Sắp xếp trường học: cuộc tái cấu trúc nhân sự lớn chưa từng có
Sắp xếp trường học tại TPHCM là quá trình cơ cấu lại mạng lưới cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên công lập, kéo theo việc giảm số lượng trường, tinh gọn bộ máy quản lý và điều chỉnh vị trí việc làm của hiệu trưởng, hiệu phó, giáo viên, nhân viên hỗ trợ nhằm sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực hiện có. Quan điểm cần khẳng định ngay: đây không chỉ là bài toán tổ chức lại hệ thống, mà là cuộc tái cấu trúc nhân sự giáo dục quy mô lớn, với tác động trực tiếp đến lớp học, đến từng giờ lên lớp của học sinh. Theo báo cáo của Sở GD&ĐT, tổng số cơ sở giáo dục công lập giảm từ 2.188 xuống còn 1.486, tức giảm 702 đơn vị, tương đương 32,08% so với thời điểm 1/7/2025. Con số này cho thấy mức độ “nén” hệ thống rất mạnh, buộc thành phố phải đi kèm một chính sách nhân sự giáo dục đủ tinh tế để không làm đứt gãy hoạt động dạy học. Đáng chú ý hơn, số lượng hiệu trưởng, hiệu phó giảm 2.745 vị trí (từ 5.874 xuống 3.129 người, tương đương 46,7%), trong đó có 2.462 cán bộ quản lý chuyển sang làm giáo viên, đúng chuyên môn và cấp học. Việc hàng nghìn cán bộ quản lý giáo viên quay lại bục giảng là điểm nút chính của câu chuyện: nếu được tổ chức tốt, đây có thể là nguồn lực quý; nếu xử lý vội vàng, nó sẽ trở thành áp lực cho cả nhà trường và người học.
Từ phòng hiệu trưởng xuống lớp học: cơ hội hay bước lùi nghề nghiệp?
Việc hơn 2.700 cán bộ quản lý trường học bị giảm vị trí, trong đó 2.462 người chuyển xuống làm giáo viên, đặt ra câu hỏi về động lực nghề nghiệp và chất lượng giảng dạy. Về nguyên tắc, cán bộ quản lý vốn xuất phát từ đội ngũ giáo viên, có kinh nghiệm chuyên môn và hiểu sâu hoạt động nhà trường. Khi trở lại lớp, họ mang theo góc nhìn quản trị, khả năng kết nối chính sách với thực tiễn, nếu được sử dụng đúng sẽ là lợi thế. Tuy nhiên, không thể xem việc chuyển từ vị trí hiệu trưởng, hiệu phó sang dạy học là một bước đi hoàn toàn trung tính. Với nhiều người, đó là sự thay đổi vai trò, quyền hạn, thu nhập và vị thế nghề nghiệp. Nếu chính sách nhân sự giáo dục không giải thích rõ ràng, không minh bạch tiêu chí sắp xếp, rất dễ tạo cảm giác bị “giáng chức”, ảnh hưởng đến tâm lý và nhiệt huyết đứng lớp. Điểm tích cực là báo cáo cho biết những người chuyển sang làm giáo viên đều đúng chuyên môn đào tạo và phù hợp với cấp học. Đây là điều kiện cần để bảo đảm chất lượng dạy học, nhưng chưa đủ: thành phố phải tiếp tục đầu tư bồi dưỡng, hỗ trợ chuyển đổi vai trò, nếu không muốn biến một nguồn lực quản lý giàu kinh nghiệm thành đội ngũ giáo viên làm việc trong tâm thế bị động.
Chính sách nhân sự giáo dục: thận trọng nhưng không thể chỉ là bài toán sổ sách
Điểm đáng ghi nhận trong chính sách nhân sự giáo dục lần này là thành phố không chọn con đường tinh giản biên chế ngay lập tức đối với nhân sự dôi dư. Theo văn bản hướng dẫn, Sở GD&ĐT có trách nhiệm khẩn trương rà soát số lượng, cơ cấu và bố trí nhân sự tại các cơ sở giáo dục công lập, đồng thời xác định nhân sự dôi dư để xem xét chính sách tinh giản theo thẩm quyền. Nói cách khác, tinh giản chỉ là bước cuối cùng, sau khi đã thử mọi phương án sắp xếp, điều động giáo viên và cán bộ quản lý. Chính sách cũng quy định rõ: chỉ thực hiện tinh giản biên chế khi toàn bộ quy trình rà soát, bố trí, điều chỉnh, thuyên chuyển, điều động đã hoàn tất mà vẫn không còn vị trí thích hợp, và người lao động đáp ứng đủ điều kiện hưởng chính sách. Thành phố khẳng định sẽ không giải quyết chế độ tinh giản cho những trường hợp đã được bố trí vào vị trí phù hợp. Đây là thông điệp quan trọng: hệ thống ưu tiên giữ người, giữ nghề, thay vì đẩy nhanh việc cắt giảm. Tuy vậy, nếu việc rà soát, sắp xếp chỉ dừng ở mức “đủ hồ sơ, đúng quy trình” mà thiếu lắng nghe nhu cầu cá nhân, thiếu đánh giá năng lực thực tế, thì chính sách nhân sự giáo dục sẽ bị nhìn như một bài toán hành chính khô cứng. Khi đó, những quyết định điều động giáo viên và cán bộ quản lý dễ tạo ra tâm lý bị áp đặt, thay vì được xem là cơ hội tái bố trí phù hợp hơn.
