Cơ sở dữ liệu chuyên gia quốc gia là gì và vì sao phải làm ngay?
Cơ sở dữ liệu chuyên gia quốc gia là một hạ tầng số tập trung, lưu trữ có hệ thống thông tin về các chuyên gia, trí thức khoa học và công nghệ trong và ngoài nước, nhằm huy động trí thức khoa học, kết nối nhà khoa học với nhu cầu phát triển đất nước một cách nhanh, chính xác và có mục tiêu. Đây không phải một danh bạ danh nghĩa, mà là bản đồ năng lực trí tuệ của quốc gia để giải các bài toán lớn xuyên ngành và xuyên biên giới. Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, không thể dựa vào tài nguyên hay lao động giá rẻ nữa, nếu không xây dựng bản đồ này, chúng ta sẽ tiếp tục lãng phí nguồn lực trí tuệ, để các sáng kiến nằm rời rạc thay vì trở thành động lực phát triển.
Liên hiệp hội và vai trò “cầu nối” được số hóa
Không phải ngẫu nhiên mà yêu cầu khẩn trương xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên gia quốc gia lại được đặt ra ngay tại Đại hội Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam khóa IX. Đây là tổ chức vốn đã được xác định là nơi tập hợp trí thức, là cầu nối để tiếng nói khoa học đi vào cơ quan hoạch định chính sách và các cấp lãnh đạo. Khi Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam nhấn mạnh Liên hiệp Hội phải làm tốt hơn vai trò cầu nối chính trị, kiến tạo môi trường tự do sáng tạo và trở thành địa chỉ tin cậy để trí thức gửi gắm tâm tư, nguyện vọng, thông điệp rất rõ: nếu không số hóa, không có cơ sở dữ liệu, thì vai trò cầu nối đó khó có thể mở rộng và bền vững trong thời đại chuyển đổi số quốc gia.
Từ tiếng nói rời rạc đến nguồn lực chiến lược cho phát triển
Điểm nghẽn lâu nay không phải Việt Nam thiếu nhà khoa học, mà là tiếng nói của họ “không đến được” nơi ra quyết sách hoặc đến với dạng rời rạc, khó tạo sức nặng. Theo phân tích của một Phó Chủ tịch Hội đồng Giáo sư Nhà nước, Liên hiệp Hội đã tạo ra nền tảng để tập hợp ý kiến khoa học, biến ý kiến cá nhân thành tri thức chung của cộng đồng trí thức và nhà khoa học, qua đó tạo tiếng nói chung có sức thuyết phục cao đối với các cơ quan chính sách. Nhưng muốn biến tri thức thành nguồn lực phát triển, chúng ta phải đi thêm một bước: coi trí thức không chỉ là “người góp ý” mà là “nguồn lực phát triển đất nước” được quy hoạch, huy động, giao nhiệm vụ cụ thể trong những chương trình lớn về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế mới.
Cơ sở dữ liệu: hạ tầng để nhận diện và huy động chuyên gia theo bài toán quốc gia
Khi Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đề nghị Liên hiệp Hội khẩn trương nghiên cứu, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về chuyên gia, trí thức khoa học và công nghệ, bà đã chỉ ra rõ chức năng của hạ tầng này: công cụ đắc lực để quy tụ chất xám của trí thức trẻ, trí thức trong viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp tư nhân lớn và hàng vạn trí thức Việt Nam ở nước ngoài. Nói cách khác, cơ sở dữ liệu không chỉ thống kê ai đang ở đâu, mà phải cho phép nhận diện nhanh chuyên gia phù hợp với từng bài toán cụ thể – từ kinh tế số, kinh tế tuần hoàn đến những lĩnh vực mới như kinh tế đêm hay kinh tế bạc. Chỉ khi đó, việc huy động trí thức khoa học mới có tính hệ thống, tránh chuyện “mạnh ai nấy làm” và tăng khả năng giải quyết những vấn đề lớn ở tầm quốc gia.
Trách nhiệm mới của trí thức và nhiệm kỳ mới của Liên hiệp Hội
Đại hội khóa IX đã bầu 143 ủy viên Ban Chấp hành, 24 thành viên Đoàn Chủ tịch, 9 Ủy viên Ủy ban Kiểm tra và tín nhiệm GS.VS Châu Văn Minh, 65 tuổi, làm Chủ tịch Liên hiệp Hội nhiệm kỳ 2026–2031. Cơ cấu nhân sự này không chỉ là thay đổi tổ chức, mà là “cam kết chính trị” cho một giai đoạn mới, nơi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được coi là động lực quyết định của phát triển. Trách nhiệm đặt ra rất rõ: Liên hiệp Hội phải biết cách khai thác và tôn vinh tri thức khoa học, biến chúng thành nguồn lực đóng góp cho đất nước trong giai đoạn phát triển mới. Nhưng trách nhiệm không chỉ nằm ở tổ chức; mỗi nhà khoa học phải chuyển từ tâm thế người góp ý thụ động sang người chủ động nhận nhiệm vụ, tham gia phản biện dựa trên luận chứng khoa học độc lập, khách quan và dự báo, cùng vận hành “hạ tầng trí tuệ” mới này.
