinh thái đổi mới thực sự tăng tốc
Ngay tại lễ ra mắt, lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ thừa nhận đây “mới chỉ là bước khởi đầu” cho một hệ thống dữ liệu dùng chung quy mô quốc gia. Bước tiếp theo, theo định hướng đã nêu, là tiếp tục bổ sung, chuẩn hóa, kết nối dữ liệu để hệ thống không chỉ tập hợp thông tin mà trở thành hạ tầng dùng chung cho quản lý, nghiên cứu, kết nối và khai thác giá trị khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Điều đó đặt ra vài yêu cầu rõ ràng: mọi nhiệm vụ nghiên cứu phải coi dữ liệu là sản phẩm bắt buộc; các tổ chức phải chịu trách nhiệm cập nhật định kỳ; cơ chế mở dữ liệu cần đủ rộng để cộng đồng khoa học và doanh nghiệp tiếp cận mà vẫn bảo vệ được quyền sở hữu trí tuệ. Nếu làm được, hệ thống dữ liệu khoa học quốc gia sẽ không chỉ rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng, mà còn buộc cả hệ sinh thái đổi mới sáng tạo vận hành minh bạch, hiệu quả hơn.