Điều động giáo viên và cán bộ quản lý: bài kiểm tra về công bằng và chất lượng
Sau sắp xếp trường học, bài toán không chỉ là ai ở lại, ai ra đi, mà là ai sẽ được điều động đi đâu, trong điều kiện nào. Theo chỉ đạo, Sở GD&ĐT phải xây dựng phương án điều chỉnh, thuyên chuyển, điều động nhân sự từ nơi thừa sang nơi thiếu, bảo đảm đúng thẩm quyền và phân cấp quản lý công chức, viên chức. Các UBND phường, xã, thị trấn được yêu cầu rà soát từng cơ sở giáo dục theo cấp học, môn học, vị trí việc làm, xác định số lượng được giao, số đang có, số còn thiếu, số dôi dư và khả năng bố trí lãnh đạo, quản lý, giáo viên, nhân viên hỗ trợ vào vị trí phù hợp. Hiện Sở GD&ĐT đang thống kê danh sách cán bộ quản lý chưa bố trí được việc làm, nhân sự dôi dư cần điều động sang các cơ sở giáo dục thuộc thẩm quyền quản lý của hai đơn vị hành chính cấp xã, cũng như những người có nhu cầu thuyên chuyển sang địa bàn khác. Nếu việc điều động giáo viên và cán bộ quản lý dựa trên dữ liệu minh bạch, tiêu chí rõ ràng, có tham vấn người lao động, nó sẽ góp phần cân bằng nguồn lực giữa các khu vực, giảm tình trạng nơi thừa, nơi thiếu. Ngược lại, nếu điều động chỉ dựa trên sự tiện lợi hoặc sức ép “giải quyết dôi dư” nhanh chóng, chất lượng giáo dục sẽ chịu rủi ro: trường thiếu ổn định đội ngũ, giáo viên không gắn bó lâu dài, học sinh liên tục thay đổi người dạy. Công bằng trong điều động nhân sự không phải khái niệm trừu tượng, mà là yếu tố quyết định để học sinh, phụ huynh tin vào sự ổn định của nhà trường.
Tác động dài hạn đến chất lượng giáo dục: rủi ro và cơ hội
Về dài hạn, việc sắp xếp cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên công lập, cùng với việc hàng nghìn cán bộ quản lý giáo viên trở lại bục giảng, sẽ định hình lại diện mạo chất lượng giáo dục của thành phố. Nếu được tổ chức tốt, hệ thống trường liên cấp, giảm đầu mối quản lý, tăng hiệu quả sử dụng cơ sở vật chất có thể tạo ra môi trường học tập liên thông, ổn định hơn cho học sinh. Tuy nhiên, chất lượng không tự sinh ra từ việc giảm số lượng trường hay vị trí quản lý. Nó phụ thuộc vào cách thành phố hỗ trợ đội ngũ đang chuyển vai trò, cách đánh giá lại định mức người làm việc, cơ cấu viên chức theo chức danh nghề nghiệp sau sắp xếp. Sở GD&ĐT đã có kế hoạch đề xuất Bộ GD&ĐT ban hành hướng dẫn về tiêu chuẩn cơ sở vật chất, vị trí việc làm và định mức số lượng người làm việc trong các cơ sở giáo dục sau sắp xếp. Đây là bước cần thiết, nhưng chưa đủ nếu thiếu tiếng nói từ chính giáo viên, cán bộ quản lý đang sống trong thay đổi. Kết luận phải thẳng thắn: sắp xếp trường học là xu hướng tất yếu để tinh gọn bộ máy, nhưng thành công hay thất bại sẽ được đo bằng trải nghiệm học tập của học sinh và sự hài lòng nghề nghiệp của giáo viên. 2.462 cán bộ quản lý trở lại lớp học là một cơ hội vàng để đưa kinh nghiệm quản trị vào từng tiết dạy; vấn đề là thành phố có dám đặt chất lượng giáo dục – chứ không phải chỉ là con số biên chế – làm thước đo cuối cùng cho mọi quyết định nhân sự hay không.
