Từ phim 30 tỷ view đến cuộc “đại phẫu” bằng AI
Việc nền tảng trực tuyến dùng AI thay thế gương mặt một diễn viên bị cấm hoạt động trong một phim kinh điển Trung Quốc đặt ra xung đột giữa công nghệ phục dựng phim, đạo đức nghệ thuật và quyền lợi lao động sáng tạo, khi tác phẩm vừa được hồi sinh thương mại nhưng cũng bị cáo buộc làm biến dạng ký ức cảm xúc của khán giả. Yêu em từ cái nhìn đầu tiên – bộ phim chuyển thể từ tiểu thuyết Cố Mạn, từng gây sốt khắp châu Á với gần 30 tỷ lượt xem và trung bình 945 triệu lượt xem mỗi tập, cao nhất lịch sử phim Hoa ngữ – đã trở thành ca thử nghiệm táo bạo cho xu hướng AI thay thế diễn viên. Sau bê bối trốn thuế, nhờ người mang thai hộ và lệnh cấm hoạt động nghệ thuật dành cho Trịnh Sảng, tác phẩm bị gỡ khỏi nền tảng. Để xin cấp phép phát hành lại trên Youku, ê-kíp quyết định xóa mặt nữ chính cũ, giữ nguyên thân hình, chuyển động, đài từ, nâng chất lượng hình ảnh lên 4K rồi lắp gương mặt mới bằng công nghệ trí tuệ nhân tạo.
Giải pháp kỹ thuật: bước ngoặt của công nghệ phục dựng phim hay bản ghép vụng về?
Về mặt kỹ thuật, đây là một ca công nghệ phục dựng phim cực đoan: ê-kíp dùng AI thay toàn bộ gương mặt nhân vật Bối Vy Vy do Trịnh Sảng thủ vai bằng gương mặt Vương Chu Duyệt, nhưng giữ nguyên vóc dáng, chuyển động hình thể và lời thoại gốc. Hình ảnh được nâng cấp lên chuẩn 4K với số điểm ảnh gấp khoảng bốn lần chuẩn Full HD, hướng tới trải nghiệm thị giác hiện đại hơn cho một phim kinh điển Trung Quốc đã từng thống trị bảng view. Tuy nhiên, chính lựa chọn “chỉ đổi đầu” khiến sản phẩm bị khán giả chê thẳng thừng: tỷ lệ giữa đầu và thân không hợp lý, hướng ánh sáng lệch, biểu cảm cơ mặt gượng gạo, thiếu tự nhiên. Nhiều người xem mô tả tạo hình mới là “kỳ quái”, “horrifying”, thiếu đồng bộ với chuyển động cơ thể. Nếu coi AI thay thế diễn viên là tương lai, bản ghép này cho thấy khoảng cách đáng kể giữa tham vọng công nghệ và khả năng đáp ứng chuẩn thẩm mỹ lẫn cảm xúc của người xem.
Khán giả nổi giận: AI xóa ký ức hay cứu tác phẩm?
Phản ứng khán giả là tâm điểm cho thấy rủi ro cảm xúc khi AI can thiệp vào những phim đã trở thành ký ức chung. Người yêu bản gốc Trịnh Sảng phim Hoa ngữ này không chỉ chê nhan sắc Vương Chu Duyệt “không xứng với hai chữ hoa khôi” mà còn cảm thấy như nam chính Dương Dương “ngoại tình” với người khác, vì sự ăn ý trên màn ảnh bị phá vỡ. Họ cho rằng gương mặt mới đơ cứng, không đồng điệu với cơ thể và nhịp diễn xuất quen thuộc của nhân vật, khiến mối liên kết tình cảm được xây dựng từ lần xem đầu tan vỡ. Ở chiều ngược lại, một bộ phận người xem ủng hộ vì tin rằng nếu không có AI thay thế diễn viên, phim sẽ bị vĩnh viễn xếp xó, không thể trở lại màn ảnh do lệnh cấm cùng quy định kiểm duyệt. Từ góc nhìn này, AI trở thành “giải pháp cứu hộ” cho phim kinh điển Trung Quốc, dẫu cái giá phải trả là chấp nhận một phiên bản mới gây tranh cãi, khác xa ký ức thẩm mỹ ban đầu.
Quyền lợi diễn viên bị cấm và khoảng trống pháp lý
Điểm mấu chốt không chỉ nằm ở câu hỏi công nghệ, mà còn ở quyền lợi của các gương mặt bị AI thay thế hoặc bị “tái tạo” ngoài đời thực. Trong trường hợp này, Vương Chu Duyệt khẳng định cô đã cấp quyền chỉnh sửa gương mặt cho đơn vị nắm bản quyền, xin lỗi vì “làm hỏng hình ảnh nhân vật yêu thích” trong mắt khán giả và cho biết mình đã chuyển sang làm hậu trường. Tức là diễn viên mới có sự đồng thuận rõ ràng, nhưng người bị xóa – Trịnh Sảng – lại là trung tâm câu chuyện mà công chúng không biết cô có được thông báo hay hưởng thêm quyền lợi nào khi hình ảnh, thân thể, giọng nói cũ vẫn tiếp tục được khai thác. Việc AI thay thế diễn viên trong bối cảnh lệnh cấm nghệ sĩ tạo ra vùng xám pháp lý: hợp đồng ban đầu có cho phép “thay mặt, giữ thân” hay không? Diễn viên bị cấm còn quyền kiểm soát hình ảnh khi tác phẩm được tái dùng theo cách “lai” giữa bản quay gốc và công nghệ mới? Khi chưa có khung pháp lý rõ ràng, mỗi ca phục dựng như Yêu em từ cái nhìn đầu tiên đang thí nghiệm trực tiếp trên quyền nhân thân của nghệ sĩ, với sự đánh đổi diễn ra công khai trước mắt khán giả.
Tương lai của AI thay thế diễn viên: chấp nhận chỉnh sửa hay bảo vệ bản gốc?
Tranh cãi quanh Youku cho thấy: AI thay thế diễn viên không chỉ là chuyện kỹ thuật, mà là lựa chọn giá trị của cả hệ sinh thái phim ảnh. Một mặt, công nghệ phục dựng phim mở ra khả năng “giải cứu” kho phim kinh điển Trung Quốc có diễn viên bị phong sát, giúp nhà sản xuất khai thác lại tác phẩm từng chạm mốc 10 triệu view mỗi tập trên nền tảng video quốc tế. Mặt khác, mỗi gương mặt bị xóa hay ghép lại là một vết cắt vào ký ức văn hóa và quyền tự chủ hình ảnh của nghệ sĩ. Nhìn từ góc độ khán giả, sức nặng cảm xúc của bản gốc là điều công nghệ 4K hay thuật toán ghép mặt khó lòng thay thế. Ngành phim cần sớm trả lời: đâu là ranh giới chấp nhận được của AI trong chỉnh sửa tác phẩm, và diễn viên – kể cả người bị cấm – phải có tiếng nói thế nào khi gương mặt họ bị xóa khỏi lịch sử hình ảnh. Nếu không, mỗi lần “hồi sinh” một phim quen thuộc bằng AI sẽ giống một cuộc phẫu thuật thẩm mỹ trên ký ức tập thể, đầy rủi ro và khó được tha thứ.
