Bước ngoặt: Phòng ngừa bạo lực học đường thay vì “chữa cháy”
Phòng ngừa bạo lực học đường là cách tiếp cận đặt trọng tâm vào nhận diện sớm nguy cơ, chăm sóc sức khỏe tinh thần và bảo vệ học sinh trên cả không gian lớp học lẫn môi trường trực tuyến, nhằm ngăn chặn xung đột nhỏ trở thành hành vi bạo lực gây tổn thương lâu dài cho người học.
Điểm mới quan trọng của năm học 2026-2027 là Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các cơ sở giáo dục chuyển từ tư duy xử lý vụ việc sau khi đã xảy ra sang ưu tiên nhận diện, phòng ngừa và can thiệp sớm bạo lực. Nói cách khác, nhà trường không thể chờ video đánh nhau lan truyền rồi mới họp kiểm điểm; trách nhiệm giờ là phát hiện những biểu hiện lệch chuẩn, rạn nứt quan hệ, dấu hiệu bất ổn tâm lý ngay từ trong lớp, trong nhóm bạn và trên mạng xã hội. Đây là bước ngoặt bắt buộc nếu chúng ta muốn xây dựng trường học thân thiện thực chất, thay vì khẩu hiệu treo tường. Một môi trường an toàn không thể được dựng lên trên các biên bản xử lý, mà phải được thiết kế bằng phòng ngừa có hệ thống.
Sự chuyển hướng này không phải diễn ra trong chân không. Vụ việc ngày 4/9 tại một trường ở xã Thạnh An (TP HCM), khi một học sinh dùng hung khí làm bị thương 5 bạn học, là lời cảnh báo đau xót: chỉ một học sinh có vấn đề tâm lý, tiếp xúc nội dung độc hại trên mạng nhưng không được phát hiện kịp thời, là đủ để biến lớp học thành hiện trường. Ngành giáo dục, vì vậy, không còn lựa chọn nào khác ngoài việc dịch trọng tâm chính sách sang phòng ngừa bạo lực học đường một cách chủ động, có chiến lược.
Can thiệp sớm bạo lực: Tư vấn tâm lý không còn là “phụ trợ”
Nếu trước đây, tổ tư vấn học đường thường tồn tại chiếu lệ, thì bây giờ, vai trò của nó đang trở thành trụ cột trong chiến lược an toàn học sinh. Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các trường thường xuyên theo dõi diễn biến tư tưởng, tình hình lớp học, giải quyết mâu thuẫn kịp thời, phát huy hiệu quả đội ngũ tư vấn tâm lý, đồng thời tăng cường kết nối với gia đình để nhận diện sớm vấn đề. Nói thẳng, lớp học nào không có kênh lắng nghe học sinh thì lớp học đó đang để ngỏ cửa cho bạo lực.
Một số trường phổ thông đã cho thấy mô hình can thiệp sớm bạo lực hoàn toàn khả thi. Trường THPT Trường Chinh xây dựng Phòng tư vấn, Tổ tư vấn tâm lý học đường với đội ngũ được đào tạo bài bản, triển khai chương trình “Chăm sóc sức khỏe tinh thần” và dịch vụ tham vấn học đường 24/7 cho học sinh. Giáo viên chủ nhiệm được yêu cầu nắm sát thay đổi hành vi, cảm xúc, quan hệ bạn bè của học sinh để kịp thời phối hợp với chuyên viên tư vấn. Mục tiêu không chỉ là hỗ trợ những em đang gặp vấn đề trong học tập, rèn luyện mà còn nâng cao sức khỏe tinh thần để học sinh chủ động phòng tránh tình huống khó khăn và ứng phó tốt với vấn đề phát sinh. Điều này cho thấy tư vấn tâm lý đang được kéo từ “vùng ngoại biên” vào trung tâm hoạt động giáo dục.
Ở tầm chính sách, Thông tư 18/2025 hướng dẫn công tác tham vấn học đường và công tác xã hội trong trường, đặt mục tiêu tăng năng lực phòng ngừa, nhận diện, giải quyết vấn đề học tập, tâm lý, xã hội cho học sinh. Một câu nói đáng trích dẫn là: “Khi học sinh được học trong môi trường an toàn, được tôn trọng, lắng nghe, hỗ trợ, chất lượng giáo dục mới có nền tảng vững chắc để phát triển bền vững”. Thông điệp này rõ ràng: không có an toàn, không có trường học thân thiện; không có tham vấn tâm lý bài bản, mọi khẩu hiệu phòng ngừa bạo lực học đường đều là lời hứa rỗng.
