Cột mốc nghìn tỷ là dấu hiệu của đà tăng tốc
Kim ngạch xuất nhập khẩu là tổng giá trị hàng hóa Việt Nam bán ra nước ngoài và mua từ nước ngoài trong một khoảng thời gian, qua đó phản ánh quy mô giao thương chứ không chỉ riêng sức bán hàng ra thị trường quốc tế. Trong 10 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch thương mại đạt 1.010,6 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ, đưa thương mại vượt nghìn tỷ lần đầu tiên. Con số này gây ấn tượng, nhưng cần đọc đúng ý nghĩa: đây là tổng xuất khẩu cộng nhập khẩu, không phải giá trị xuất khẩu hay thặng dư thương mại. Riêng xuất khẩu đạt khoảng 499 tỷ USD, tăng 27,4%, tạo dư địa để vượt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 15–16% trong năm. Cột mốc lớn vì thế vừa ghi nhận sức bật của dòng hàng hóa, vừa đặt ra câu hỏi quan trọng hơn: tăng trưởng ấy có thể duy trì và tạo ra giá trị trong nước đến đâu?
Cơ hội chuỗi cung ứng đi cùng sức ép bất định
Đà tăng của xuất nhập khẩu Việt Nam không xuất hiện trong môi trường thuận lợi hoàn toàn. Dịch chuyển sản xuất toàn cầu và tái cấu trúc chuỗi cung ứng mở ra cơ hội để Việt Nam củng cố vai trò trong mạng lưới chế tạo quốc tế; cùng lúc, bất ổn kinh tế, xung đột địa chính trị và thay đổi chính sách thương mại khiến khả năng chống chịu trở thành điều kiện sống còn. Cơ cấu xuất khẩu hiện vẫn dựa nhiều vào công nghiệp chế biến, chiếm 87,4% tổng kim ngạch, trong khi tăng trưởng được ghi nhận ở cả doanh nghiệp trong nước lẫn khu vực có vốn đầu tư nước ngoài. Đây là nền tảng đáng kể, nhưng quy mô lớn tự thân chưa bảo đảm năng lực nội địa sâu hơn. Nếu doanh nghiệp chỉ tham gia ở khâu sản xuất theo đơn đặt hàng, con số tăng nhanh sẽ chưa tự động chuyển thành thương hiệu, công nghệ và giá trị gia tăng cao.
Mục tiêu dài hạn không thể đo bằng một con số
Kịch bản tăng trưởng cao 28–29% từng được nêu trong dự báo về quy mô thương mại năm 2026 cần được đặt cạnh kết quả thực tế, thay vì xem như lời bảo đảm rằng đà tăng sẽ kéo dài. Dự thảo chiến lược xuất nhập khẩu đến năm 2030, tầm nhìn 2045, hướng tới đưa Việt Nam vào nhóm 10 nước xuất khẩu lớn nhất thế giới; riêng giai đoạn 2026–2030, tốc độ tăng xuất khẩu bình quân dự kiến là 15–16% mỗi năm, còn nhập khẩu là 12–13%. Hai thước đo không thể đánh đồng: tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cho biết quy mô giao thương, còn thứ hạng xuất khẩu phản ánh vị thế của hàng hóa bán ra so với các quốc gia khác. Vì vậy, vượt ngưỡng nghìn tỷ là dấu mốc đáng kể, nhưng không phải bằng chứng rằng mục tiêu thứ hạng đã đạt được.
Chất lượng tăng trưởng là chặng đường kế tiếp
Trong quý IV/2026, định hướng của Bộ Công Thương là tiếp tục thúc đẩy xuất khẩu, đa dạng hóa thị trường và nâng cao năng lực tuân thủ của doanh nghiệp; trọng tâm còn có cảnh báo sớm về phòng vệ thương mại, rào cản thuế quan, tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc và quy tắc xuất xứ. Đây là những việc thiết thực hơn một mục tiêu quy mô đơn thuần: thị trường càng rộng thì doanh nghiệp càng phải đáp ứng nhiều chuẩn mực và giảm lệ thuộc vào một vài đối tác. Mạng lưới hiệp định thương mại tự do có thể hỗ trợ mở cửa thị trường, nhưng khả năng tận dụng ưu đãi vẫn phụ thuộc vào năng lực sản xuất và tuân thủ của từng doanh nghiệp. Cột mốc 1.010,6 tỷ USD là thành quả mạnh mẽ; phép thử tiếp theo là biến đà tăng thành xuất khẩu có giá trị cao, bền vững và đủ sức nâng vị thế quốc gia.
