Cột mốc tỷ USD cho thấy quy mô thương mại đổi khác
Kim ngạch thương mại là tổng giá trị hàng hóa xuất khẩu và nhập khẩu trong một khoảng thời gian, qua đó phản ánh quy mô giao dịch của nền kinh tế với các thị trường bên ngoài. Trong 10 tháng, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam đạt 1.010,55 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ; lần đầu tiên thương mại hàng hóa vượt mốc 1.000 tỷ USD. Đây là dấu mốc đáng chú ý, nhưng con số tổng không đồng nghĩa sức bật giữa hai chiều giao thương cân bằng. Xuất khẩu đạt 499,24 tỷ USD, tăng 27,5%, trong khi nhập khẩu lên 511,31 tỷ USD, tăng 37,4%. Kết quả là 10 tháng ghi nhận nhập siêu 12,07 tỷ USD. Tăng trưởng nhanh vì thế vừa cho thấy hoạt động sản xuất và giao thương mở rộng, vừa nhắc rằng chất lượng tăng trưởng còn phụ thuộc vào năng lực biến đầu vào nhập khẩu thành hàng hóa có giá trị xuất khẩu.
Động lực xuất khẩu tập trung rõ ở hàng công nghiệp chế biến, chiếm 90,7% tổng giá trị xuất khẩu. Điện tử, máy tính và linh kiện đạt 149,408 tỷ USD, tăng 71%; máy móc, thiết bị và phụ tùng đạt 63,268 tỷ USD, tăng 30,4%. Đáng lưu ý, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài đóng góp 81,2% kim ngạch xuất khẩu, trong khi khu vực kinh tế trong nước chiếm 18,8%. Vì vậy, kỷ lục hiện nay phản ánh sức mạnh của các chuỗi sản xuất gắn với thị trường quốc tế, nhưng cũng phơi bày mức độ phụ thuộc vào doanh nghiệp FDI. Muốn mốc 1.000 tỷ USD trở thành nền tảng bền vững, tăng trưởng cần lan rộng hơn tới năng lực cung ứng và xuất khẩu của doanh nghiệp trong nước.
Thanh Hóa: cảng biển và logistics quyết định bước kế tiếp
Ở cấp địa phương, Thanh Hóa cho thấy thương mại tăng trưởng không chỉ đến từ sức mua hay đơn hàng, mà còn phụ thuộc vào khả năng đưa hàng hóa qua hạ tầng giao thông hiệu quả. Trong 10 tháng, số tờ khai hải quan và giá trị hàng hóa giao dịch tại tỉnh đều tăng bình quân 20–30% so với cùng kỳ. Đà tăng này làm nổi bật tiềm năng của xuất khẩu Thanh Hóa, song cảng nước sâu Nghi Sơn và nền công nghiệp đang phát triển chỉ tạo lợi thế nếu tỉnh giữ được luồng hàng ổn định. Chính quyền tỉnh đặt mục tiêu duy trì các tuyến vận tải biển, khuyến khích doanh nghiệp ưu tiên sử dụng cảng và chuẩn bị nguồn hàng cho bến container chuyên dụng đến quý I/2027. Đây là những bước thiết thực: nếu thiếu hàng đều đặn và kết nối vận tải tốt, lợi thế cảng khó chuyển thành năng lực cạnh tranh thực tế.
Tầm nhìn dài hạn của Thanh Hóa là xây dựng nền tảng logistics đồng bộ, gồm cảng cạn, điểm kiểm tra hàng hóa tập trung, kết nối vận tải, mạng lưới doanh nghiệp logistics và lao động chuyên môn. Hướng đi này quan trọng hơn việc chỉ mở rộng sản lượng giao dịch: thời gian vận chuyển ngắn hơn và liên kết tốt hơn giữa cảng, khu công nghiệp, khu kinh tế với vùng sản xuất mới giúp địa phương giữ được dòng hàng. Nếu triển khai đúng tiến độ, tăng trưởng thương mại có cơ hội tạo nền cho vai trò trung chuyển của khu vực Bắc Trung Bộ. Nhưng kế hoạch cũng đặt ra yêu cầu phối hợp đồng bộ giữa hạ tầng, dịch vụ cảng và doanh nghiệp; một mắt xích yếu có thể làm giảm hiệu quả của toàn bộ lợi thế.
Hà Nội nhập khẩu tăng nhanh: tín hiệu sản xuất, cũng là phép thử
Hà Nội có một nhịp tăng khác với Thanh Hóa: xuất khẩu hàng hóa đạt 18,619 tỷ USD, tăng 8,6% trong 10 tháng, còn nhập khẩu lên 53,658 tỷ USD, tăng 39,1%. Chênh lệch này cho thấy nhu cầu máy móc, thiết bị, nguyên nhiên liệu và hàng hóa phục vụ sản xuất, kinh doanh đang tăng mạnh. Nhập khẩu Hà Nội vì thế không nên được nhìn riêng như một điểm yếu: hàng đầu vào có thể hỗ trợ hoạt động sản xuất, nhưng chỉ trở thành động lực tích cực khi đi cùng năng suất và đầu ra cạnh tranh. Trong khi đó, xuất khẩu tăng vừa phải, với nhóm máy tính, hàng điện tử và linh kiện tăng 19,2%, còn nông sản tăng 22,8%. Bức tranh này cho thấy có những mảng xuất khẩu khởi sắc, nhưng tốc độ chung chưa theo kịp đà nhập khẩu.
Cấu trúc tăng trưởng cũng đáng lưu ý: khu vực FDI của Hà Nội tăng xuất khẩu 16,2%, cao hơn mức 2,8% của khu vực kinh tế trong nước; ngược lại, nhập khẩu tăng mạnh ở doanh nghiệp trong nước. Điều đó đặt ra một bài toán cụ thể: làm sao để đầu vào nhập khẩu hỗ trợ năng lực sản xuất và tạo thêm hàng xuất khẩu, thay vì khiến độ lệch giữa hai chiều ngày càng lớn. Thời gian tới, Hà Nội cần tận dụng các hiệp định thương mại tự do, đa dạng hóa thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao sức cạnh tranh, đồng thời giảm dần phụ thuộc vào nguồn cung nhập khẩu. Đây là hướng đi hợp lý, bởi chỉ tăng kim ngạch mà không cải thiện năng lực xuất khẩu trong nước thì thành tích thương mại vẫn thiếu cân bằng.
Kỷ lục chỉ có ý nghĩa khi tăng trưởng cân bằng hơn
Cột mốc 1.000 tỷ USD là bằng chứng rõ ràng về quy mô ngày càng lớn của thương mại hàng hóa Việt Nam. Đà tăng được nâng đỡ bởi xuất khẩu công nghiệp chế biến, nhu cầu đầu vào sản xuất và những chuyển động cụ thể ở địa phương: Thanh Hóa mở rộng hoạt động gắn với cảng biển, còn Hà Nội nhập khẩu mạnh để phục vụ sản xuất, kinh doanh. Nhưng nhập khẩu toàn quốc tăng nhanh hơn xuất khẩu, và Hà Nội thể hiện độ chênh đặc biệt rõ. Vì vậy, không nên chỉ xem tổng kim ngạch kỷ lục là đích đến. Thước đo quan trọng hơn trong giai đoạn tiếp theo là liệu doanh nghiệp trong nước có nâng được năng lực cung ứng, mở rộng thị trường xuất khẩu và tạo giá trị từ nguồn đầu vào hay không. Khi tăng trưởng gắn với logistics tốt hơn và xuất khẩu rộng hơn, kỷ lục mới thực sự trở thành nền tảng bền vững.
