Quy hoạch quy mô lớn, bài toán là chất lượng sống
Quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025–2050, tầm nhìn 100 năm là khung định hướng tổ chức không gian, dân cư, hạ tầng và các động lực kinh tế trên toàn địa giới thành phố, hướng tới một đô thị toàn cầu lấy con người làm trung tâm. Ngày 30/10, HĐND TP.HCM khóa XI thông qua quy hoạch tại kỳ họp chuyên đề; bước tiếp theo là Chủ tịch UBND thành phố phê duyệt văn bản này. Đây không chỉ là một bản vẽ mở rộng đô thị: giá trị của quy hoạch sẽ được đo bằng khả năng đưa nơi ở, việc làm, giao thông và dịch vụ thiết yếu đến gần nhau hơn. Phạm vi lập quy hoạch rộng khoảng 6.772,59 km², gồm 168 đơn vị hành chính: 113 phường, 54 xã và đặc khu Côn Đảo, cùng phần không gian lấn biển phục vụ phát triển.
Quy mô ấy phản ánh một thực tế khó né tránh: dân số TP.HCM dự kiến tăng từ khoảng 18 triệu người năm 2030 lên 20,5 triệu năm 2035, 23 triệu năm 2040, 25 triệu năm 2045 và hơn 27 triệu năm 2050; cách tính gồm người thường trú, tạm trú trên sáu tháng và dân số quy đổi. Dân số tăng nhanh khiến cách phát triển dồn vào lõi trung tâm ngày càng kém phù hợp, bởi áp lực lên nhà ở, hạ tầng và dịch vụ sẽ lan rộng. Quy hoạch đặt mục tiêu đến năm 2045 có 45 giường bệnh và 35 bác sĩ trên mỗi 10.000 dân, đồng thời hướng tới đưa thành phố vào nhóm đáng sống nhất thế giới. Thước đo cuối cùng vì thế không phải diện tích đô thị, mà là chất lượng sống người dân nhận được.
Năm cực động lực thay cho một lõi quá tải
Điểm đáng chú ý nhất của quy hoạch TP.HCM là lựa chọn cấu trúc đa cực, đa tâm thay vì tiếp tục dồn phần lớn hoạt động vào trung tâm hiện hữu. Mô hình gồm 5 cực động lực, 5 trung tâm vệ tinh, 5 hệ liên kết chiến lược và 10 vùng quản trị phát triển; các vùng quản trị này không phải cấp hành chính mới. Năm cực được phân vai khá rõ: lõi trung tâm Sài Gòn – Chợ Lớn – Thủ Thiêm phát triển tài chính, thương mại và dịch vụ quốc tế; phía Đông tập trung đổi mới sáng tạo, công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và nghiên cứu; phía Bắc gắn với công nghiệp, sản xuất và logistics; phía Nam phát huy cảng biển, thương mại tự do và năng lượng; phía Tây ưu tiên đô thị, giáo dục và y tế.
Đây là hướng đi thuyết phục hơn việc mở rộng đô thị theo kiểu dàn hàng ngang, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào kết nối thực tế giữa các cực. Năm trung tâm vệ tinh gồm Côn Đảo, Long Hải – Hồ Tràm, Hóc Môn – Củ Chi, Bàu Bàng và Bắc Tân Uyên được đưa vào cấu trúc chung để mở rộng không gian phát triển theo lợi thế từng nơi. Quy hoạch cũng nghiên cứu liên kết với Tây Ninh, Đồng Nai, Đồng Tháp, Lâm Đồng và các không gian biển liên quan. Nếu giao thông, hạ tầng và dịch vụ không theo kịp, các cực có thể chỉ tồn tại trên bản đồ; nếu được kết nối đồng bộ, chúng có thể phân bố lại việc làm và dân cư, giảm sức ép lên khu vực lõi.
Tầm nhìn dài hạn phải đi cùng ưu tiên rõ ràng
Quy hoạch chia việc thực hiện thành ba giai đoạn: 2026–2030, 2031–2040 và 2041–2050. Danh mục dự án, thứ tự ưu tiên, nguồn lực và tiến độ cụ thể sẽ được xác định trong kế hoạch thực hiện, đồng thời rà soát theo khả năng cân đối nguồn lực và tình hình phát triển của thành phố. Cách phân kỳ này là cần thiết, nhưng quy hoạch chỉ có sức nặng khi biến được mục tiêu dài hạn thành lựa chọn đầu tư nhất quán, thay vì mở rộng danh sách dự án mà không xác định việc nào cần làm trước.
Quy mô dân số ngày càng lớn đòi hỏi tổ chức lại không gian đô thị và phân bổ hợp lý hoạt động kinh tế, dân cư cùng hệ thống hạ tầng. Cùng với yêu cầu đó, định hướng được nêu trong Kết luận số 112 của Bộ Chính trị là xác định ưu tiên chiến lược, tập trung nguồn lực, tránh đầu tư dàn trải và dùng quy hoạch để tạo động lực tăng trưởng mới. Đây là phép thử quan trọng đối với mô hình 5 cực tăng trưởng: thành phố cần ưu tiên các kết nối và dịch vụ giúp người dân tiếp cận việc làm, trường học, y tế thuận tiện hơn, đồng thời để mỗi khu vực phát triển đúng chức năng.
Siêu đô thị TP.HCM không thể được định hình chỉ bằng con số hơn 27 triệu dân hay tầm nhìn 100 năm. Quy hoạch đa cực tạo ra một cấu trúc hợp lý để tăng trưởng lan tỏa thay vì dồn nén, nhưng thành công sẽ phụ thuộc vào năng lực thực thi, phối hợp liên vùng và kỷ luật phân bổ nguồn lực. Thước đo thuyết phục nhất là một thành phố phát triển được nhiều trung tâm mà vẫn bảo đảm người dân sống tốt hơn.
