Cột mốc đến từ độ mở và nhịp tăng trưởng cao
Kim ngạch xuất nhập khẩu là tổng giá trị hàng hóa được đưa qua biên giới để xuất khẩu và nhập khẩu trong một giai đoạn nhất định, qua đó phản ánh quy mô kết nối thương mại của một nền kinh tế. Trong 10 tháng, thương mại Việt Nam đạt khoảng 1.010,6 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ; riêng tháng 10 đạt khoảng 122,2 tỷ USD, tăng 47,6%. Đây là bước tiến đáng kể của một nền kinh tế từng có quy mô thương mại khiêm tốn, nay trở thành mắt xích ngày càng quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Đà tăng không chỉ là kết quả của một tháng bứt tốc: xuất khẩu tăng ở cả khu vực kinh tế trong nước lẫn khu vực có vốn đầu tư nước ngoài, trong khi nhiều thị trường lớn như Trung Quốc, Hoa Kỳ, EU, Hàn Quốc và ASEAN ghi nhận mức tăng tích cực. Quy mô ấy cho thấy khả năng kết nối rộng hơn, nhưng tự nó chưa nói lên bao nhiêu giá trị được tạo ra và giữ lại trong nước.
Điện tử dẫn đầu, cơ cấu xuất khẩu vẫn tập trung
Xuất khẩu 10 tháng đạt khoảng 499 tỷ USD, tăng 27,4% so với cùng kỳ. Công nghiệp chế biến chiếm 87,4% tổng kim ngạch, phản ánh cơ cấu xuất khẩu chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa. Điện tử, máy tính và linh kiện đứng đầu với hơn 149,4 tỷ USD; cùng sáu nhóm hàng khác đạt trên 15 tỷ USD, bảy nhóm lớn nhất chiếm 71,4% tổng xuất khẩu. Con số này là bằng chứng về năng lực sản xuất quy mô lớn, nhưng cũng cho thấy thành tích phụ thuộc đáng kể vào một số ngành hàng. Nông sản, thủy sản, dệt may, da giày và đồ gỗ vẫn tạo nền tảng bổ trợ, duy trì thị trường và lợi thế cạnh tranh. Vì vậy, tăng xuất khẩu điện tử là động lực quan trọng, song không nên đánh đồng giá trị hàng qua biên giới với giá trị gia tăng thuộc về doanh nghiệp trong nước.
Nhập khẩu tăng nhanh là tín hiệu cần đọc kỹ
Điểm cần nhìn phía sau kỷ lục là nhập khẩu tăng 37,6%, nhanh hơn mức tăng 27,4% của xuất khẩu. Sau khi xuất siêu 19,56 tỷ USD trong 10 tháng năm trước, cán cân chuyển sang nhập siêu khoảng 12,7 tỷ USD trong kỳ này. Không nên xem mọi mức tăng nhập khẩu là bất lợi: máy móc, linh kiện và nguyên liệu nhập vào có thể phục vụ mở rộng sản xuất và đơn hàng xuất khẩu. Nhưng mô hình “mua trước, bán sau” trở thành điểm yếu nếu năng lực cung ứng trong nước không theo kịp. Khi đó, xuất khẩu càng lớn càng kéo theo nhu cầu đầu vào ngoại nhập, còn phần giá trị giữ lại nội địa tăng chậm. Hai tháng gần đây đã xuất siêu, riêng tháng 10 ước đạt 6,8 tỷ USD, song diễn biến ngắn hạn chưa xóa được nhập siêu lũy kế. Cần đo thành công bằng cả năng lực sản xuất nội địa, không chỉ tổng kim ngạch.
Mục tiêu tiếp theo: tăng sâu hơn, mở rộng thị trường
Dự thảo Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đặt mục tiêu giai đoạn 2026–2030 tăng xuất khẩu bình quân 15–16% mỗi năm, nhập khẩu 12–13%; đến năm 2045, Việt Nam hướng tới nhóm 10 nước có kim ngạch xuất khẩu và nhập khẩu lớn nhất thế giới. Định hướng có tham vọng, nhưng thước đo không nên dừng ở thứ hạng. Cần giảm phụ thuộc vào đầu vào ngoại nhập, nâng năng lực công nghiệp hỗ trợ và giúp doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Đa dạng hóa thị trường cũng là yêu cầu thiết thực: giảm tập trung vào một số điểm đến sẽ giúp thương mại chống chịu tốt hơn trước biến động. Trong quý IV/2026, Bộ Công Thương ưu tiên đẩy mạnh xuất khẩu, đa dạng hóa thị trường và nâng năng lực tuân thủ của doanh nghiệp. Kỷ lục 1.000 tỷ USD đáng ghi nhận; bước tiến kế tiếp phải là tăng giá trị thực sự được tạo ra trong nước.
