Từ một lõi đô thị sang cấu trúc đa cực
Quy hoạch TP.HCM tầm nhìn 100 năm là định hướng tổ chức không gian đô thị và kinh tế thành nhiều cực, trung tâm và hành lang kết nối, thay vì dồn phần lớn hoạt động vào một lõi duy nhất. HĐND TP.HCM thông qua quy hoạch tổng thể thời kỳ 2025-2050 vào ngày 30/10/2026. Đây là lựa chọn cần thiết khi thành phố mở rộng quy mô, nhưng giá trị của mô hình sẽ phụ thuộc vào việc các cực mới có việc làm, dịch vụ và hạ tầng đủ sức hút hay không. Trên diện tích khoảng 6.772,59 km², gồm 168 đơn vị hành chính, không gian được sắp xếp thành 5 cực động lực, 5 trung tâm vệ tinh, 5 hệ liên kết chiến lược và 10 vùng quản trị phát triển. Cách tổ chức này chỉ có ý nghĩa nếu kết nối giữa các khu vực được đầu tư đồng bộ, thay vì tạo thêm những điểm phát triển rời rạc.
Năm cực động lực phải chia sẻ cơ hội
Mô hình 5 cực động lực không chỉ là cách chia bản đồ; đó là nỗ lực gắn từng khu vực với một vai trò kinh tế riêng. Cực lõi trung tâm tập trung tài chính, dịch vụ quốc tế, thương mại, văn hóa và kinh tế sáng tạo. Phía Đông được định hướng thành cực đổi mới sáng tạo, công nghệ cao, nghiên cứu, giáo dục đại học và khởi nghiệp. Phía Bắc phát triển công nghiệp, chế biến chế tạo và logistics; phía Nam gắn cảng biển, thương mại tự do và công nghiệp năng lượng. Phía Tây được định hướng phát triển đô thị, giáo dục, y tế chuyên sâu và dịch vụ triển lãm cấp vùng, đồng thời tạo thêm việc làm để giảm áp lực lên lõi trung tâm. Đây là phần có thể chạm tới đời sống thường ngày rõ nhất: nếu việc làm, trường học, bệnh viện và giao thông được phân bố tốt hơn, người dân có thêm lựa chọn gần nơi ở. Nếu thiếu kết nối, đa cực có nguy cơ chỉ là phân tán đô thị.
Hơn 27 triệu dân và phép thử tăng trưởng
Dân số TP.HCM được dự báo đạt khoảng 18 triệu người năm 2030, 25 triệu năm 2045 và vượt 27 triệu vào năm 2050. Một siêu đô thị ở quy mô ấy không thể dựa vào cách phát triển lấy đất đai, vốn và lao động làm động lực chính. Quy hoạch đặt hướng chuyển sang năng suất, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và dịch vụ giá trị cao. Mục tiêu tăng trưởng cũng rất cao: GRDP bình quân tối thiểu 10% mỗi năm trong giai đoạn 2026-2045, riêng 2026-2030 phấn đấu ít nhất 10,5%. Đây là tham vọng có sức định hướng, nhưng không tự bảo đảm chất lượng sống. Tăng trưởng chỉ bền vững nếu đi kèm hạ tầng thiết yếu, nhà ở phù hợp, dịch vụ công và năng lực thích ứng khí hậu. Yêu cầu tập trung nguồn lực, tránh đầu tư dàn trải, được nêu trong Kết luận số 112 của Bộ Chính trị; đó phải là nguyên tắc thực thi, không chỉ là khẩu hiệu.
Đô thị đáng sống là thước đo cuối cùng
Lộ trình đặt ra những mốc xa, nhưng chất lượng quy hoạch sẽ được cảm nhận trước hết trên đường đi làm, khả năng tiếp cận dịch vụ và môi trường sống. Đến năm 2030, TP.HCM hướng tới một đô thị đặc biệt văn minh, hiện đại, năng động và sáng tạo; đến năm 2045, mục tiêu là trở thành trung tâm kinh tế, tài chính quốc tế cùng trung tâm văn hóa, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của châu Á. Xa hơn, thành phố hướng tới đô thị toàn cầu thông minh, hiện đại và có sức cạnh tranh quốc tế từ năm 2075. Quy hoạch cũng định hướng tái thiết khu đô thị hiện hữu, phát triển các trung tâm mới gắn với hạ tầng đồng bộ, ưu tiên đô thị theo định hướng giao thông công cộng và kiểm soát phát triển dàn trải. Khu vực nông thôn được định hướng theo hướng sinh thái, gắn với nông nghiệp công nghệ cao và bảo tồn cảnh quan. Những lựa chọn ấy sẽ quyết định liệu siêu đô thị TP.HCM có đáng sống, hay chỉ lớn hơn về quy mô.
Quy hoạch đa cực đặt ra một hướng đi hợp lý cho thành phố đang tăng dân số nhanh: đưa việc làm, dịch vụ và hạ tầng đến gần hơn với các cộng đồng, đồng thời củng cố vai trò kinh tế, tài chính và khoa học công nghệ. Nhưng các mục tiêu dân số và tăng trưởng không phải thành công tự thân. Kết quả sẽ phụ thuộc vào khả năng ưu tiên đúng dự án, kết nối năm cực và cải thiện đời sống người dân. Thước đo thuyết phục nhất của quy hoạch không phải là bản đồ có bao nhiêu trung tâm, mà là liệu người dân có thể sống, làm việc và tiếp cận dịch vụ tốt hơn trên toàn đô thị hay không.