Bảo vệ học sinh trực tuyến: Khoảng trống nguy hiểm nếu nhà trường đứng ngoài
Trong nhiều vụ bạo lực học đường, mạng xã hội không chỉ là nơi lan truyền video mà còn là nơi nuôi dưỡng mâu thuẫn, kích động hành vi. Vụ việc ở Thạnh An cho thấy học sinh liên quan từng có vấn đề căng thẳng, tiếp xúc nội dung tiêu cực trên mạng trước khi dùng hung khí tấn công 5 bạn. Việc coi không gian số là “chuyện riêng” của gia đình hay cá nhân học sinh không còn phù hợp; nhà trường phải coi đây là mặt trận chính thức của công tác phòng ngừa bạo lực học đường.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã yêu cầu đẩy nhanh chuyển đổi số gắn với bảo vệ học sinh trên môi trường mạng. Các trường được yêu cầu phối hợp chặt chẽ với lực lượng công an địa phương để quản lý, phòng ngừa và xử lý rủi ro khi học sinh tham gia mạng xã hội; hướng dẫn các em nhận diện thông tin độc hại, lừa đảo, sử dụng trí tuệ nhân tạo và nền tảng số một cách lành mạnh. Đồng thời, trường phải duy trì kết nối với gia đình để hình thành thói quen sử dụng mạng xã hội điều độ cho học sinh. Nói cách khác, bảo vệ học sinh trực tuyến không còn là khẩu hiệu mà trở thành nhiệm vụ bắt buộc, gắn với trách nhiệm cụ thể của hiệu trưởng và tập thể nhà trường.
Điểm đáng mừng là định hướng này không chỉ nhắm đến việc chặn nội dung xấu, mà còn hướng tới xây dựng môi trường số an toàn cho thanh thiếu niên, kết hợp tham vấn tâm lý để bảo vệ các em khỏi nguy cơ bạo lực, xâm hại trên mạng. Nếu được thực hiện nghiêm túc, đây sẽ là “vòng đệm” mới, giúp ngăn những mầm mống bạo lực hình thành từ thế giới ảo. Song, nếu các trường chỉ dừng ở việc ra nội quy cấm mang điện thoại lên lớp mà không giáo dục kỹ năng số, thì chiến lược bảo vệ học sinh trực tuyến sẽ bị vô hiệu.
Trường học thân thiện không thể thiếu công an, phụ huynh và học sinh
Trường học thân thiện không phải là khuôn viên nhiều cây xanh, mà là nơi mỗi học sinh cảm thấy an toàn, được tôn trọng và có người để tìm đến khi gặp khó khăn. Chủ trương mới yêu cầu các sở, trường phải rà soát, xác định đúng vấn đề cấp bách và chọn ít nhất hai nhiệm vụ ưu tiên để tập trung nguồn lực, tạo chuyển biến rõ rệt trong xây dựng trường học an toàn, nhân văn, hạnh phúc. Điều đó đồng nghĩa, mọi kế hoạch phòng ngừa bạo lực học đường phải cụ thể, đo được, chứ không thể là báo cáo chung chung.
Trên thực tế, nhiều mâu thuẫn trong trường xuất phát từ nguyên nhân nhỏ nhưng bị bỏ qua, không được giải quyết kịp thời nên trở nên phức tạp. Học sinh hiện chịu tác động của vô vàn nguồn thông tin, trong đó có không ít nội dung độc hại; ở lứa tuổi chưa hoàn thiện nhân cách, kỹ năng lọc thông tin và kiểm soát hành vi còn hạn chế. Vì vậy, sự phối hợp chặt giữa gia đình và nhà trường, cùng sự tham gia thường xuyên của công an địa phương và tổ chức đoàn, hội được xem là “lá chắn mềm” bao quanh học sinh. Các trường nội trú, ký túc xá, khu nhà trọ sinh viên cũng được yêu cầu tăng hiệu quả quản lý, phối hợp lực lượng chức năng để bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn.
Quan trọng hơn, học sinh phải được xem là chủ thể của an toàn học đường, không chỉ là đối tượng cần bảo vệ. Khi các em được đào tạo kỹ năng sống, kỹ năng phòng ngừa và ứng phó bạo lực, tham gia khóa tập huấn, diễn đàn, câu lạc bộ, các em sẽ trở thành “cảm biến” sớm phát hiện nguy cơ. Phòng ngừa bạo lực học đường vì thế không chỉ là nhiệm vụ của Ban giám hiệu hay tổ tư vấn, mà là văn hóa chung của cả cộng đồng nhà trường.
Kết luận: Muốn an toàn học sinh, phải coi phòng ngừa là chuẩn mới
Nếu phải đợi tới khi một học sinh dùng hung khí làm bị thương 5 bạn thì mới rà soát, chấn chỉnh, nghĩa là hệ thống đã thất bại. Năm học 2026-2027 mở ra một chuẩn mới: can thiệp sớm bạo lực không còn là lựa chọn tốt thì làm, mà là yêu cầu bắt buộc. Tư vấn tâm lý, bảo vệ học sinh trực tuyến, phối hợp với công an, gia đình không phải “phụ kiện” mà là nền móng để bất kỳ khẩu hiệu trường học thân thiện nào có ý nghĩa thực tế.
Vấn đề còn lại là mức độ cam kết và hành động ở từng nhà trường. Hiệu trưởng có thật sự coi an toàn học sinh là ưu tiên số một? Giáo viên chủ nhiệm có dành thời gian lắng nghe học sinh ngoài giờ dạy? Phụ huynh có chấp nhận đồng hành, chứ không phó thác tất cả cho nhà trường? Câu trả lời sẽ quyết định liệu chiến lược phòng ngừa bạo lực học đường năm nay có trở thành bước ngoặt, hay tiếp tục dừng ở văn bản. Nếu chúng ta muốn thế hệ trẻ học tập trong môi trường an toàn, nhân ái, đây là lúc phải làm, chứ không thể chờ thêm một vụ việc đau lòng nữa.
