Tái thả động vật hoang dã không chỉ là thả về rừng
Tái thả động vật hoang dã là một chuỗi hoạt động gồm cứu hộ, nuôi dưỡng, chữa lành sức khỏe, phục hồi tập tính hoang dã, đánh giá khả năng sinh tồn rồi mới đưa cá thể trở lại môi trường tự nhiên, với mục tiêu không chỉ cứu một con vật mà còn góp phần khôi phục quần thể loài và cân bằng hệ sinh thái rừng. Chính vì vậy, câu chuyện tái thả động vật quý hiếm hôm nay phải được nhìn như một chiến lược bảo tồn đa dạng sinh học dài hạn, chứ không phải vài buổi lễ thả thú mang tính hình thức. Các trung tâm cứu hộ sinh vật trong các vườn quốc gia đang âm thầm trở thành tuyến đầu của công tác bảo tồn, nơi mỗi quyết định thả hay không thả đều gắn với trách nhiệm đối với cả hệ sinh thái rừng.
Kon Ka Kinh: mô hình cứu hộ bài bản với 24 cá thể được tái thả
Tại Vườn quốc gia Kon Ka Kinh, câu chuyện tái thả 24 cá thể động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm về tự nhiên ngày 19/8 cho thấy một quy trình cứu hộ đang dần đi vào chuẩn mực kỹ thuật. Toàn bộ số cá thể này được Trung tâm Cứu hộ, Bảo tồn và Phát triển sinh vật Kon Ka Kinh tiếp nhận từ tháng 7/2026, phần lớn thông qua việc người dân tự nguyện bàn giao cùng sự phối hợp của kiểm lâm địa phương. Đáng chú ý, các loài được tái thả không chỉ là rùa núi vàng, rùa núi viền, rùa đất lớn, trăn gấm, kỳ đà vân mà còn có khỉ mặt đỏ, khỉ vàng, khỉ đuôi dài, tê tê Java và cu li nhỏ – những loài thuộc nhóm IB đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi săn bắt, buôn bán trái phép. Việc kiểm tra sức khỏe đầu tháng 8 xác nhận cả 24 cá thể đều phục hồi tốt, đủ khả năng tự kiếm ăn và sinh tồn trước khi được tái thả, cho thấy trung tâm đang đối xử với mỗi cá thể như một nguồn gen quý cần được trả lại đúng chỗ trong tự nhiên.
Chư Mom Ray và các trung tâm cứu hộ: nơi động vật quý hiếm được chữa lành
Nếu Kon Ka Kinh nổi bật ở các đợt tái thả quy mô, thì Vườn quốc gia Chư Mom Ray lại cho thấy chiều sâu của công tác nuôi dưỡng và phục hồi sức khỏe động vật quý hiếm. Nhiều năm nay, nơi đây bố trí một khu vực quanh năm mát mẻ, được bao bọc bởi cây xanh, suối nước dùng làm khu cứu hộ, nuôi dưỡng và phục hồi sức khỏe cho các loài như tê tê Java, rùa núi viền, khỉ đuôi dài, khỉ đuôi lợn, diều hoa Miến Điện. Mỗi loài được thiết kế chuồng trại phù hợp tập tính, từ chuồng thoáng rộng cho rùa núi viền, mèo rừng đến hệ thống chuồng có thể dùng cho gấu, gấu ngựa. Những cá thể bị thương được khám và chữa trị kịp thời, thức ăn được lựa chọn theo khẩu phần yêu thích để chúng phục hồi nhanh và quay lại bản năng hoang dã. Đây không phải là “nhà thú” thay thế rừng mà là trạm trung chuyển, nơi một động vật chỉ ở lại đủ lâu để chữa lành rồi được hội đồng đánh giá trước khi thả về rừng khi sức khỏe và hành vi đã đáp ứng yêu cầu.
Từ chuồng cứu hộ đến rừng: quy trình sinh tồn được kiểm chứng
Điểm chung của các chương trình tái thả động vật hoang dã tại Kon Ka Kinh và Chư Mom Ray là sự nghiêm ngặt trong từng bước: tiếp nhận cá thể (nhiều trường hợp bị thương hoặc suy kiệt), chăm sóc, phục hồi sức khỏe và bản năng hoang dã, đánh giá khả năng tự kiếm ăn trước khi định ngày trở về rừng. Tại Kon Ka Kinh, buổi tái thả được tổ chức với sự phối hợp của kiểm lâm khu vực Mang Yang, giám sát kỹ khâu vận chuyển, theo dõi sức khỏe, thả tự do cho từng loài đúng kỹ thuật rồi tiếp tục theo dõi tiến trình thích nghi để báo cáo ban giám đốc. Tại Chư Mom Ray, giám đốc ban quản lý khẳng định: “Khi cá thể nào phục hồi sức khỏe hoàn toàn, đủ điều kiện thả về rừng thì lập hội đồng để đánh giá và tiến hành thả”. Chính quy trình này khiến mỗi lần mở cửa chuồng không phải là hành động cảm tính mà là quyết định chuyên môn gắn với trách nhiệm bảo vệ cả hệ sinh thái rừng.
Vai trò vườn quốc gia trong bảo tồn đa dạng sinh học và phục hồi môi trường tự nhiên
Trong bối cảnh săn bắt, buôn bán động vật quý hiếm vẫn diễn ra, các vườn quốc gia đang trở thành “lá phổi” cho cả công tác bảo tồn đa dạng sinh học lẫn phục hồi môi trường tự nhiên. Chư Mom Ray được ghi nhận hơn 1.000 loài động vật, trong đó có 112 loài nằm trong Sách Đỏ Việt Nam và thế giới, và được công nhận là Di sản ASEAN nhờ mức độ đa dạng sinh học cao. Kon Ka Kinh, với nỗ lực cứu hộ, phục hồi và tái thả thành công tê tê Java, cu li nhỏ cùng nhiều loài rùa và linh trưởng, đang góp phần phục hồi quần thể loài trong hệ sinh thái rừng, giữ gìn nguồn gen quý và thực thi các cam kết quốc tế về bảo tồn động vật, thực vật hoang dã. Việc số lượng động vật hoang dã người dân tự nguyện giao nộp ngày một tăng được ghi nhận như một chuyển biến rõ rệt về nhận thức cộng đồng tại Gia Lai. Đã đến lúc nhìn các chương trình tái thả không chỉ như hoạt động kỹ thuật của trung tâm cứu hộ sinh vật mà như thước đo cho mối quan hệ mới giữa con người và rừng: từ khai thác sang phục hồi, từ sở hữu cá thể sang bảo vệ hệ sinh thái.
