Tái thả động vật hoang dã: bước quyết định để rừng tự chữa lành
Tái thả động vật hoang dã là quá trình đưa các cá thể từng bị săn bắt, nuôi nhốt hoặc thương tổn, sau khi được cứu hộ và phục hồi sức khỏe, trở lại môi trường tự nhiên phù hợp với đặc điểm sinh thái của loài, nhằm góp phần bổ sung quần thể, bảo tồn đa dạng sinh học và phục hồi sinh thái rừng. Đây không phải hành động mang tính biểu tượng, mà là khâu cuối cùng trong một chuỗi can thiệp khoa học, nơi mỗi sai sót đều có thể khiến công sức cứu hộ trước đó trở nên vô nghĩa. Vấn đề không còn là “cứu được bao nhiêu cá thể”, mà là “bao nhiêu cá thể thực sự sống sót, hòa nhập và đóng vai trò trong hệ sinh thái”. Nếu nhìn dưới góc độ đó, những hoạt động tại Kon Ka Kinh và Phong Nha – Kẻ Bàng cho thấy Việt Nam đã bắt đầu coi tái thả là chiến lược bảo tồn, chứ không chỉ là phong trào.
Kon Ka Kinh: 24 cá thể được tái thả và thông điệp về nguồn gen quý
Ngày 19.8, Trung tâm Cứu hộ, Bảo tồn và Phát triển Sinh vật Vườn quốc gia Kon Ka Kinh phối hợp với Kiểm lâm khu vực Mang Yang tổ chức tái thả 24 cá thể động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm về tự nhiên. Toàn bộ số cá thể này đã được cứu hộ, chăm sóc từ tháng 7/2026, nhiều trường hợp trong tình trạng bị thương hoặc suy kiệt. Điều đáng nói là phần lớn được tiếp nhận thông qua việc người dân tự nguyện bàn giao, cho thấy nhận thức cộng đồng ở Gia Lai đang dịch chuyển từ “giữ cho mình” sang “trả lại cho rừng”. Theo ông Trần Văn Thụ, động vật chỉ được thả khi bảo đảm sức khỏe, hành vi, khả năng tự kiếm ăn và bản năng sinh tồn đã phục hồi. Cách làm này phản ánh một quan điểm bảo tồn nghiêm túc: không đẩy động vật quý hiếm trở lại rừng như một hình thức giải tỏa trách nhiệm, mà như một quyết định khoa học gắn với trách nhiệm lâu dài.
Phong Nha – Kẻ Bàng: 13 cá thể và quy trình chọn lọc môi trường sống
Tại Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, Trung tâm Cứu hộ, Bảo tồn và Phát triển sinh vật phối hợp với Ban Quản lý vườn quốc gia, Trung tâm Bảo vệ rừng và Di sản thế giới cùng các đơn vị liên quan đã tái thả 13 cá thể động vật hoang dã về tự nhiên. Danh sách bao gồm khỉ cộc, rùa sa nhân, culi nhỏ, kỳ đà vân và tê tê java, trong đó nhiều loài thuộc nhóm IB cần được ưu tiên bảo vệ theo quy định pháp luật. Điểm đáng ghi nhận ở đây là lựa chọn địa điểm thả dựa trên đặc điểm sinh thái từng loài, bảo đảm điều kiện tìm kiếm thức ăn, nơi trú ẩn và khả năng thích nghi. Nói cách khác, tái thả không dừng lại ở việc “mang động vật vào rừng”, mà là “đưa chúng về đúng phần rừng có thể nuôi sống chúng”. Nếu không có bước chọn lọc này, khái niệm phục hồi sinh thái rừng sẽ chỉ dừng ở con số cá thể được thả, chứ không phải quần thể được duy trì.
Từ cứu hộ đến phục hồi sinh thái rừng: quy trình khoa học hay thủ tục hành chính?
Nhìn vào hai trường hợp Kon Ka Kinh và Phong Nha – Kẻ Bàng, có thể thấy quy trình tái thả động vật hoang dã đang ngày càng mang tính khoa học. Từ khâu tiếp nhận cá thể, chăm sóc, phục hồi sức khỏe đến đánh giá bản năng hoang dã, mọi bước đều được kiểm tra trước khi thả. Buổi tái thả tại Kon Ka Kinh được giám sát chặt chẽ từ vận chuyển, theo dõi sức khỏe đến thả tự do cho từng loài đúng chuẩn kỹ thuật, còn tại Phong Nha – Kẻ Bàng, địa điểm được chọn phù hợp đặc điểm sinh thái mỗi loài. Một câu nói đáng trích dẫn là: “Sau khi thả, trung tâm tiếp tục theo dõi tiến trình thích nghi của các cá thể để báo cáo Ban Giám đốc”. Đây chính là ranh giới giữa bảo tồn thực chất và bảo tồn hình thức: khi cơ quan chức năng xem việc theo dõi sau tái thả là nghĩa vụ với môi trường, chứ không phải phần việc hành chính cho xong.
Tái thả động vật quý hiếm: bài kiểm tra nhận thức cộng đồng và ý chí bảo tồn
Các chương trình tái thả 24 cá thể tại Kon Ka Kinh và 13 cá thể tại Phong Nha – Kẻ Bàng không chỉ bổ sung, duy trì quần thể động vật hoang dã, bảo tồn đa dạng sinh học và phục hồi quần thể loài trong hệ sinh thái rừng. Chúng còn là phép thử đối với xã hội: người dân có tiếp tục tự nguyện giao nộp động vật hoang dã, như xu hướng đang tăng tại Gia Lai? Chính quyền có đủ kiên nhẫn cho các quy trình cứu hộ động vật nguy cấp, hay coi đó là chi phí phụ? Nếu coi bảo tồn vườn quốc gia là cam kết lâu dài, thì tái thả động vật quý hiếm phải được xem như nhiệm vụ thường xuyên, gắn với giáo dục cộng đồng, kiểm soát săn bắt và giám sát quần thể. Kết luận hợp lý nhất cho lúc này: chúng ta đã có quy trình tái thả khá chặt chẽ, nhưng thành công thật sự sẽ chỉ đến khi rừng có thể tự phục hồi sinh thái, còn con người học cách đứng lùi lại.
